Breast Self-Examination दर महिन्याला करा स्वतःची तपासणी; जाणून घ्या योग्य पद्धत

आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत, स्त्रियांना स्वतःसाठी वेळ काढणे अनेकदा जवळजवळ अशक्य वाटते. कार्यालय आणि घर या दोन्ही ठिकाणच्या जबाबदाऱ्या पार पाडताना, त्या अनेकदा स्वतःच्या आरोग्याला प्राधान्य देण्याकडे दुर्लक्ष करतात. शिवाय, अलीकडच्या काळात लोकांमध्ये विविध गंभीर आजारांचे प्रमाण वाढत चालले आहे. स्त्रियांमध्ये 'स्तनांचा कर्करोग' हा आजार अधिकाधिक प्रमाणात दिसून येत असला, तरी योग्य वेळी शरीरातील किरकोळ बदलांकडे लक्ष दिल्यास, या आजाराचे निदान अगदी सुरुवातीच्या टप्प्यातच होऊ शकते किंवा त्याची वाढ रोखता येते.

ही तपासणी करण्यासाठी योग्य वेळ कोणती?

प्रत्येक स्त्रीने ही तपासणी महिन्यातून एकदा करावी.

मासिक पाळी संपल्यानंतरचे काही दिवस ही तपासणी करण्यासाठी सर्वात योग्य असतात.

या काळात, स्तनांमधील कोणतीही सूज किंवा जडपणा अगदी कमी प्रमाणात असतो.

या तपासणीसाठी दर महिन्याला एक विशिष्ट दिवस निश्चित करण्याचा प्रयत्न करा.

तुम्ही सर्वात आधी काय केले पाहिजे?

तज्ज्ञांच्या मते, तपासणी सुरू करण्यापूर्वी एक अत्यंत महत्त्वाची गोष्ट समजून घेणे आवश्यक आहे: ती म्हणजे, सर्वप्रथम तुम्ही तुमच्या स्वतःच्या स्तनांशी परिचित झाले पाहिजे. एकदा का तुम्ही दर महिन्याला ही तपासणी नियमितपणे करण्यास सुरुवात केली, की तुम्हाला स्तनांमध्ये झालेले कोणतेही बदल सहजपणे ओळखता येतील.

स्तनांची स्वतःहून तपासणी कशी करावी?

तुमच्या हाताच्या मधल्या तीन बोटांची टोके (किंवा गादीचा भाग) वापरा.

या तीन बोटांचा वापर करून स्तनांवर वेगवेगळ्या तीव्रतेचा दाब द्या.

पहिल्या बोटाने हलका दाब द्या, दुसऱ्या बोटाने त्यापेक्षा थोडा अधिक दाब द्या आणि तिसऱ्या बोटाने सर्वात जास्त (कडक) दाब द्या.

तपासणीची तंत्रे

तुमची बोटे स्तनांच्या संपूर्ण भागावर गोलाकार गतीने फिरवा.

स्तनाच्या बाहेरील कडेपासून सुरुवात करा आणि बोटे आतल्या बाजूला, म्हणजेच स्तनाग्राच्या दिशेने फिरवत आणा; त्यानंतर पुन्हा बाहेरच्या दिशेने जा.

स्तनाचा कोणताही भाग तपासणीतून सुटणार नाही याची खात्री करण्यासाठी, तुमची बोटे वर-खाली अशा रितीने फिरवा.

तुम्ही कोणत्या बदलांकडे लक्ष दिले पाहिजे?

स्तनाच्या आकारात किंवा रचनेत झालेला बदल.

त्वचेच्या रंगात झालेला बदल.

त्वचेवर कोणतेही स्पष्ट डाग किंवा व्रण दिसून येणे.

स्तनाग्राच्या रंगात झालेला बदल.

शिरा अचानक अधिक स्पष्टपणे किंवा ठळकपणे दिसू लागणे.

स्तनामध्ये किंवा काखेच्या भागात गाठ जाणवणे.

त्वचेवर खळगे पडणे किंवा त्वचा आकुंचन पावल्यासारखी दिसणे. 

स्तनाच्या कर्करोगाची लक्षणे कोणती आहेत? 

स्तनाखाली गाठ जाणवणे

स्तनाच्या आकारात आणि रचनेत बदल होणे

स्तनाग्रातून स्राव बाहेर पडणे

स्तनाग्र आतल्या बाजूला ओढले जाणे (आत वळणे)

स्तनाग्र कडक होणे

स्तनावर लालसरपणा दिसणे

काही वेळा त्वचेवर पुरळ (रॅशेस) देखील दिसून येतात

स्तनाखाली किंवा काखेच्या भागात सूज येणे

एक स्तन दुसऱ्यापेक्षा वेगळा दिसणे

स्तनात किंवा स्तनाग्रात वेदना होणे

स्पर्श केल्यावर जळजळ होणे

खालील गोष्टी स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका कमी करण्यास मदत करतात:

डाळिंब

क्रुसिफेरस भाज्या (कोबी, फ्लॉवर इत्यादी)

सोया आणि डाळी

ऑलिव्ह ऑईल

आवळा

पेरू

अळशीच्या बिया

डॉक्टरांनी सांगितले की, जर तुम्ही या गोष्टींचा तुमच्या आहारात समावेश केला, तर कर्करोगाचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी करता येतो.

स्तनाच्या कर्करोगाचे जोखीम घटक कोणते आहेत?

वय

अनुवंशिकता

धूम्रपान

मद्यपान

हार्मोन थेरपी

डॉक्टरांनी या गोष्टीवर भर दिला की, स्तनात होणारा प्रत्येक बदल हा कर्करोगाचेच लक्षण असतो असे नाही; तरीसुद्धा, अशा कोणत्याही बदलाकडे दुर्लक्ष करणे कधीही हिताचे नसते. जर तुम्हाला काहीही असामान्य जाणवले, तर कोणताही विलंब न करता डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.