भारतात शहीद दिन (हुतात्मा दिन) प्रामुख्याने ३० जानेवारी (महात्मा गांधी पुण्यतिथी) आणि २३ मार्च (भगतसिंग, राजगुरू, सुखदेव स्मृती दिन) रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस देशासाठी बलिदान दिलेल्या वीरांना आदरांजली वाहण्यासाठी आणि त्यांच्या त्यागाचे स्मरण करण्यासाठी पाळला जातो, ज्यामध्ये देशभरात दोन मिनिटे मौन बाळगले जाते. भारतात शहीद दिवस हा एक महत्त्वाचा राष्ट्रीय दिवस आहे, जो देशासाठी आपले प्राण पणाला लावणाऱ्या शहीद (हुतात्मा) वीरांना श्रद्धांजली अर्पण करण्यासाठी साजरा केला जातो.
हा दिवस मुख्यतः दोन तारखांना पाळला जातो:
२३ मार्च - भगतसिंग, राजगुरू आणि सुखदेव यांच्या बलिदानाच्या स्मरणार्थ (अमर शहीद दिवस).
३० जानेवारी - महात्मा गांधी यांच्या पुण्यतिथी आणि हत्येच्या स्मरणार्थ (राष्ट्रीय शहीद दिवस).
या दोन्ही दिवसांमध्ये फरक असून, प्रत्येकाचा स्वतंत्र इतिहास आणि महत्त्व आहे.
२३ मार्च - शहीद दिवस (भगतसिंग, राजगुरू आणि सुखदेव यांच्या स्मरणार्थ)
हे भारतातील सर्वात प्रसिद्ध शहीद दिवस आहे. २३ मार्च १९३१ रोजी ब्रिटिश सरकारने लाहोर सेंट्रल जेलमध्ये भगतसिंग (२३ वर्षे), शिवराम राजगुरू (२२ वर्षे) आणि सुखदेव थापर (२३ वर्षे) या तीन तरुण क्रांतिकारकांना फाशी दिली होती.
इतिहास आणि कारणे:
१९२८ मध्ये लाला लजपत राय यांच्या मृत्यूचा बदला घेण्यासाठी या तिघांनी ब्रिटिश पोलीस अधिकारी जेम्स स्कॉट (सॉन्डर्स) यांची हत्या केली.
त्यानंतर लाहोर कट प्रकरणात त्यांना अटक झाली.
ब्रिटिशांनी त्यांना फाशीची शिक्षा सुनावली आणि २३ मार्च १९३१ रोजी संध्याकाळी ७.३३ वाजता फाशी देण्यात आली (खरेतर २४ मार्चची शिक्षा १२ तास आधीच पार पाडली).
त्यांच्या बलिदानाने स्वातंत्र्य चळवळीला नवीन ऊर्जा मिळाली आणि युवकांमध्ये देशभक्तीची ज्वाला पेटली.
महत्त्व:
हे दिवस क्रांतिकारी स्वातंत्र्यलढ्याचे प्रतीक आहे.
"इंकलाब जिंदाबाद" हे त्यांचे प्रसिद्ध घोषवाक्य आजही प्रेरणादायी आहे.
देशभरात शाळा-कॉलेजमध्ये कार्यक्रम, निबंध स्पर्धा, रक्तदान आणि श्रद्धांजली सभा आयोजित केल्या जातात.
३० जानेवारी - शहीद दिवस (महात्मा गांधी यांच्या स्मरणार्थ)
हा राष्ट्रीय स्तरावर शहीद दिवस म्हणून साजरा केला जातो.
इतिहास:
३० जानेवारी १९४८ रोजी दिल्लीतील बिर्ला हाऊस (आता गांधी स्मृती) येथे संध्याकाळच्या प्रार्थनेसाठी जात असताना नथुराम गोडसे याने महात्मा गांधींना गोळ्या घालून हत्या केली.
त्यावेळी गांधीजींचे वय ७८ वर्षे होते.
महत्त्व:
हा दिवस अहिंसा, सत्य आणि शांततेच्या विचारांचे स्मरण करतो.
दिल्लीत राजघाट येथे राष्ट्रपती, पंतप्रधान, उपराष्ट्रपती आणि संरक्षणमंत्री यांच्या उपस्थितीत मौन धारण आणि माल्यार्पण केले जाते.
संपूर्ण देशात २ मिनिटे मौन पाळले जाते.
शहीद दिवसाचे इतर महत्त्वाचे दिवस
२१ ऑक्टोबर - पोलीस शहीद दिवस (पोलीस जवानांच्या स्मरणार्थ).
काही राज्यांमध्ये स्थानिक शहीद दिवस (उदा. झाशीची राणी लक्ष्मीबाई यांचा जन्मदिवस १९ नोव्हेंबर).
शहीद दिवस कसा साजरा केला जातो?
मौन धारण आणि श्रद्धांजली.
शहीद स्मारक आणि जेल येथे कार्यक्रम.
शाळा-कॉलेज मध्ये निबंध, भाषणे आणि चित्रकला स्पर्धा.
रक्तदान शिबिरे आणि देशभक्ती गीते.
सोशल मीडियावर शहीदांच्या फोटो आणि कोट्स शेअर करणे.
शहीद दिवस हा केवळ इतिहास आठवण्याचा दिवस नाही, तर देशभक्ती, त्याग आणि कर्तव्य यांची जाणीव करून देणारा दिवस आहे. आपण सर्वांनी त्यांच्या बलिदानाला सलाम करून, देशासाठी काहीतरी करण्याची शपथ घेऊया!
