पौष महिन्यातील कृष्ण पक्षाच्या बाराव्या दिवसाला तीळ द्वादशी म्हणतात. याला कूर्म द्वादशी असेही म्हणतात. या दिवशी भगवान विष्णूची पूजा करणे आणि तीळ दान करणे हे विशेष महत्त्व आहे. २०२६ मध्ये, मकर संक्रांतीच्या नंतरच्या दिवशी हे व्रत पाळले जाईल. तीळ द्वादशी ही केवळ आध्यात्मिक शुद्धीकरणाचा मार्ग नाही तर गरिबी दूर करण्यासाठी आणि जीवनात सुख आणि समृद्धी आणण्यासाठी एक अमूल्य संधी देखील आहे.
हे व्रत का पाळले जाते? महत्त्व जाणून घ्या: धार्मिक श्रद्धेनुसार, तीळ भगवान विष्णूंच्या घामापासून उत्पन्न झाले होते, ज्यामुळे ते त्यांना अत्यंत प्रिय बनतात. महाभारतात उल्लेख आहे की या दिवशी तीळ दान करणाऱ्या व्यक्तीला कधीही नरक दिसत नाही.
पद्मपुराणानुसार, या दिवशी तीळ वापरल्याने आणि दान केल्याने जाणूनबुजून किंवा अजाणतेपणे केलेले सर्व पाप नष्ट होतात. तीळ द्वादशीला तीळ दान केल्याने अश्वमेध यज्ञासारखेच पुण्य मिळते. असे मानले जाते की हे व्रत करणारे अनेक जन्म कुष्ठरोग आणि अंधत्व यासारख्या आजारांपासून मुक्त राहतात.
पूजाविधी: या दिवशी तीळाचा वापर सहा प्रकारे करणे सर्वोत्तम मानले जाते: स्नान करणे, लेप लावणे, तर्पण (अर्पण), नैवेद्य/अर्पण, भोजन आणि दान.
स्नान: सकाळी लवकर उठून गंगाजल आणि तीळ पाण्यात मिसळून स्नान करा.
संकल्प: स्वच्छ पिवळे कपडे घाला आणि भगवान विष्णूसमोर व्रत करण्याचे व्रत घ्या.
पूजन: माधव स्वरूपात भगवान विष्णूच्या मूर्तीला पंचामृताने अभिषेक करा. पिवळी फुले, तुळशीची पाने, धूप आणि दिवा अर्पण करा.
मंत्र जप: पूजा करताना "ॐ नमो भगवते वासुदेवाय" हा मंत्र सतत जप करा.
भोग: भगवानला तिळाचे पदार्थ किंवा तीळ आणि गुळाचे लाडू अर्पण करा.
दान: पूजेनंतर ब्राह्मण किंवा गरजूंना तीळ, चादर, धान्य किंवा सोने दान करणे खूप फलदायी आहे.
तीळ द्वादशीची कथा:
एका आख्यायिकेनुसार, एक ब्राह्मण स्त्री भगवान विष्णूची एक महान भक्त होती आणि ती खूप कडक उपवास पाळत असे. तिने खूप दान दिले पण कधीही अन्नदान केले नाही. जेव्हा ती वैकुंठाला गेली तेव्हा तिला राहण्यासाठी एक झोपडी सापडली, परंतु ती रिकामी होती. तेव्हा भगवानांनी तिला सांगितले की तिने अन्नदान न केल्यामुळे हे घडले. दैवी कुमारिकांच्या आज्ञेनुसार, ब्राह्मण स्त्रीने तीळ द्वादशीचे व्रत केले आणि तीळ दान केले, ज्यामुळे तिची झोपडी संपत्ती आणि समृद्धीने भरली.
