Norovirus नारोव्हायरस म्हणजे काय? त्याची लक्षणे आणि हा आजार किती धोकादायक ठरू शकतो, हे जाणून घ्या

पाच वर्षांपूर्वी, कोरोनाव्हायरसने जगभरात हाहाकार माजवला होता. या विषाणूने लाखो लोकांचे बळी घेतले आणि आणखी लाखो लोकांना रुग्णालयात दाखल करावे लागले. आता आणखी दोन विषाणूंचा प्रसार होण्यास सुरुवात झाली आहे. यातील एक विषाणू ज्याची ओळख 'हँटाव्हायरस' (Hantavirus) अशी झाली आहे तो अर्जेंटिनामधील उशुआया बंदरातून निघालेल्या MV Hondius नावाच्या क्रूझ जहाजावर पसरला. दुसरा नवीन विषाणू 'नारोव्हायरस' (Norovirus) याचाही प्रसार होण्यास सुरुवात झाली आहे. चला याविषयी अधिक माहिती जाणून घेऊया...

Caribbean Princess नावाच्या क्रूझ जहाजावर नारोव्हायरसचा संसर्ग झाल्याचे वृत्त समोर आले आहे. जहाजावरील एकूण ३,११६ प्रवाशांपैकी १०२ प्रवासी आणि १३ कर्मचाऱ्यांना या विषाणूचा संसर्ग झाला आहे. या क्रूझ जहाजाचा प्रवास २८ एप्रिल रोजी सुरू झाला होता आणि तो ११ मे रोजी संपणार होता. या क्रूझचा प्रवास फोर्ट लॉडरडेल  येथून सुरू झाला आणि पोर्ट कॅनाव्हेरल येथे संपणार आहे. या प्रवासादरम्यान, पर्यटनाच्या उद्देशाने जहाजाने अरुबा, बोनेअर, पोर्तो रिको आणि बहामाज येथे थांबे घेतले होते.

नारोव्हायरस म्हणजे काय?

'सेंटर्स फॉर डिसीज कंट्रोल अँड प्रिव्हेंशन' च्या माहितीनुसार, नारोव्हायरस हा अत्यंत संसर्गजन्य असा रोगजनक आहे, ज्यामुळे पोट आणि आतड्यांचा संसर्ग होतो. नारोव्हायरसचा प्रसार विशेषतः बंदिस्त जागांमध्ये अत्यंत वेगाने होतो. संसर्ग झालेल्या व्यक्तीच्या संपर्कात आल्याने हा विषाणू पसरतो. क्रूझ जहाजावर जेव्हा अनेक प्रवाशांना एकापाठोपाठ एक पोटाशी संबंधित लक्षणे दिसू लागली आणि ते आजारी पडू लागले, तेव्हा वैद्यकीय चाचण्या करण्यात आल्या; या चाचण्यांमध्ये नारोव्हायरसची उपस्थिती असल्याचे निष्पन्न झाले.

क्रूझ जहाजावर नक्की काय घडले?

CDC च्या माहितीनुसार, सर्व प्रवासी एकाच वेळी आजारी पडले नाहीत; उलट, ते वेगवेगळ्या वेळी आजारी पडले आणि त्यांच्यामध्ये विविध प्रकारची लक्षणे दिसून आली. जेव्हा आजारी प्रवाशांचे प्रमाण ३ टक्क्यांपर्यंत पोहोचले, तेव्हा एक सतर्कतेचा इशारा जारी करण्यात आला; यामुळे क्रूझ जहाजाची तपासणी करणे आवश्यक ठरले. त्यानंतर 'जहाज स्वच्छता कार्यक्रम' राबवण्यात आला, ज्यामध्ये जहाजाच्या सखोल स्वच्छतेचा समावेश होता; याव्यतिरिक्त, आजारी प्रवासी आणि कर्मचाऱ्यांना निरोगी लोकांच्या गटापासून वेगळे (विलगीकरणात) ठेवण्यात आले आहे.

नारोव्हायरसची लक्षणे कोणती आहेत?

नारोव्हायरसचा संसर्ग झाल्यानंतर दिसून येणारे मुख्य लक्षण म्हणजे उलट्या होणे. याव्यतिरिक्त, पाण्यासारखी जुलाब होणे, पोटदुखी आणि मळमळ होणे ही लक्षणेही यामध्ये दिसून येतात. डोकेदुखी आणि शरीरात जाणारी सर्वसाधारण अशक्तपणा, ज्यासोबत अनेकदा सौम्य तापही असतो, ही या आजाराची वैशिष्ट्यपूर्ण लक्षणे आहेत. ही लक्षणे साधारणपणे तीन दिवसांपर्यंत टिकून राहतात. लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती आणि आधीपासूनच काही आरोग्यविषयक व्याधी असलेल्या व्यक्तींना या संसर्गाचा धोका विशेषतः अधिक असतो. या गटांमधील व्यक्तींमध्ये 'निर्जलीकरण' ही एक गुंतागुंत म्हणूनही दिसून आली आहे. परिणामी, सर्व प्रवाशांना सावधगिरी बाळगण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

नारोव्हायरसचा प्रसार का आणि कसा झाला?

नारोव्हायरसचा प्रसार बंदिस्त आणि गर्दीच्या ठिकाणी अत्यंत वेगाने होतो. उदाहरणार्थ, एखादे 'क्रूझ जहाज' ही एक बंदिस्त जागा असते, जिथे हजारो लोकांची उपस्थिती असते. हजारो प्रवासी स्विमिंग पूल, लिफ्ट आणि रेलिंग्ज यांसारख्या सामायिक सुविधांचा वापर करतात; ज्यामुळे या विषाणूचा प्रसार होणे अत्यंत सोपे जाते. जर एखादी व्यक्ती या विषाणूने संक्रमित झाली, तर सामायिक पृष्ठभाग आणि वस्तूंना स्पर्श केल्यामुळे हा विषाणू एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे सहजपणे पसरू शकतो. क्रूझ कंपनीने प्रवाशांना 'हँड सॅनिटायझर' वापरण्याचा आणि आजारी असलेल्या व्यक्तींपासून सुरक्षित अंतर राखण्याचा सल्ला दिला आहे.

नारोव्हायरस किती धोकादायक आहे?

'सेंटर्स फॉर डिसीज कंट्रोल अँड प्रिव्हेंशन' (CDC) च्या माहितीनुसार, नारोव्हायरसला सध्या अत्यंत धोकादायक किंवा जीवघेणा मानले जात नाही. संक्रमित झालेल्या बहुतेक व्यक्ती केवळ लक्षणांवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी औषधोपचार घेऊन आणि पुरेशी विश्रांती घेऊन बऱ्या होतात. तथापि, जर या संसर्गाकडे दुर्लक्ष केले गेले आणि लक्षणांवर उपचार केले गेले नाहीत, तर अशा गुंतागुंती निर्माण होऊ शकतात ज्या जीवघेण्या ठरू शकतात. विषाणू कोणताही असो, सावधगिरी बाळगणे हेच संसर्गापासून बचावाचे एकमेव प्रभावी साधन आहे; कारण एका सुप्रसिद्ध म्हणीनुसार, "एका क्षणाची बेफिकिरी एखाद्या मोठ्या संकटाला आमंत्रण देऊ शकते."