कोकणातील एक प्रमुख तीर्थक्षेत्र जागृत परशुराम मंदिर चिपळूण

महाराष्ट्रातील रत्नागिरी चिपळूण पासून सुमारे ७-१२ किमी अंतरावर महेंद्रगिरी परशुराम घाट डोंगराच्या कुशीत हे प्राचीन मंदिर आहे. हे कोकणभूमीचे निर्माते भगवान परशुराम विष्णूचे सहावे अवतार यांचे प्रमुख मंदिर म्हणून ओळखले जाते. या ठिकाणाला दक्षिण काशी असेही म्हटले जाते.

तसेच चिपळूण येथील श्री क्षेत्र परशुराम मंदिर हे केवळ एक धार्मिक स्थळ नसून ते कोकणच्या निर्मितीच्या इतिहासाचे जिवंत प्रतीक मानले जाते. या मंदिराला 'कोकणचा भूमीपुत्र' म्हणून ओळखले जाणाऱ्या भगवान परशुरामांचे मुख्य पीठ मानले जाते.

मंदिराची मुख्य वैशिष्ट्ये

इतिहास-

मंदिराचा उल्लेख इ.स. ५७० च्या आसपास येतो. चालुक्य राजा पुलकेशी यांनी अश्वमेध यज्ञाच्या वेळी यज्ञपती म्हणून परशुराम मंदिराची स्थापना केली असे मानले जाते. तसेच छत्रपती शिवाजी महाराजांचे पुत्र छत्रपती संभाजी महाराज यांनी या मंदिराला भेट दिल्याचे ऐतिहासिक संदर्भ आढळतात.  पेशवे काळात ब्रह्मेंद्र स्वामींनी या मंदिराचा जीर्णोद्धार केला होता. मंदिरात हिंदू, मुस्लिम आणि ख्रिश्चन स्थापत्यकलेचा मिलाफ दिसतो (घुमट, मिनार आदी).

हे मंदिर ब्रह्मा-विष्णू-महेश यांचे एकत्रित स्थान असल्याचे मानले जाते. मुख्य गाभाऱ्यात परशुराम, कामदेव आणि काळ यांच्या मूर्ती आहे. रेणुका माता, गणेश, मारुती आणि दत्त मंदिरही परिसरात आहेत. बाणगंगा कुंड आणि दीपमाळा खूप प्रसिद्ध आहे. तसेच या मंदिराच्या बांधकामात हिंदू आणि मुस्लिम (गोथिक) स्थापत्यशैलीचा संगम पाहायला मिळतो. मंदिराच्या शिखराचा आकार मशिदीच्या घुमटासारखा दिसतो.

पौराणिक महत्त्व 

असे मानले जाते की, भगवान परशुरामांनी पृथ्वी नि:क्षत्रिय केल्यानंतर सर्व दान करून टाकली. स्वतःला राहण्यासाठी जागा नसल्यामुळे त्यांनी सह्याद्रीच्या महेंद्रगिरी पर्वतावरून (जिथे हे मंदिर आहे) समुद्रात बाण मारला. त्यांच्या बाणामुळे समुद्र मागे सरकला आणि जी भूमी तयार झाली, तिला आपण 'परशुराम क्षेत्र' किंवा 'कोकण' म्हणतो.

मंदिरातील इतर आकर्षणे

बाणगंगा तलाव: मंदिराच्या जवळच एक पवित्र कुंड आहे, ज्याला 'बाणगंगा' म्हटले जाते. असे म्हणतात की परशुरामांनी बाण मारून ही गंगा प्रकट केली होती.

पादुका: मंदिराच्या परिसरात परशुरामांच्या प्राचीन पादुका पाहायला मिळतात.

निसर्ग: हे मंदिर एका टेकडीवर असल्याने येथून वाशिष्टी नदी आणि चिपळूण शहराचा विलोभनीय नजारा दिसतो.

उत्सव आणि भेट देण्याची वेळ

परशुराम जयंती (अक्षय तृतीया): हा येथील सर्वात मोठा उत्सव असतो. या दिवशी लाखो भाविक दर्शनासाठी येतात.

महाशिवरात्री: या काळातही येथे मोठी यात्रा भरते.

तसेच हे मंदिर केवळ धार्मिकदृष्ट्या नव्हे तर निसर्गसौंदर्य आणि शांततेच्या दृष्टीनेही खूप लोकप्रिय आहे.  

जागृत परशुराम मंदिर चिपळूण जावे कसे? 

रस्त्याने: मुंबई-गोवा महामार्गावर चिपळूणपासून साधारण १०-१२ किमी अंतरावर लोटे परशुराम घाट लागतो. तेथून मुख्य रस्त्यावरून मंदिरात जाण्यासाठी फाटा आहे.

रेल्वेने: चिपळूण हे जवळचे रेल्वे स्टेशन आहे.

हवाई: रत्नागिरी विमानतळ (९० किमी) किंवा मुंबई/पुणे.