नवरात्र हा देवी दुर्गा आणि तिच्या नऊ रूपांच्या पूजेसाठी समर्पित प्रमुख हिंदू सणांपैकी एक आहे. या काळात भक्त स्वतःला भक्तीमध्ये बुडवून तिच्या रूपांची भक्तीभावाने पूजा करतात. हा सण आश्विन प्रतिपदेला सुरू होतो आणि दसऱ्यापर्यंत चालू राहतो, दहा दिवस स्तुतीचे मंत्र गूंजत असतात. नऊ दिवस देवीच्या वेगवेगळ्या रूपांची पूजा केली जाते, दसऱ्याला दहाव्या दिवशी साजरा केला जातो. या काळात केल्या जाणाऱ्या विधी आणि विधींइतकेच कन्या पूजन महत्त्वाचे आहे. कन्या पूजन सहसा चंद्र महिन्याच्या आठव्या किंवा नवव्या दिवशी केले जाते आणि त्याचे विशेष महत्त्व आहे कारण लहान मुलींना देवी म्हणून पूजा केली जाते. कन्या पूजनाची योग्य पद्धत, नियम आणि इतर माहिती जाणून घेऊया.
नवरात्रीमध्ये कन्या पूजनाचे महत्त्व
हिंदू संस्कृतीत कन्या पूजनाचे खूप महत्त्व आहे कारण ते दैवी स्त्रीत्वाबद्दल आदर दर्शवते. नवरात्रीच्या काळात, भाविक आठ दिवस उपवास करतात आणि नवव्या दिवशी देवीच्या विविध रूपांचे प्रतीक असलेल्या नऊ मुलींची पूजा करतात. काही जण आठव्या दिवशीही ही पूजा करतात. हा विधी देवी दुर्गेच्या आदराचे प्रतीक मानला जातो आणि समृद्धी, आरोग्य आणि वाईट शक्तींपासून संरक्षण मिळावे यासाठी तिचा आशीर्वाद घेण्यासाठी भक्तीने केला जातो. कन्या पूजन हा नवरात्रीचा एक आवश्यक भाग मानला जातो, कारण असे मानले जाते की हा विधी भक्ती आणि प्रामाणिकपणाने केल्याने एखाद्याच्या जीवनातील सर्व नकारात्मक ऊर्जा आणि अडथळे दूर होतात. शिवाय हा एक विधी मानला जातो जो शांती, यश आणि इच्छा पूर्ण करतो.
कन्या पूजनासाठी आवश्यक साहित्य
कन्या पूजन करण्यापूर्वी, पूजा कोणत्याही अडथळ्यांशिवाय पार पडावी यासाठी आवश्यक असलेले सर्व साहित्य गोळा करणे महत्वाचे आहे. कन्या पूजनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या साहित्यांबद्दल जाणून घेऊया:
कुमकुम किंवा सिंदूर - पूजा दरम्यान मुलींना तिलक लावण्यासाठी कुमकुम किंवा सिंदूर वापरला जातो.
अक्षत - पूजा दरम्यान अक्षत अर्पण केला जातो आणि शुद्धतेचे प्रतीक म्हणून मुलींच्या कपाळावर ठेवला जातो.
फुले - देवी आणि कन्या पूजनाच्या वेळी मुलींना अर्पण केली जातात.
कलश - पूजेदरम्यान पाण्याने भरलेला कलश महत्त्वाचा मानला जातो. विधी दरम्यान मुलींचे पाय धुण्यासाठी याचा वापर केला जातो.
लाल कापड किंवा चुनरी - कन्या पूजनाच्या वेळी मुलींना शालसारखे ओढण्यासाठी लाल कापड किंवा चुनरी - एक पवित्र कापड, सामान्यतः लाल रंगाचे, वापरले जाते.
मिठाई, खीर किंवा हलवा - प्रसाद म्हणून तयार केलेला कोणताही गोड पदार्थ, विशेषतः हलवा आणि खीर, अर्पण केला जातो आणि वाटला जातो.
नारळ - नारळ हे प्रजनन आणि समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते. कन्या पूजनाच्या वेळी ते मुलींना दिले जाते.
बिंदी, बांगड्या आणि पायल - कन्या पूजनाच्या वेळी मुलींना सजवण्यासाठी हे वापरले जाऊ शकतात.
