अनिरुद्ध जोशी
बऱ्याचदा, धर्माचा ज्योतिष किंवा ज्योतिष या धर्माशी संबंध जोडल्यामुळे अनेक प्रकारचे गोंधळही जन्माला येतात. जरी बर्याच ठिकाणी दोघांमधील फरक संबंधात आहे आणि बर्याच ठिकाणी तो नाही. चला 10 फरक जाणून घेऊया.
1. धर्माचा मार्ग हा अध्यात्माचा मार्ग आहे तर ज्योतिषशास्त्र हा मार्ग सुलभ करण्याचे साधन आहे. म्हणूनच ज्योतिषाला 'वेदांचा डोळा' असे म्हणतात.
2. धर्म हे आंतरिक जगाचे विज्ञान आहे, तर ज्योतिष हे बाह्य जगाचे विज्ञान आहे.
3. धर्म हा स्वतःचा शोध आहे, तर ज्योतिष हा जीवनाचा शोध आहे.
4. धर्माच्या दृष्टीने देव निराकार आहे आणि ज्योतिषांच्या दृष्टीने भगवंताचे साकार रूप आहे जे दृश्य आहे.
5. धर्म स्पष्ट मार्ग देतो तर ज्योतिष भविष्य सांगतो.
6. ज्योतिषशास्त्राचा इतिहास जाणणाऱ्यांचा असा विश्वास आहे की धर्माच्या उत्पत्तीपूर्वी ज्योतिष होते. ज्योतिष हा प्राचीन काळाचा धर्म होता. मानवाने ग्रह आणि नक्षत्रांची शक्ती ओळखली आणि त्यांची प्रार्थना आणि पूजा करण्यास सुरुवात केली. ज्यांना धर्म माहित आहे त्यांचा असा विश्वास आहे की ज्योतिषाचा जन्म धर्माच्या उत्पत्तीनंतर झाला.
7. धर्म ठरवतो की यज्ञ, पूजा, उपवास, उपवास, चांगले अन्न खाणे आणि ध्यान केले पाहिजे तर ज्योतिष सांगते की हे काम केव्हा आणि कसे करावे. कोणत्याही प्रकारचे शुभ आणि शुभ कार्य ज्योतिषविना पूर्ण होत नाही.
8. ज्योतिष हे ग्रह आणि नक्षत्रांच्या हालचालीचे साधन, सूर्य आणि चंद्राचा प्रभाव, दिवस, बाजू, मुहूर्त, लग्न, अयान, शुभ आणि अशुभ दिवस इत्यादी मानले जाते तर धर्माचा शेवट आहे.
9. धर्म सांगतो की एखाद्याने कसे वागावे तर ज्योतिष सांगते की क्रियांचे परिणाम काय असतील. नियती काय आहे आणि सद्गुणी कृती काय आहे.
10. धर्म सांगतो की एखाद्याने व्यावहारिक कसे बनले पाहिजे तर ज्योतिषशास्त्र कृतींचे स्वरूप आणि गती काय असेल याबद्दल सांगते.
धर्म आणि ज्योतिष: ज्योतिष हे ग्रह, नक्षत्र, वेळ, लग्न, मुहूर्त, दिवस, रात्र, तारीख, बाजू, अयान, वर्ष, युग, अवकाश वेळ इत्यादी जाणून घेण्याचे ज्ञान मानले जाते, म्हणजेच, जाणून घेण्याचे ज्ञान बाहेरचे जग ज्योतिष आहे तर धर्म हे आंतरिक जग जाणून घेण्याचे साधन आहे. यामध्ये आत्मा-परमात्मा, यम-नियम, ध्यान, संध्या वंदना, देव, देव-देवी, दान-पुण्य, तीर्थयात्रा, कर्म, संस्कार इत्यादींची चर्चा आहे.
