शाकंभरी नवरात्रि ही मां दुर्गेच्या शाकंभरी स्वरूपाला समर्पित एक विशेष नवरात्रि आहे. ही पौष महिन्यात (डिसेंबर-जानेवारी) साजरी केली जाते. मां शाकंभरीला वनस्पती, अन्न, फळे आणि भाज्यांची देवी मानले जाते. पौराणिक कथेनुसार, मां भगवतीने पृथ्वीवर अकाल आणि भुखमरी दूर करण्यासाठी शाकंभरी अवतार घेतला होता.
2025 मध्ये शाकंभरी नवरात्रि कधी सुरू होत आहे?
प्रारंभ: 28 डिसेंबर 2025 (पौष शुक्ल अष्टमी, ज्याला बाणदा अष्टमी म्हणतात).
समाप्ती: 3 जानेवारी 2026 (पौष पूर्णिमा, शाकंभरी जयंती किंवा शाकंभरी पूर्णिमा).
ही नवरात्रि इतर नवरात्रींपेक्षा वेगळी आहे, कारण ती शुक्ल प्रतिपदेपासून नव्हे तर अष्टमीपासून सुरू होते.
या नवरात्रीत काय करतात?
व्रत आणि उपवास: भक्त उपवास करतात. फळे, दूध, मेवा, भाज्या असे सात्विक अन्न घेतात. तामसिक पदार्थ (कांदा, लसूण इ.) टाळतात.
पूजा विधी:
सकाळी लवकर उठून स्नान करावे, स्वच्छ कपडे घालावेत.
पूजा स्थळ स्वच्छ करून गंगाजल शिंपडावे.
कलश स्थापना करावी (परंपरेनुसार).
मां शाकंभरीची प्रतिमा किंवा दुर्गेच्या स्वरूपाची पूजा करावी.
फळे, भाज्या, हिरव्या पानांचा नैवेद्य दाखवावा (कारण मां शाकंभरी भाज्या धारण करणाऱ्या आहेत).
दुर्गा सप्तशती पाठ, दुर्गा स्तोत्र किंवा मंत्र जप करावा.
रोज एक माला जप करावा.
शेवटच्या दिवशी (पूर्णिमा) विशेष पूजा आणि कथा ऐकावी.
मंदिरात जाऊन अभिषेक, आरती करावी. दान-पुण्य करावे. पर्यावरण संरक्षणाची शपथ घ्यावी, कारण ही नवरात्रि प्रकृती आणि अन्नाशी जोडलेली आहे.
महत्त्व: या पूजेने घरात अन्न-समृद्धी, आरोग्य, सुख-शांती येते. शेतकरी चांगल्या पिकासाठी प्रार्थना करतात.