कन्या पूजनाची तयारी कशी करावी
कन्या पूजनासाठी तुम्ही प्रथम पूजा करणार असलेली जागा पूर्णपणे स्वच्छ करावी. इच्छित असल्यास, तुम्ही रांगोळीने परिसर सजवू शकता.
मुली जिथे बसतील त्या जमिनीवर स्वच्छ चटई किंवा कापड ठेवा. विधी दरम्यान सर्व साहित्य योग्यरित्या व्यवस्थित आणि सहज उपलब्ध असल्याची खात्री करा.
पारंपारिकपणे कन्या पूजनासाठी नऊ मुली आणि एक मुलगा आमंत्रित केला जातो, परंतु जर नऊ मुली उपलब्ध नसतील तर तुम्ही पाच किंवा सात मुलींनाही जेवण देऊ शकता.
कन्या पूजनाची योग्य पद्धत
घरी आमंत्रित केलेल्या मुलींचे पाय धुवून पूजेची सुरुवात करा. हे देवीच्या पायांचे शुद्धीकरण आणि घरात त्यांचे स्वागत करण्याचे प्रतीक आहे.
प्रत्येक मुलीच्या कपाळावर कुंकू, रोली किंवा सिंदूरचा तिलक लावा. हे आदराचे प्रतीक आहे आणि देवीचे आशीर्वाद मागवते.
तिलक लावल्यानंतर, मुलींच्या डोक्यावर अक्षत (तांदळाचे पीठ) शिंपडा, जे पवित्रता आणि विपुलतेचे प्रतीक आहे.
प्रत्येक मुलीला लाल चुनरी घाला. बांगड्या आणि बिंदी घाला. या वस्तू देवीच्या शक्ती आणि सौंदर्याचे प्रतीक आहेत.
मुलींना कसे जेवण द्यावे
कन्या पूजनाचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे मुलींना पुरी, चणे आणि हलवा यांचे पारंपारिक जेवण देणे. मुलींना जेवू घालताना, त्यांची आदराने सेवा करा, कारण असे मानले जाते की विधी दरम्यान मुलींना देवीचे अवतार मानले जाते.
प्रसाद म्हणून हलवा, खीर आणि हरभरा नक्की द्या. सर्व मुलींना जेवू घालल्यानंतर, त्यांचे आशीर्वाद घेण्यासाठी त्यांच्या पायांना स्पर्श करणे आणि नंतर त्यांना भेटवस्तू आणि दक्षिणा देणे फायदेशीर आहे.
जेवणानंतर मुलींबद्दल कृतज्ञता आणि आदराचे प्रतीक म्हणून दक्षिणा पाहिली जाते.
कन्या पूजन करताना, पूजेचे पूर्ण फायदे सुनिश्चित करण्यासाठी तुम्ही काही नियमांचे पालन केले पाहिजे.
घर आणि पूजास्थळ पूर्णपणे स्वच्छ करण्याचे लक्षात ठेवा आणि पूजा करणारी व्यक्ती देखील शुद्ध असावी.
कन्या पूजन दरम्यान मनात कोणतेही विचलित घटक नसावेत. पूजेसाठी आमंत्रित केलेल्या तरुण मुलींना अत्यंत आदर आणि प्रेमाने वागवले पाहिजे. त्या देवीचे प्रतिनिधित्व करतात आणि कोणताही अनादर विधीच्या सकारात्मक परिणामांना नकार देऊ शकतो.
पूजेदरम्यान मुलींची योग्य संख्या असणे देखील महत्त्वाचे आहे. तुम्ही नेहमीच विषम संख्येने मुलींना आमंत्रित केले पाहिजे आणि त्यांच्यासोबत एक मुलगा असला पाहिजे.
कन्या पूजनासाठी सकाळची वेळ आदर्श मानली जाते, परंतु योग्य मुहूर्ताचा विचार करूनच पूजा करावी.
कन्या पूजनासाठी तयार केलेले अन्न सात्विक आणि घरी शिजवलेले असावे. पारंपारिकपणे, पुरी, चणे आणि हलवा वापरला जातो.
कन्या पूजनाच्या वेळी ते खायला दिले जाते.
कन्या पूजनासाठी आमंत्रित मुली आदर्शपणे २ ते १० वयोगटातील असाव्यात. हा वयोगट सर्वात शुद्ध मानला जातो आणि देवीच्या निष्पापपणाचे आणि दिव्यतेचे प्रतीक आहे.
