Publish Date: Wed, 01 Apr 2026 (18:18 IST)
Updated Date: Wed, 01 Apr 2026 (18:24 IST)
दापोली तालुक्यातील केळशी हे गाव कोकणच्या निसर्गसौंदर्यासोबतच आपल्या ऐतिहासिक आणि धार्मिक परंपरेसाठी प्रसिद्ध आहे. येथील महालक्ष्मी रथोत्सव हा संपूर्ण कोकणातील एक प्रमुख आणि अतिशय उत्साहात साजरा केला जाणारा उत्सव आहे. या रथोत्सवाबद्दलची माहिती:
१. मंदिराचा इतिहास आणि महत्त्व
केळशी येथील महालक्ष्मी मंदिर हे पेशवेकालीन मानले जाते. या मंदिराची बांधणी अतिशय भव्य आणि कोकणी वास्तुशास्त्राचा उत्तम नमुना आहे. येथील महालक्ष्मी देवी अत्यंत जागृत मानली जाते. मंदिराच्या आवारातच स्वयंभू महालक्ष्मीची मूर्ती असून, मंदिराच्या शांत आणि पवित्र वातावरणामुळे भाविक येथे मोठ्या संख्येने येतात.
२. रथोत्सवाचा काळ
हा उत्सव दरवर्षी चैत्र पौर्णिमेला (हनुमान जयंतीच्या दिवशी) साजरा केला जातो. हा उत्सव साधारणपणे ३ ते ५ दिवस चालतो, परंतु मुख्य आकर्षण चैत्र पौर्णिमेच्या दिवशी होणारा 'रथोत्सव' हेच असते.
३. रथोत्सवाचे स्वरूप
रथाची सजावट: उत्सव प्रसंगी महालक्ष्मी देवीचा भव्य लाकडी रथ फुलांनी आणि विद्युत रोषणाईने सजवला जातो.
पालखी सोहळा: रथ ओढण्यापूर्वी देवीची पालखी काढली जाते. देवीच्या जयघोषात आणि ढोल-ताशांच्या गजरात संपूर्ण गावातून पालखी फिरते.
रथ ओढणे: गावातील मुख्य रस्त्यावरून भाविक मोठ्या श्रद्धेने हा रथ ओढतात. यावेळी केळशी गावातील सर्व जाती-धर्माचे लोक एकत्र येतात, जे सामाजिक एकतेचे प्रतीक आहे.
ओटी भरणे: रथोत्सवाच्या दरम्यान हजारो सुवासिनी देवीची ओटी भरण्यासाठी गर्दी करतात.
४. उत्सवातील विशेष आकर्षणे
केळशीचा समुद्रकिनारा आणि वाळूचा डोंगर: रथोत्सवासाठी येणारे पर्यटक केळशीच्या प्रसिद्ध वाळूच्या डोंगराला आणि स्वच्छ समुद्रकिनाऱ्यालाही भेट देतात.
ग्रामप्रदक्षिणा: देवीचा रथ गावातील ठराविक मार्गावरून फिरवला जातो, ज्याला 'ग्रामप्रदक्षिणा' म्हणतात. घराघरातून देवीची पूजा केली जाते.
सांस्कृतिक कार्यक्रम: रात्रीच्या वेळी मंदिरात भजन, कीर्तन, पालखीचे नाच आणि स्थानिक लोककलांचे (उदा. जाखडी किंवा नमन) कार्यक्रम आयोजित केले जातात.
५. केळशीला कसे पोहोचाल?
रस्ते मार्ग: मुंबई किंवा पुण्याहून दापोलीला एसटी बसने किंवा खासगी वाहनाने येता येते. दापोलीपासून केळशी साधारण ३५-४० किमी अंतरावर आहे.
रेल्वे: कोकण रेल्वेच्या खेड स्थानकावर उतरून तेथून बस किंवा रिक्षाने दापोलीमार्गे केळशीला जाता येते.
कोकणच्या लोकसंस्कृतीचा आणि श्रद्धेचा हा सोहळा एकदा तरी प्रत्यक्ष अनुभवण्यासारखा असतो.
