१. अश्वत्थामाशी संबंधित कथा: जितीय/जिवितपुत्रीका किंवा जिउतिया व्रताची ही कथा महाभारत काळाशी संबंधित आहे. त्यानुसारमहाभारत युद्धानंतर, अश्वत्थामा आपल्या वडिलांच्या मृत्युमुळे खूप संतापला होता. त्याला पांडवांकडून आपल्या वडिलांच्या मृत्युचा बदला घ्यायचा होता. एके दिवशी तो पांडवांच्या छावणीत घुसला आणि झोपलेल्या पांडवांच्या मुलांना मारले. त्याला वाटले की ते पांडव आहेत. पण ते सर्व द्रौपदीचे पाचही पुत्र होते. या गुन्ह्यामुळे अर्जुनने त्याला अटक केली आणि त्याचे रत्न हिसकावून घेतले.
यामुळे दुखावलेल्या अश्वत्थामाने उत्तराच्या पोटात वाढणाऱ्या मुलाला मारण्यासाठी ब्रह्मास्त्राचा वापर केला. परंतु उत्तराच्या पोटात वाढणाऱ्या मुलाला जन्म देणे आवश्यक होते. ज्यामुळे श्रीकृष्णाने उत्तराच्या पोटात मृत्युमुखी पडलेल्या मुलाला त्याच्या सर्व गुणांचे फळ दिले आणि तो जिवंत झाला. भगवान श्रीकृष्णाच्या कृपेने, गर्भात मृत्युमुखी पडून जिवंत झाल्यामुळे या मुलाला जीवितपुत्रीका असे नाव देण्यात आले. नंतर तो राजा परीक्षित झाला. तेव्हापासून मुलांच्या दीर्घायुष्यासाठी दरवर्षी जिउतिया व्रत करण्याची परंपरा पाळली जाते.
२. राजा जिमुतवाहनाची कथा: एका कथेनुसार, जिमुतवाहन हा एक गंधर्व राजपुत्र होता ज्याने गरुडापासून सर्पाच्या मुलाला वाचवण्यासाठी आपले जीवन अर्पण केले. त्याच्या त्याग आणि आत्मत्यागाने प्रभावित होऊन, माता आपल्या मुलांचे रक्षण करण्यासाठी त्याची पूजा करतात. कथेनुसार गंधर्व राजपुत्र जिमुतवाहन नाग राजवंशाचे रक्षण करण्यासाठी पक्षी राजा गरुडाचे अन्न बनण्यास आनंदाने सहमत झाला.
त्याच्या धैर्याने आणि परोपकाराने त्याने शंखचूड नावाच्या सापाचे प्राण वाचवले. पक्षी राजा गरुड त्याच्या कृत्यावर खूप प्रसन्न झाला आणि त्याने सापाला आपले अन्न न बनवण्याचे वचन दिले. पक्षी राजा गरुडानेही जिमुतवाहनाला जीवनदान दिले. अशा प्रकारे, जिमुतवाहनाने नाग राजवंशाचे रक्षण केले. या घटनेनंतर, दरवर्षी जितिया व्रत किंवा जीवितपुत्रीका व्रत साजरा केला जातो.
३. गरुड आणि कोल्हाळाची कथा: एक आणखी कथेप्रमाणे एकदा गरुड पक्षी आणि कोल्हा दोघांनीही जितिया व्रत करण्याचा निर्णय घेतला. उपवासाच्या दिवशी दोघांनीही उपवास सुरू केला. गरुडाने सर्व नियम आणि संयम पाळला आणि संध्याकाळपर्यंत अन्न किंवा पाणी न घेता उपवास केला. दुसरीकडे, कोल्ह्याला उपवासाचा त्रास सहन झाला नाही आणि त्याने मध्येच मांस खाल्ले.
उपवास संपल्यानंतर, धर्मराज प्रकट झाला आणि दोघांच्या आचरणावर आधारित निकाल सांगितला. नियमितपणे उपवास करणाऱ्या गरुडालाच त्याचे पुण्य मिळेल, तर कोल्हाला कोणताही फायदा होणार नाही. परिणामी गरुडाच्या संततीला दीर्घ आणि आनंदी आयुष्य मिळते, तर कोल्हाच्या संततीला अल्प आणि वेदनादायक आयुष्य जगावे लागते.
