Publish Date: Sat, 28 Feb 2026 (12:16 IST)
Updated Date: Sat, 28 Feb 2026 (12:18 IST)
जगातील सर्वात प्राचीन आणि जिवंत शहर मानल्या जाणाऱ्या काशीची होळी ही केवळ रंगांची उधळण नाही, तर ती 'जीवन आणि मृत्यूच्या मिलनाचा' एक अलौकिक सोहळा आहे. २०२६ मध्येही काशी याच अद्भूत रंगात न्हाऊन निघणार आहे. जाणून घेऊया या परंपरेतील ५ खास वैशिष्ट्ये:
१. रंगभरी एकादशी: उत्सवाचा श्रीगणेश
काशीच्या होळीची अधिकृत सुरुवात 'रंगभरी एकादशी'पासून होते. या दिवशी 'बाबा विश्वनाथांचा' विशेष शृंगार करून त्यांची पालखी काढली जाते. संपूर्ण काशी शहर अबीर आणि गुलालाने गुलाबी होते. भक्तांच्या गर्दीत होणारी ही उधळण डोळ्यांचे पारणे फेडणारी असते.
२. चितेच्या राखेची होळी (मसान होळी)
वाराणसीच्या मणिकर्णिका घाटावर खेळली जाणारी 'मसान होळी' पूर्ण जगात एकमेव आहे.
परंपरा: रंगभरी एकादशीच्या दुसऱ्या दिवशी, शिवभक्त जळत्या चितेची राख एकमेकांवर उडवून होळी खेळतात.
श्रद्धा: भगवान शिव हे स्मशानाचे अधिपती आहेत. असे मानले जाते की, लग्नानंतर जेव्हा शिव काशीत आले, तेव्हा त्यांचे प्रिय गण (भूत, प्रेत, पिशाच) देवांच्या मुख्य उत्सवात सामील होऊ शकले नव्हते. त्यांच्यासाठी महादेवाने मणिकर्णिका घाटावर स्वतः येऊन राखेने होळी खेळली. हीच परंपरा आजही तितक्याच श्रद्धेने जपली जाते.
३. 'कबीर सा रा रा'चा गजर
काशीची होळी संगीताशिवाय अपूर्ण आहे. येथील गल्लीबोळातून 'कबीर सा रा रा' चे सूर घुमतात. हे केवळ गाणे नसून लोककला आणि विनोदाचा मिलाफ आहे. लोक 'फाग' (लोकगीते) गातात आणि एकमेकांना प्रेमाने व थट्टेने चिडवत या सणाचा आनंद घेतात.
४. थंडाई आणि भांगेचा 'प्रसाद'
बनारसची होळी आणि थंडाई हे समीकरण अतूट आहे. केशर, सुकामेवा आणि ताज्या भांगेचे मिश्रण असलेली थंडाई येथे 'बाबांचा प्रसाद' म्हणून ग्रहण केली जाते. यामुळे होळीचा उत्साह अधिकच द्विगुणित होतो.
५. गंगा घाटावरील 'हुडदंग' आणि पावन स्नान
अस्सी घाटापासून ते दशाश्वमेध घाटापर्यंत रंगांचा महापूर लोटलेला असतो. सकाळपासून रंगात न्हाऊन निघाल्यानंतर, दुपारी गंगेत डुबकी मारून स्वतःला शुद्ध करण्याची पद्धत आहे. गंगेच्या तीरावर वाजणारे ढोल-ताशे आणि हर हर महादेवचा जयघोष एक दिव्य वातावरण निर्माण करतो.
काशीमध्ये मृत्यूला अशुभ मानले जात नाही, तर तो मोक्षाचा मार्ग मानला जातो. म्हणूनच येथे मृत्यूची राख देखील गुलालासारखी अंगाला फासून उत्सव साजरा केला जातो.
