नरक चतुर्दशी हा केवळ एक उत्सव नाही, तर आत्मशुद्धी, कृतज्ञता आणि मृत्यूच्या भयापासून मुक्तीचा आध्यात्मिक प्रवास देखील आहे. नरकासुर आणि बलीच्या कथा आपल्याला शिकवतात की वाईटावर चांगले विजय निश्चितच मिळवते आणि दानाचे महत्त्व कायम आहे. या वर्षी, जेव्हा तुम्ही २० ऑक्टोबर सोमवार २०२५ रोजी नरक चतुर्दशी साजरी करता तेव्हा अभ्यंग स्नान आणि यमपूजा ही केवळ एक विधी मानू नका, तर तुमच्या जीवनातून नकारात्मकता काढून टाकण्याची आणि नवीन जीवन सुरू करण्याची संधी माना. तसेच नरक चतुर्दशी याला छोटी दिवाळी आणि रूप चौदस असेही म्हणतात. या दिवशी हनुमान जयंतीही साजरी केली जाते.
नरक चतुर्दशी पूजा-
या दिवशी शिव, माता कालिका, भगवान वामन, हनुमानजी, यमदेव आणि भगवान श्रीकृष्ण यांची पूजा केल्याने मृत्यूनंतर नरकात जावे लागत नाही. विष्णू मंदिर आणि कृष्ण मंदिरात देवाचे दर्शन घ्यावे. यामुळे पाप दूर होते आणि सौंदर्य प्राप्त होते.
साहित्य यादी-
पूजेची तयारी-घरातील पूजास्थळ स्वच्छ करा आणि गंगाजल शिंपडा. एका व्यासपीठावर स्वच्छ कापड पसरा आणि भगवान श्रीकृष्ण, देवी काली, हनुमान आणि यमराज यांच्या मूर्ती किंवा चित्रे स्थापित करा.
देवपूजा-
दिवा लावा, धूप, फुले, फळे, मिठाई आणि नैवेद्य अर्पण करा. भगवान श्रीकृष्णाला तुळशीची पाने आणि माखन-मिश्री, देवी कालीला लाल फुले आणि हनुमानाला लाडू अर्पण करा.
नरक चतुर्दशीची पूजा पद्धत-
नरक चतुर्दशीच्या दिवशी सूर्योदयापूर्वी स्नान करावे. अभ्यंगस्नानाची वेळ असल्यास तिळाच्या तेलाने अंगावर मसाज केल्यानंतर उटणे लावावे. तसेच नरक चतुर्दशीपूर्वी आश्विन कृष्ण पक्षातील अहोई अष्टमीला भांडे पाण्याने भरले जाते. नरक चतुर्दशीच्या दिवशी आंघोळीच्या पाण्यात या मडक्याचे पाणी मिसळून स्नान करण्याची परंपरा आहे. असे केल्याने नरकाच्या भीतीपासून मुक्ती मिळते. स्नानानंतर दक्षिण दिशेला हात जोडून यमराजाची प्रार्थना करावी. असे केल्याने पापांचा नाश होतो. या दिवशी यमराजाच्या दर्शनासाठी घराच्या मुख्य प्रवेशद्वाराबाहेर तेलाचा दिवा लावला जातो. नरक चतुर्दशीच्या दिवशी यमराज हनुमानजीसह श्रीकृष्णाची पूजा करतात. पूजा केल्यानंतर संध्याकाळी तेलाचा दिवा लावा आणि घराच्या दरवाजाच्या चौकटीच्या दोन्ही बाजूला, घराच्या बाहेर आणि कामाच्या ठिकाणी लावा. यामुळे घरात लक्ष्मीचा वास होईल. या दिवशी निशिथ काल (मध्यरात्रीच्या वेळी) निरुपयोगी वस्तू घराबाहेर फेकून द्याव्यात. या परंपरेला गरिबी निर्मूलन म्हणतात. काही लोक नरक चतुर्दशीच्या निशिथ काळात कालीची पूजा करतात. म्हणूनच याला काली चौदास असेही म्हणतात.
यमराज पूजेचा मंत्र-
'यमलोक दर्शनाभावकामो अहम्भ्यङ्ग्स्नानां करिष्ये'
हनुमान पूजेचा मंत्र-
मम शौर्यादर्यधैर्यादि व्रद्धयर्थं हनुमत्प्रीतिकाम्नाय हनुमञ्जयन्ति महोत्सवं करिष्यसे
काली पूजेचा मंत्र-
ॐ क्रीं क्रीं क्रीं हूँ हूँ ह्रीं ह्रीं दक्षिणे कालिके क्रीं क्रीं क्रीं हूँ हूँ ह्रीं ह्रीं स्वाहा या ॐ कालिकाय नम:।
कृष्ण मंत्र-:
कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने, प्रणत क्लेशनाशाय गोविन्दाय नमो नमः।
पूर्व दिशेला दिवा लावताना या मंत्राचा जप करा-
दत्तो दीपश्चतुर्दश्यां नरकप्रीतये मया। चतुर्वर्ति समायुक्तः सर्वपापनुत्तये।
फटाके जाळण्यापूर्वी या मंत्राचा जप करा-
अग्निदग्धाश्च ये जीवा ये प्यदग्धाः कुले मम । उज्जवल्ज्योतिषा दग्धास्ते यान्तु परमां गतिम् ।।
नरक चतुर्दशीवरील इतर पूजा विधी-
*या दिवशी विशेषतः आंघोळीनंतर कडू तेलाने मालिश करण्याची प्रथा आहे, याला अभ्यंग स्नान म्हणतात.
*घराची स्वच्छता करून आणि दिवा लावून लक्ष्मीची पूजा केली जाते.
*चतुर्दशीच्या दिवशी यमराजासह भगवान विष्णू आणि महाकालीची पूजा करण्याची परंपरा आहे.
*संध्याकाळी घराच्या मुख्य प्रवेशद्वारावर यमराजासाठी दिवा लावावा.
*या दिवशी सकारात्मक विचार ठेवा आणि कोणाशीही वाद घालू नका.
*गरजूंना दान करा, यामुळे पुण्य मिळते.
तसेच या दिवशी सकाळी स्नान करून तीळ दान केल्याने सर्व पापांचे क्षमा होते आणि नरकाचे भय नाहीसे होते. हा दिवस सौंदर्य आणि कृपा वाढवण्याचा काळ मानला जातो. भगवान श्रीकृष्णाने या दिवशी नरकासुराचा वध करून पृथ्वीला भीतीपासून मुक्त केले.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By- Dhanashri Naik
