तेनालीराम कहाणी : काळाचे चक्र

Kids story : विजयनगर साम्राज्यात सकाळ नेहमीसारखीच चैतन्यशील होती. सूर्याचे सोनेरी किरण राजवाड्याच्या बागेत उमललेल्या सुगंधित फुलांवर पडले. गुलाब, चमेली आणि निषेद यांचा सुगंध हवेत रेंगाळत होता. पक्षी गोड किलबिलाट करत होते आणि राजवाड्यातील नोकर त्यांच्या दैनंदिन कामात व्यस्त होते. पण या सुंदर दृश्यातही, राजा कृष्णदेव रायांचे मन दुसरीकडेच होते. गेल्या काही आठवड्यांपासून, त्याची आवड निसर्गाच्या सौंदर्यात, युद्धाच्या रणनीतींमध्ये किंवा त्याच्या राज्याच्या समृद्धीत नसून, एका नवीन आणि विचित्र छंदात - भविष्यवाणी आणि ज्योतिषात गुंतलेली होती.

हे सर्व सुरू झाले जेव्हा एके दिवशी एक प्रसिद्ध ज्योतिषी राजवाड्यात आला. त्याची लांब पांढरी दाढी, चमकदार वस्त्रे आणि गूढ हास्य दरबारींना मोहित करून टाकले. ज्योतिषीने राजाच्या तळहाताचे काळजीपूर्वक परीक्षण केले आणि गंभीर स्वरात म्हटले, "महाराज, तुमच्या तळहातावरील रेषा सूचित करतात की भविष्यात तुमच्या राज्यात मोठे बदल होतील. जर तुम्ही योग्य वेळी योग्य निर्णय घेतले तर तुमची कीर्ती अमर राहील. परंतु चुकीच्या वेळी घेतलेला निर्णय तुमच्यासाठी हानिकारक ठरू शकतो."

हे शब्द राजाला खूप आवडले. ज्योतिषाच्या भाकितांनी त्याची उत्सुकता आणखी वाढवली. भविष्य जाणून घेणे हे त्याच्या यशाचे गमक आहे असे त्याला वाटू लागले. दुसऱ्याच दिवसापासून, राजवाडा ज्योतिषी, जादूगार आणि भविष्य सांगणाऱ्यांनी भरलेला होता. प्रत्येकाने स्वतःचे ज्ञान आणले आणि काळाची रहस्ये उलगडण्याचा दावा केला. कोणी म्हणेल, "महाराज, या महिन्याचा तिसरा दिवस तुमच्यासाठी शुभ आहे." दुसरा म्हणेल, "नाही, पुढच्या आठवड्याचा मंगळवार तुमच्यासाठी सर्वोत्तम आहे."

प्रत्येक लहान किंवा मोठा निर्णय घेण्यापूर्वी, राजा ज्योतिष्यांना विचारू लागला, "हा काळ शुभ आहे का?" नवीन किल्ला बांधणे असो, व्यापाऱ्यांशी भेटणे असो किंवा युद्धाची रणनीती आखणे असो, राजा प्रत्येक पायरीवर त्यांचा सल्ला घेऊ लागला. हळूहळू, ही सवय इतकी व्यापक झाली की राजा चालू कामे पुढे ढकलू लागला. तो "हा काळ शुभ नाही" असे म्हणत महत्त्वाचे निर्णय पुढे ढकलत असे.

राजाच्या खुश करण्यासाठी दरबारीही ज्योतिषांना पाठिंबा देऊ लागले. काही जण त्यांची स्तुती करण्यासाठी त्यांच्या भाकिते अतिशयोक्तीही करत असत. परिणामी, अनेक महत्त्वाची राज्य कामे ठप्प होऊ लागली. व्यापारी त्यांच्या समस्यांवर उपाय नसल्यामुळे निराश झाले, सैनिक युद्धाची तयारी करण्यासाठी स्पष्ट आदेशांची वाट पाहत होते आणि लोकांमध्ये असंतोष वाढू लागला.

पण या सर्वांमध्ये, एक व्यक्ती शांतपणे हे सर्व पाहत होता - तेनालीराम. त्याचे तीक्ष्ण डोळे आणि बुद्धिमान मन प्रत्येक परिस्थिती जाणू शकत होते. त्याला समजले की राजाचा हा नवीन छंद राज्यासाठी हानिकारक ठरू शकतो. तेनाली रामाने राजाला वेळेचे खरे मूल्य शिकवण्याचा निश्चय केला.

एके दिवशी, राजदरबार गर्दीने भरलेला होता. ज्योतिषी आणि सल्लागारांच्या गप्पा हवेत घुमत होत्या. राजाने गंभीर स्वरात घोषणा केली, "उद्या मी एक नवीन किल्ला बांधण्याचा आदेश देईन. हा किल्ला विजयनगरच्या शक्तीचे प्रतीक असेल. पण प्रथम, ज्योतिषी मला त्यासाठी सर्वात शुभ वेळ सांगतील."

दरबार शांत झाला. सर्व ज्योतिषी एकमेकांकडे पाहू लागले. मग तेनाली राम उभा राहिला आणि त्याच्या परिचित स्मितहास्यासह म्हणाला, "महाराज, काळाची सर्वात मोठी शक्ती म्हणजे ती कोणाचीही वाट पाहत नाही. जर आपण प्रत्येक क्षण योग्यरित्या जगलो नाही, तर भविष्यातील शुभ क्षण देखील निरर्थक आहे."

