हिंदू पंचांगानुसार, कृष्णपिंगल संकष्टी चतुर्थी ज्येष्ठ कृष्ण पक्षातील चतुर्थी तिथीला साजरी केली जाते. 2025 मध्ये, ही तिथी १४ जून २०२५, शनिवारी आहे.
संकष्टी चतुर्थी पूूूजा विधी
कृष्णपिंगल संकष्टी चतुर्थीच्या व्रताची पूजा विधी खालीलप्रमाणे आहे:
ब्रह्ममुहूर्तावर उठून पवित्र स्नान करावे.
घर आणि पूजास्थान स्वच्छ करावे, गंगाजल शिंपडावे.
लाल किंवा पिवळ्या रंगाचे स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे.
लाकडी चौकीवर लाल किंवा पिवळे कापड पसरवावे आणि त्यावर गणेश मूर्ती स्थापित करावी.
गणपतीला दीप, धूप, रोळी, अक्षता, दूर्वा, फुले, आणि मोदक किंवा मोतीचूर लाडू अर्पण करावे.
गणेश मंत्रांचा जप करावा, उदा., "ॐ वक्रतुंड महाकाय सूर्यकोटि समप्रभ। निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा।"
संध्याकाळी चंद्र दर्शनानंतर चंद्राला अर्घ्य द्यावे.
गणेश कथा वाचावी किंवा ऐकावी.
महानैवेद्य दाखवून उपवास सोडावा.
संकष्टी चतुर्थीचा अर्थ आहे "संकटांपासून मुक्ती". या व्रताने भगवान गणेश सर्व विघ्ने आणि संकटे दूर करतात, भक्तांना सुख, समृद्धी, आणि शांति प्रदान करतात.
आई आपल्या मुलांच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि त्यांच्या जीवनातील संकटांपासून संरक्षणासाठी हे व्रत करतात. संकष्टी चतुर्थी विशेषतः संतानाच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि त्यांच्या जीवनातील संकटांपासून संरक्षणासाठी केली जाते. माता आपल्या मुलांच्या प्रगती, सुख आणि दीर्घायु यासाठी हे व्रत करतात. विशेषतः माघ कृष्ण चतुर्थी आणि कृष्णपिंगल संकष्टी चतुर्थी यासारख्या व्रतांना संतान कल्याणासाठी विशेष महत्त्व आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, या व्रताने मुलांचे सर्व संकट दूर होतात आणि त्यांना बुद्धी, समृद्धी आणि यश प्राप्त होते.
कृष्णपिंगल संकष्टी चतुर्थीची कथा
राजा महीजित आणि संतान प्राप्ती
द्वापर युगात माहिष्मती नगरीत महीजित नावाचा पुण्यशील आणि प्रतापी राजा होता. तो आपल्या प्रजेची काळजी घेत असे, परंतु त्याला संतान नव्हते, ज्यामुळे तो नेहमी दुखी राहायचा. शास्त्रानुसार संतानहीन जीवन व्यर्थ मानले जाते. एकदा त्याने विद्वान ब्राह्मण आणि प्रजाजनांशी याबाबत सल्ला घेतला. तेव्हा महर्षी लोमश यांनी त्यांना "संकटनाशन व्रत" सांगितले.
ज्येष्ठ कृष्ण चतुर्थीला "एकदंत गजानन" गणेशाची पूजा करावी, ब्राह्मणांना भोजन आणि वस्त्र दान द्यावे. राजा महीजितने श्रद्धेने हे व्रत केले आणि गणपतीच्या कृपेने त्याला पुत्ररत्न प्राप्त झाले. या कथेतून हे स्पष्ट होते की, गणेशाची श्रद्धापूर्वक पूजा केल्यास संतान प्राप्ती आणि इतर मनोकामना पूर्ण होतात.
व्रताचे नियम: व्रतादरम्यान तामसिक अन्न (उदा., कांदा, लसूण) टाळावे. चंद्र दर्शनाशिवाय व्रत पूर्ण मानले जात नाही. पूजा आणि कथा श्रद्धेने आणि विधीपूर्वक करावी. या व्रताने भगवान गणेशाची कृपा प्राप्त होऊन जीवनातील सर्व विघ्ने दूर होतात आणि संतानाला दीर्घायु, सुख आणि समृद्धी प्राप्त होते.
