यंदा २०२६ मध्ये, मकर संक्रांती १४ जानेवारीला आहे आणि रथ सप्तमी २५ जानेवारीला, म्हणजे १४ ते २५ जानेवारी या काळात तुमच्या सोयीचा दिवस निवडून हे करू शकता.
बोरन्हाण म्हणजे मकर संक्रांती ते रथसप्तमी दरम्यान लहान मुलांसाठी (विशेषतः ५ वर्षांपर्यंतच्या) केली जाणारी एक पारंपरिक प्रथा आहे, ज्यात बोरं, उसाचे तुकडे, शेंगा, मुरमुरे मुलांच्या डोक्यावरून टाकून त्यांचे औक्षण केले जाते, ज्यामुळे त्यांची रोगप्रतिकारशक्ती वाढते, आरोग्य सुधारते आणि त्यांना थंडीच्या बदलासाठी ताकद मिळते, तसेच वाईट शक्तींपासून संरक्षण होते, अशी श्रद्धा आहे.
बोरन्हाण कधी करतात?
बोरन्हाण हा महाराष्ट्रातील पारंपारिक हिंदू संस्कार आहे, जो मुख्यतः लहान मुलांसाठी मकर संक्रांतीच्या काळात केला जातो. हा संस्कार मुलांच्या आरोग्यासाठी आणि बदलत्या ऋतूपासून संरक्षणासाठी केला जातो. शास्त्रीयदृष्ट्या, ऋतू बदलताना मुले आजारी पडण्याची शक्यता असते, म्हणून या काळात उपलब्ध असणारी फळे आणि पदार्थ वापरून हे विधी केले जातात.
मकर संक्रांती ते रथ सप्तमी या काळात बोरन्हाण करतात. या काळात तुमच्या सोयीचा दिवस निवडून हे करू शकता. मुल जन्मल्यानंतर पहिल्या संक्रांतीला हे करतात. वयोगट: १ वर्षापासून ते ५ वर्षांपर्यंतच्या मुलांचे बोरन्हाण केले जाते. काही ठिकाणी ७ वर्षांपर्यंतही करतात, पण मुख्यतः १-५ वर्षे.
बोरन्हाण का करतात?
बदलत्या ऋतुचा परिणाम लहान मुलांवर होऊ नये म्हणून हा उत्सव साजरा केला जातो. या काळात फळे (जसे बोर, ऊस) आणि इतर पदार्थ मुलांच्या डोक्यावर ओतले जातात, ज्यामुळे त्यांना आरोग्यदायी ठरते. हा एक प्रकारचा शिशूसंस्कार आणि कौतुक सोहळा आहे.
बोरन्हाण साठी लागणारे साहित्य
हलव्याचे दागिने: लोक मोठ्या उत्साहाने बाळासाठी हलव्याचे दागिने तयार करतात किंवा बाजारात देखील दागिने सहज उपलब्ध होऊन जातात. यात मुकुट, अंगठी, हार, हातातील कडे कानातले इतर असा समावेश असतो. हे दागिने भाजलेल्या तीळापासून बनवलेल्या पांढर्या शुभ्र रंगाच्या हलव्याने तयार केले जातात. यात डिझाइन म्हणून इतर रंगाचे जसे केसरी आणि हिरव्या रंगाचे हलवे देखील जोडले जातात.
काळा पोशाख: या विधीसाठी मुलाला काळा पोशाख परिधान केला जातो. मुलीसाठी काळा फ्रॉक आणि मुलासाठी काळा कुर्ता ऋतूप्रमाणे काळा स्वेटर देखील घालू शकता.
औक्षणाचे साहित्य: बोरन्हाण करण्यापूर्वी औक्षण केले जाते. म्हणून तयारीत औक्षणाचे साहित्य लागते ज्यात ताटात हळद-कुंकु, तुपाचे किंवा तेलाचे निरांजन, सुपारी, सुवर्णमुद्रा, अक्षता, आणि कापूस अशा गोष्टीनी औक्षण केले जाते.
