दत्त जयंती २०२५ ही दत्तात्रेय भगवानांच्या जन्मदिनानिमित्त साजरी केली जाते, जी हिंदू कॅलेंडरनुसार मार्गशीर्ष महिन्यातील पौर्णिमेला येते. २०२५ मध्ये ही जयंती गुरुवार, ४ डिसेंबर रोजी आहे. पौर्णिमा तिथी ४ डिसेंबरला सकाळी ८:३७ वाजता सुरू होऊन ५ डिसेंबरला पहाटे ४:४३ वाजता संपत आहे. दत्तात्रेय हे ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव या त्रिमूर्तींचे एकत्रित रूप मानले जातात. या दिवशी भक्त उपवास करतात, दत्त मंदिरात जाऊन पूजा करतात, दान देतात आणि गुरुचरित्र वाचन किंवा पारायण करतात. हा उत्सव विशेषतः महाराष्ट्र, आंध्र प्रदेश आणि कर्नाटकात मोठ्या प्रमाणात साजरा केला जातो, ज्यात आरती, भजन आणि सामूहिक पारायण यांचा समावेश असतो.
गुरुचरित्र पारायण दत्त जयंतीच्या निमित्ताने विशेष महत्त्वाचे असते. हे सामान्यतः सप्ताह (७ दिवस) स्वरूपात केले जाते आणि दत्त जयंतीच्या सात दिवस आधी सुरू करावे. म्हणजे २०२५ साठी दत्त जयंती ४ डिसेंबर असल्याने पारायण २८ नोव्हेंबर (शुक्रवार) पासून सुरू करावे आणि ४ डिसेंबरला संपवावे. पारायणाचे इतर प्रकारही आहेत, जसे १, ३, ५, ७, ११, २१ किंवा ५४ आठवडे. पण दत्त जयंतीसाठी सप्ताह पारायण सामान्य आहे.
गुरुचरित्र पारायण कसे करावे (सामान्य नियम):
अध्याय वाटप (७ दिवसांसाठी, ५३ अध्यायांच्या ग्रंथासाठी):
दिवस १: अध्याय १ ते ९
दिवस २: १० ते २१
दिवस ३: २२ ते २९
दिवस ४: ३० ते ३५
दिवस ५: ३६ ते ३८
दिवस ६: ३९ ते ४३
दिवस ७: ४४ ते ५३
तीन दिवसांसाठी: दिवस १: २४ अध्याय, दिवस २: ३७ अध्याय, दिवस ३: ५३ अध्याय.
दैनंदिन नियम:
पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून बसा. पारायणापूर्वी दत्त फोटो आणि पोथीची पूजा, गायत्री मंत्र जप, स्वामी समर्थ मंत्र जप आणि गणपती अथर्वशीर्ष वाचा.
ब्रह्मचर्य पाळा, हविषान्न भोजन (दूधभात, गव्हाची पोळी-तूप-साखर; मीठ, तिखट, आंबट वर्ज्य). रात्री फक्त दूध.
जमिनीवर चटई किंवा पांढऱ्या धाबळीवर झोपा, डाव्या कुशीवर.
सकाळी काकड आरती, दुपारी महापूजा (घेवड्याची भाजी नैवेद्य), संध्याकाळी प्रदोष आरती, रात्री शेज आरती.
वाचन एका लयीत, अर्थ समजून करा. मध्येच उठू नका किंवा बोलू नका. गुरुवारी मृतसंजीवनी अध्याय वाचू नये.
सुतक किंवा अंत्यविधी टाळा. दाढी वाढवू नये, चामड्याच्या वस्तू टाळा.
उद्यापन (सांगता) कसे करावे:
उद्यापन ही पारायणाची समाप्तीची विधी आहे, जी सातव्या दिवशी किंवा शक्य असल्यास आठव्या दिवशी करावी.
पायऱ्या:
सुपारीतून श्री दत्तात्रेयांचे विसर्जन करा.
महानैवेद्य मांडा (शक्यतो घेवड्याची भाजी किंवा गोड पदार्थ).
आरती करा.
ब्राह्मण आणि सुवासिनी (शुद्ध स्त्री) यांना भोजन द्या आणि दान द्या.
सकाळी १०:३० वाजता दत्त महाराज, कुलदेवता, स्वामी समर्थ आणि ग्रंथासाठी नैवेद्य मांडा. ग्रंथाचा नैवेद्य गाईला द्या किंवा स्वतः घ्या.
समाराधना करा आणि पारायण पूर्ण झाल्याचे जाहीर करा.
दत्त जयंती साजरा करण्याचे महत्त्व
दत्त जयंती हा दत्तात्रेय भगवानांचा अवतार-दिन आहे. दत्तात्रेय हे ब्रह्मा-विष्णू-महेश (सृष्टी-पालन-संहार) या त्रिमूर्तींचे एकत्रित रूप आहेत. म्हणून या दिवशी दत्तात्रेयांची पूजा केल्याने तिन्ही देवतांची कृपा एकदम प्राप्त होते.
दत्त जयंतीचे अध्यात्मिक व धार्मिक महत्त्व
त्रिमूर्तींची एकत्रित कृपा- दत्त जयंतीला पूजा केल्याने सृष्टीकर्ते ब्रह्मदेव, पालनकर्ते विष्णू आणि संहारकर्ते शिव या तिघांचीही कृपा मिळते.
संपूर्ण गुरुतत्त्वाचा आदिदेव- दत्तात्रेयांना २४ गुरू मानले म्हणून ते अवधूत गुरु आहेत. या दिवशी दत्त पूजा केल्याने गुरुकृपा प्राप्त होते, अहंकार नष्ट होतो आणि आत्मज्ञानाचा मार्ग उघडतो.
पाप नाश आणि संकट निवारण- स्कंदपुराण, भागवत आणि गुरुचरित्रात सांगितले आहे की दत्त जयंतीला उपवास, जागरण, गुरुचरित्र पारायण केल्याने पूर्वजन्मांचे पाप नष्ट होतात, ग्रहदोष, पितृदोष, संतानदोष दूर होतात.
संतानप्राप्ती आणि कुलवृद्धी- अत्रि-अनसूया यांनी कठोर तप केल्यावर दत्तप्रभूंचा अवतार झाला. म्हणून संतती नसलेल्या दांपत्यांसाठी दत्त जयंतीला संतानषष्ठी व्रत किंवा उपासना करणे फार प्रभावी मानले जाते.
महाराष्ट्रातील विशेष स्थान- श्री स्वामी समर्थ, श्री नरसिंह सरस्वती, श्री मनिकप्रभू, श्री गजानन महाराज, श्री वासुदेवानंद सरस्वती (टेंबे स्वामी) हे सर्व दत्तावतार मानले जातात. म्हणून महाराष्ट्रात दत्त जयंती हा दत्त संप्रदायाचा सर्वात मोठा उत्सव आहे. गाणगापूर, नरसोबावाडी, औदुंबर, माहूर, गिरनार अशा सर्व दत्तक्षेत्री लाखो भाविक येतात.
॥ जय गुरुदत्त ॥
हे नियम पारंपरिक असून, स्थानिक परंपरेनुसार थोडे बदलू शकतात. शक्य असल्यास सद्गुरू किंवा अनुभवी व्यक्तीकडून मार्गदर्शन घ्या.
