ओडिशामध्ये भाविका मार्गशीर्ष या महिन्यात गुरुवारी देवी लक्ष्मीची पूजा करतात. असे मानले जाते की देवी लक्ष्मी मानबस गुरुवार दरम्यान प्रत्येक घरात येते, म्हणून घरातील महिला तिची भक्तीभावाने पूजा करतात.
हा प्रसंग देशातील लोकांचा मुख्य व्यवसाय असलेल्या कापणीच्या हंगामाशी संबंधित आहे. या महिन्यात, गेल्या काही महिन्यांपासून शेतात कठोर परिश्रम करणारे शेतकरी त्यांची कोठारे ताज्या पिकांनी भरतात. ते याला देवी लक्ष्मीची पूजा आणि आशीर्वाद मानतात आणि तिच्या आशीर्वादाचे प्रतीक म्हणून ताज्या कापणी केलेल्या भाताने कोठारे भरतात. हे प्राचीन काळात भात मोजण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या बांबूच्या उसापासून बनवलेले भांडे आहे. हे व्रत मार्गशीर्ष गुरुवारी केले जाते.
मानाबस गुरुवारमागील आख्यायिका
आख्यायिकेनुसार, मानबस गुरुवार हा प्राचीन ग्रंथ लक्ष्मी पुराणावर आधारित आहे. प्राचीन काळी, अस्पृश्य लोकांना प्रार्थना, पूजा किंवा धार्मिक विधी करण्याची परवानगी नव्हती. तथापि श्रिया, एक निम्न जातीची महिला जी सफाई कामगार होती, तिने प्रार्थना आणि पूजा करण्याचे धाडस केले आणि नंतर मातेला भेटायला गेली. तथापि या कृत्यामुळे भगवान जगन्नाथांचा मोठा भाऊ बलराम रागावला आणि त्याच्या सांगण्यावरून तिला पुरी येथील जगन्नाथ मंदिरातून हाकलून लावले.
अस्पृश्य लोकांनाही धार्मिक विधी आणि पूजा करण्यास प्रोत्साहित करून मातेला पृथ्वीवरील भेदभाव संपवण्याचा मार्ग दाखवला जातो. मंदिर सोडल्यानंतर, ती तिच्या पतीला आणि मोठ्या मेहुण्याला शाप देते की त्यांना बराच काळ अन्न, पाणी किंवा निवाराशिवाय राहावे लागेल. लक्ष्मीच्या शापाचा दोन्ही भावांवर खोलवर परिणाम झाला आणि त्यांना १२ वर्षे कठीण काळाचा सामना करावा लागला. लवकरच त्यांना तिचे महत्त्व कळले आणि लक्ष्मी परत येण्यास सहमत होते परंतु एका अटीवर की पृथ्वीवर जाती आणि पंथाचा भेदभाव केला जाणार नाही.
गुरुवारी मानबासा पूजा कशी करावी
स्वच्छ घर- असे मानले जाते की देवी लक्ष्मीला स्वच्छ घरे आवडतात, म्हणून पूजा करण्यापूर्वी सर्व महिला त्यांचे घर स्वच्छ करतात.
झोटी चित्ता (रंगोली)- घर स्वच्छ केल्यानंतर, महिला एक सुंदर झोटी चित्ता तयार करतात. ती तांदळाच्या पेस्टपासून बनवली जाते. काठीला बांधलेल्या कापडाचा तुकडा सुंदर झोटी तयार करण्यासाठी वापरला जातो. महिला फुले, प्रामुख्याने कमळाचे फूल आणि देवी लक्ष्मीचे पाय अशा विविध आकारांमध्ये झोटी काढतात.
मंडपीठा (तांदळाचे भजी)- मानाबासा गुरुवारसह काही सणांमध्ये, मंडपीठा, वाफवलेला पॅनकेक तयार केला जातो.
खतौली, मान - खतौली हे एक खालचे चौरंग ज्यावर महिला पूजेसाठी नवीन कापणी केलेले भाताचे दाणे पसरवतात. नंतर त्या मान अशा धान्यांनी भरतात आणि खालच्या पाटावर ठेवतात.
महालक्ष्मी पुराण- सर्व महिला पूजा करताना प्राचीन कवी बलराम दास यांनी लिहिलेले महालक्ष्मी पुराण वाचतात. त्याशिवाय पूजा अपूर्ण मानली जाते.
लाल आणि पांढऱ्या रंगाची साडी- महिला पूजेसाठी पांढऱ्या आणि लाल रंगाच्या नवीन साड्या घालतात.
हिंदू ओडिया विवाहित महिला सहसा ही पूजा करतात. मार्गशीर्ष महिन्यात चार गुरुवारी ही पूजा सुरू राहते.