बोरन्हाणसाठी साहित्य: एका वाडग्यात बोर, उसाचे तुकडे, भुईमुगाच्या शेंगा, मुरमुरे, हरभरे, हलवा, तिळाच्या रेवड्या किंवा वड्या मुख्य असते. या व्यतिरिक्त चॉकलेट, बिस्किटे आणि गोळ्या आणि मुलांना आवडणारे नवीन-नवीन पदार्थ देखील सामील करता येतात.
बोरन्हाणाची विधी
बोरन्हाण हा एक साधा पण उत्साही सोहळा आहे. घरातील स्त्रिया आणि मुले यात भाग घेतात. हिवाळ्याचे दिवस असल्यामुळे आणि मुले लहान असल्यामुळे विधी साधरणपणे दुपारी करतात.
घर स्वच्छ करा. पूजेची जागा तयार करा.
बाळाला काळ्या रंगाचे कपडे घाला.
हलव्याचे दागिने घालून बाळाला नटवा.
एका मोठ्या ताटात किंवा वाडग्यात मुख्य पदार्थ मिसळा: बोर, ऊसाचे तुकडे, शेंगा, मुरमुरे, हरभरे, बत्तासे इ.
बाळाला पाटावर बसवा.
घरातील वडीलधारी स्त्रिया (आई, आजी इ.) बाळाचे औक्षण करतात. आरती ओवाळतात.
बोरन्हाण घालणे (मुख्य विधी):
तयार केलेले पदार्थांचे मिश्रण बाळाच्या डोक्यावरून हळूहळू ओता. हे एक प्रकारचे "अंघोळ" आहे, ज्यामुळे बदलत्या ऋतूपासून संरक्षण मिळते अशी श्रद्धा.
ओतताना घरातील मुले आणि स्त्रिया "बोरन्हाण, बोरन्हाण" म्हणून आनंद साजरा करतात.
ओतलेले पदार्थ खाली पडतात, आणि आसपासची मुले ते गोळा करून खातात. हा भाग मजेदार असतो.
समाप्ती
बाळाला स्वच्छ करा आणि सामान्य कपडे घाला.
सर्वांना तिळगूळ वाटा (संक्रांतीचा प्रसाद).
कुटुंबासोबत जेवण किंवा नाश्ता करा.
हळद-कुंकु
या नंतर पारंपारिकपणे महिला हळदी कुंकू समारंभ देखील करतात. ज्यात तिळगूळ देऊन वाण किंवा आवा देण्याची पद्दत असते.
काळजी
जर मूल खूप लहान असेल, तर हलव्याचे दागिने घालताना धीर धरावा आणि काळजीपूर्वक दागिने घालावे. जर मूल खूप लहान असेल तर एखाद्याच्या मांडीवर बसवावे आणि बोर न्हाऊ करताना डोक्यावरुन हळुवार पदार्थ सोडावे. थोडक्यात बोर न्हाऊ मकर संक्रांतीच्या वेळी पाच वर्षांपर्यंतच्या मुलांवर केला जाणारा एक मजेदार विधी आहे. तर आपण कधीही हा विधी पार पाडू शकता.
वैज्ञानिकदृष्ट्या, बोर न्हाऊचा हा मजेदार विधी बेरी, उसाचे तुकडे, शेंगदाणे इत्यादी हंगामी फळांनी मुलांची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवून निरोगी ठेवण्यास मदत करतो. जवळच्या मित्र आणि कुटुंबासाठी सामाजिक मेळाव्याचा एक प्रकार म्हणून बोर न्हाऊकडे देखील पाहिले जाऊ शकते.
टीप: ही विधी स्थानिक परंपरेनुसार थोडी वेगळी असू शकते. काही ठिकाणी फक्त संक्रांतीच्या दिवशी करतात, तर काही रथ सप्तमीपर्यंत. जर तुम्ही पहिल्यांदा करत असाल, तर ज्येष्ठ व्यक्ती किंवा पंडितांचा सल्ला घ्या. हा सोहळा मुलांच्या आरोग्य आणि आनंदासाठी असतो, म्हणून उत्साहाने साजरा करा!
