Publish Date: Wed, 08 Apr 2026 (12:59 IST)
Updated Date: Wed, 08 Apr 2026 (13:02 IST)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे विचार, त्यांचे कार्य आणि त्यांनी संविधानाच्या माध्यमातून दिलेली मूल्ये ही अत्यंत प्रेरणादायी आहेत. त्यांच्या विचारांचा वारसा सांगणारी काही सुंदर आणि अर्थपूर्ण नावे खालीलप्रमाणे आहेत:
थेट संबधित आणि अर्थपूर्ण नावे
भीमराया / भीमजा: बाबासाहेबांच्या नावावरून (भीम) प्रेरित.
प्रज्ञा: बाबासाहेबांच्या 'प्रज्ञा, शील, करुणा' या त्रिसूत्रीतील महत्त्वाचे मूल्य. याचा अर्थ 'बुद्धिमत्ता' किंवा 'ज्ञान' असा होतो.
करुणा: भगवान बुद्ध आणि बाबासाहेबांच्या दयाळू स्वभावाचे प्रतीक
मैत्री: सर्वांशी स्नेहाने राहण्याची भावना.
विजया: विजयादशमीच्या दिवशी बाबासाहेबांनी धम्मचक्र प्रवर्तन केले, त्या स्मृतीप्रित्यर्थ.
संविधान आणि मूल्यांवर आधारित नावे
संविधा: 'संविधान' या शब्दातून आलेले आधुनिक आणि वेगळे नाव.
स्वतंत्रा: स्वातंत्र्याचे प्रतीक.
समता: समता आणि समानतेचा संदेश देणारे नाव.
न्याया: न्याय प्रस्थापित करणारी.
एकता: अखंडता आणि एकतेचे प्रतीक.
ज्ञानाशी संबंधित नावे
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे विद्येचे भोक्ते होते, त्यामुळे ज्ञानाशी संबंधित नावे त्यांना खरी आदरांजली ठरू शकतात:
अक्षरा: जिचा कधीही नाश होत नाही अशी (विद्या/अक्षर).
विद्योता: प्रकाशमान ज्ञान.
दीप्ती: ज्ञानाचा प्रकाश.
जिज्ञासा: काहीतरी जाणून घेण्याची ओढ (बाबासाहेबांचा हा गुण जगप्रसिद्ध होता).
विद्या: शिक्षण हा बाबासाहेबांचा मुख्य मंत्र होता.
बोधी: बोधिसत्त्व (बाबासाहेबांना बोधिसत्त्व मानले जाते).
कुटुंबातील महिलांच्या नावांवरून (सर्वात थेट प्रेरणा)
रमाबाई (किंवा रमा): बाबासाहेबांच्या पहिल्या पत्नीचे नाव. त्या त्यांच्या संघर्षात खंबीर साथीदार होत्या. अर्थ: देवी लक्ष्मी, आनंद देणारी.
रमाई : रमाबाईंना प्रेमाने दिलेले नाव. आजही अनेक आंबेडकरी कुटुंबात रमाई माता म्हणून आदराने संबोधले जाते.
साविता (किंवा साविताबाई) : बाबासाहेबांच्या आई भीमाबाई यांचे मूळ नाव. अर्थ: सूर्याची कन्या, ज्ञानाची देवी.
भीमाबाई : आईचे पूर्ण नाव. भीमराव नाव याच भीमा शब्दावरून प्रेरित.
इतर प्रेरणादायी नावे
रमा / रमाई: माता रमाईंच्या स्मरणार्थ, ज्यांनी बाबासाहेबांच्या कार्यात मोलाची साथ दिली.
धम्मदीपा: धम्माचा दिवा.
सावित्री: क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांच्या स्मरणार्थ (ज्यांना बाबासाहेब आपले गुरु मानत).
ज्योती: ज्योतिबा फुले यांच्याशी बाबासाहेबांचा घनिष्ठ संबंध. अर्थ: प्रकाश, ज्ञानाचा दिवा.
अंबिका: आंबेडकर नावाशी मिळते-जुळते, अर्थ: माता, शक्ती.
लक्ष्मी: (रमाबाईंच्या अर्थाशी जोडून)
प्रभा: ज्ञानाचा प्रकाश
आर्या: उत्तम, (समानता आणि गरिमेचे प्रतीक)
न्याय किंवा न्यायिका: न्यायव्यवस्थेच्या शिल्पकार म्हणून
मेधा: बुद्धिमत्ता, ज्ञान