Publish Date: Mon, 06 Apr 2026 (15:47 IST)
Updated Date: Mon, 06 Apr 2026 (15:59 IST)
आदरणीय मुख्य अतिथी महोदय, मान्यवर शिक्षकगण, प्राचार्य महोदय, उपस्थित मित्रांनो आणि माझ्या प्रिय विद्यार्थी बांधवांनो,
"शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा!" हा महामंत्र देणारे, भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार, भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जयंतीनिमित्त आज आपण सर्वजण येथे जमलो आहोत. सर्वात आधी तुम्हा सर्वांना 'भीम जयंती'च्या खूप खूप शुभेच्छा!
१४ एप्रिल १८९१ रोजी मध्य प्रदेशातील महू येथे एका सामान्य कुटुंबात भीमरावांचा जन्म झाला. पण त्यांचे विचार आणि कार्य असामान्य होते. त्यांचे संपूर्ण जीवन म्हणजे संघर्षाची आणि ध्येयवादाची एक गाथा आहे.
डॉ. बाबासाहेबांचे कर्तृत्व आणि विचार
बाबासाहेबांनी बालपणीच जातीभेद आणि अस्पृश्यतेचा कडवा अनुभव घेतला. शाळेत बसण्यासाठी वेगळी जागा, पाणी पिण्यासाठी वेगळी व्यवस्था अशा अपमानास्पद वागणुकीचा सामना करावा लागला. पण त्यांनी कधी हार मानली नाही. अथक परिश्रमाने त्यांनी उच्च शिक्षण घेतले. कोलंबिया विद्यापीठ, लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स अशा नामवंत संस्थांमधून अर्थशास्त्र, कायदे, राजकीय शास्त्र यात डॉक्टरेट मिळवली. ते जगातील पहिले भारतीय होते ज्यांना दोन विषयांत डॉक्टरेट मिळाली.
बाबासाहेब म्हणायचे, "शिक्षण हे वाघिणीचे दूध आहे आणि जो ते प्राशन करेल तो गुरगुरल्याशिवाय राहणार नाही." त्यांनी अत्यंत कठीण परिस्थितीत परदेशात जाऊन उच्च शिक्षण घेतले आणि सिद्ध केले की ज्ञान हेच प्रगतीचे सर्वात मोठे शस्त्र आहे.
ज्या काळात अस्पृश्यता आणि विषमतेने समाजाला ग्रासले होते, त्या काळात त्यांनी दीन-दलितांना न्याय मिळवून देण्यासाठी लढा दिला. 'महाडचा चवदार तळे सत्याग्रह' असो वा 'काळाराम मंदिर प्रवेश', त्यांनी माणसाला माणूस म्हणून जगण्याचा हक्क मिळवून दिला.
भारताला एका सूत्रात बांधणारी आणि सर्वांना समान हक्क देणारी जगातील सर्वश्रेष्ठ भारतीय राज्यघटना लिहिण्याचे महान कार्य बाबासाहेबांनी केले. म्हणूनच त्यांना 'भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार' मानले जाते.
त्यांनी केवळ दलितांसाठीच नाही, तर महिलांच्या अधिकारांसाठीही 'हिंदु कोड बिल'च्या माध्यमातून मोठे पाऊल उचलले.
बाबासाहेब हे केवळ शिक्षण घेणारे नव्हते, तर ते समाजसुधारक, राजकारणी, अर्थशास्त्रज्ञ आणि कायदेपंडित होते. त्यांनी दलित, शोषित, स्त्रिया आणि मागासवर्गीयांसाठी अथक लढा दिला.
मित्रांनो, बाबासाहेबांची जयंती केवळ मिरवणुका काढण्यासाठी किंवा घोषणा देण्यासाठी नाही, तर त्यांचे विचार आचरणात आणण्यासाठी आहे.
तरुण पिढीने व्यसनांपासून दूर राहून अभ्यासाकडे लक्ष दिले पाहिजे. अंधश्रद्धा सोडून विज्ञानाची कास धरणे हीच त्यांना खरी श्रद्धांजली ठरेल. जात-पात विसरून आपण सर्व भारतीय आहोत, ही भावना जोपासणे गरजेचे आहे.
“शिक्षण, संघटन आणि संघर्ष” हेच तीन मंत्र त्यांनी दिले.
ते म्हणाले होते — “मी असा धर्म स्वीकारेन जो स्वातंत्र्य, समानता आणि बंधुता शिकवतो.” त्यानुसार १९५६ मध्ये त्यांनी बौद्ध धर्म स्वीकारला.१९९० मध्ये त्यांना मरणोत्तर भारतरत्न पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
आजच्या या जयंतीनिमित्त आपण सर्वांनी बाबासाहेबांच्या विचारांचा अवलंब करूया. जाती-पाती, अस्पृश्यता, भेदभाव यांना दूर ठेवून समानता, न्याय आणि बंधुत्व असलेले समाज घडवूया. शिक्षण घेऊया, संघटित राहूया आणि अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवूया.
बाबासाहेबांचे शब्द आपल्याला नेहमी प्रेरणा देतील:
“ज्या समाजात असमानता आहे, त्या समाजात खऱ्या अर्थाने स्वातंत्र्य असू शकत नाही.”
आपण सर्वांनी त्यांच्या मार्गावर चालण्याची शपथ घेऊया.
धन्यवाद!
जय भीम! जय संविधान!! जय भारत!!!
टीप:
हे भाषण शाळा-कॉलेज कार्यक्रम, सार्वजनिक सभा किंवा ऑनलाइन साठी योग्य आहे.
तुम्ही वेळेनुसार छोटे (२-३ मिनिटे) किंवा लांब (५-७ मिनिटे) करू शकता.
भाषण देताना आत्मविश्वासाने, स्पष्ट उच्चाराने आणि भावनिक आवाजात बोला.
शेवटी जय भीम म्हणून संपवा — श्रोते जोरात प्रतिसाद देतील.
