Kurma Jayanti 2026 भगवान विष्णूंना का घ्यावा लागला कासवाचा अवतार? जाणून घ्या त्यामागील पौराणिक कथा

हिंदू धर्मात कूर्म जयंतीला अत्यंत विशेष महत्त्व आहे. वैशाख महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या पौर्णिमेच्या दिवशी कूर्म जयंती साजरी केली जाते. या वर्षी, कूर्म जयंती शुक्रवार, १ मे २०२६ रोजी साजरी केली जाईल. कूर्म जयंती ही भगवान विष्णूंच्या कूर्म अर्थात कासव अवतारशी संबंधित असल्याचे मानले जाते.

कूर्म जयंतीची आख्यायिका:

हा अवतार आपल्याला संयम आणि दृढता जोपासण्याची प्रेरणा देतो. असा विश्वास आहे की, या दिवशी भगवान विष्णूंच्या कूर्म अवताराची विहित विधींनुसार आणि पूर्ण श्रद्धेने पूजा केल्यास, जीवनातील संकटांवर मात करण्यास मदत मिळते आणि मनातील प्रत्येक इच्छा पूर्ण होते. तर चला, भगवान विष्णूंना कासवाचे रूप का धारण करावे लागले, हे आपण जाणून घेऊया.

पौराणिक कथांनुसार, भगवान विष्णूंचा कासव अवतार हा समुद्र मंथनाशी (सागराचे मंथन) अविभाज्यपणे जोडलेला आहे. एकदा महर्षी दुर्वासांनी दिलेल्या शापामुळे, देवराज इंद्र आणि इतर देवतांनी आपली दिव्य शक्ती गमावली. परिणामी तिन्ही लोकांमध्ये दैत्यांची शक्ती दिवसेंदिवस वाढू लागली. राक्षसांची ही वाढती ताकद पाहून सर्व देवता भयभीत झाल्या. मात्र या कठीण प्रसंगावरचा उपाय केवळ भगवान विष्णूंकडेच होता. सर्व देवतांनी, भगवान ब्रह्मदेवांना सोबत घेऊन, भगवान विष्णूंकडे धाव घेतली आणि आपली गाऱ्हाणी त्यांच्यासमोर मांडली. भगवान विष्णूंच्या सल्ल्यानुसार, देवता आणि दैत्यांनी आपल्या गमावलेल्या शक्ती परत मिळवण्यासाठी एकत्रितपणे 'समुद्र मंथन' करण्याचा निर्णय घेतला. 

समुद्रमंथनाची तयारी पूर्ण झाल्यानंतर, मंदराचल पर्वताची निवड मंथनदंडासाठी, तर सर्पराज वासुकीची निवड मंथनरज्जूसाठी करण्यात आली. तथापि जेव्हा प्रत्यक्ष मंथनाला सुरुवात झाली, तेव्हा मंदराचल पर्वताला तळाशी कोणताही भक्कम आधार नसल्यामुळे, तो समुद्राच्या खोल गर्तेत बुडू लागला. समुद्रमंथनाची प्रक्रिया ठप्प पडत असल्याचे पाहून, देवतांनी भगवान विष्णूंना आर्त साद घातली आणि त्यांच्याकडे मदतीची याचना केली. देवतांची ही विनवणी ऐकून, भगवान विष्णूंनी एका विशाल कासवाचे रूप धारण केले आणि ते थेट समुद्राच्या तळाशी गेले; तिथे त्यांनी मंदराचल पर्वताला आपल्या कणखर पाठीवर पेलून धरले. याच कृतीमुळे समुद्रमंथन शक्य झाले, ज्यातून देवी लक्ष्मीचा उदय झाला आणि देवतांना अमृत व त्यांची गमावलेली शक्ती पुन्हा प्राप्त करता आली. या दिव्य घटनेमुळेच, भगवान विष्णूंचा हा अवतार 'कूर्म अवतार' किंवा 'कच्छप अवतार' म्हणून प्रसिद्ध झाला.