राजाने भुवया उंचावल्या. त्याला तेनालीरामाचे शब्द मजेदार वाटले. "तेनालीराम, तुम्ही पुन्हा तुमची हुशारी दाखवत आहात. भविष्य हेच सर्वस्व आहे! जो भविष्य समजतो तोच विजेता आहे."

तेनालीरामने उत्तर दिले नाही, पण त्याच्या डोळ्यात एक चमक होती. त्याला माहित होते की राजाला शब्दांनी नव्हे तर अनुभवाने शिकवले पाहिजे. त्याने एक योजना आखली.

दुसऱ्या दिवशी, तेनालीराम वेगळ्या पद्धतीने पोशाख घालून दरबारात आला. दोन नोकरांनी एक मोठे लाकडी चाक घेतले होते. ते चाक रथाच्या चाकासारखे होते, परंतु त्यावर ठळक अक्षरात तीन शब्द लिहिलेले होते:

चाकाच्या मध्यभागी एक सुई होती जी फिरवताना फिरत असे.

दरबारातील प्रत्येकजण या विचित्र वस्तूकडे आकर्षित झाला. राजाने आश्चर्याने विचारले, "तेनालीराम, हे दृश्य काय आहे? हे चाक काय आहे?"

तेनालीरामने शांतपणे उत्तर दिले, "महाराज, हे काळाचे चाक आहे. मी ते फिरवीन आणि तुम्हाला तुमच्यासाठी सर्वात शुभ वेळ दाखवीन."

त्याने चाक फिरवले. सुई वेगाने फिरू लागली. कधी ती भूतकाळात थांबायची, कधी वर्तमानात आणि कधी भविष्यात. सुईची हालचाल इतकी वेगवान होती की ती स्पष्टपणे दिसणे कठीण होते.

राजा अधीरतेने म्हणाला, "तेनालीराम, ते कधीच थांबत नाही! आत्ताच ते वर्तमानात होते, नंतर ते भविष्यात गेले आणि आता ते भूतकाळात आहे. याचा अर्थ काय?"

तेनालीराम हसले आणि म्हणाले, "महाराज, हे काळाचे सत्य आहे. काळाचे चाक नेहमीच फिरत असते. तुम्ही सध्या ज्या क्षणात आहात तो वर्तमान आहे. पण जर तुम्ही ते घेण्यास उशीर केला तर तो क्षण भूतकाळ बनेल. आणि भविष्य, ज्याला तुम्ही खूप महत्त्व देता, ते देखील एके दिवशी वर्तमान बनेल आणि नंतर भूतकाळात परत जाईल. काळाचा फायदा घेण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे वर्तमानात जगणे."

राजाला तेनालीरामचा मुद्दा समजला, पण तो अजूनही पूर्णपणे अनिश्चित होता. त्यांना खात्री पटली नाही. तेनाली रामाला त्यांची कोंडी जाणवली आणि त्याने एक नवीन युक्ती शोधून काढली. त्याने दरबारातील एका सोन्याच्या भांड्याकडे बोट दाखवले. हे भांडे सोन्याचे बनलेले होते आणि त्यात रत्ने जडलेली होती.

तेनाली राम म्हणाला, "महाराज, जर तुम्हाला खरोखरच भविष्यावर विश्वास असेल, तर मी तुम्हाला आव्हान देतो. आता हे सोन्याचे भांडे उचलू नका. ज्योतिषाने सांगितलेल्या पुढील शुभ वेळेची वाट पहा."

राजा हसला आणि म्हणाला, "ठीक आहे, तेनालीरामा. मी तुमचे आव्हान स्वीकारतो. मी पुढील शुभ वेळीच हे भांडे उचलेन." थोड्या वेळाने, दरबारात चर्चा सुरू असताना, अचानक एक माकड खिडकीतून आत उडी मारून आला. त्याने आजूबाजूला पाहिले आणि सोन्याच्या भांड्यावर वार केला. कोणीही प्रतिक्रिया देण्याआधीच, माकडाने भांडे खाली टाकले. जमिनीवर विखुरलेले सोन्याचे नाणी आणि रत्ने. सैनिकांनी लगेच माकडाचा पाठलाग केला आणि विखुरलेले सोने गोळा केले.

तेनालीराम हसले आणि म्हणाले, "हे पहा, महाराज! ज्या शुभ क्षणाची तुम्ही वाट पाहत होता त्याआधीच हे सोने दुसऱ्याच्या हातात पडले आहे. काळ तुमची वाट पाहत नव्हता. तुमच्या हातात असलेला क्षण वर्तमान होता. जर तुम्ही ते हस्तगत केले असते, तर तुमच्याकडे अजूनही हे भांडे असते."

तेनालीरामचे शब्द राजाला खूप भावले. भविष्याची चिंता करून वर्तमान गमावणे मूर्खपणाचे आहे हे त्याला समजले. त्याने ताबडतोब आदेश दिला की त्याच्या परवानगीशिवाय कोणताही ज्योतिषी त्याच्या दरबारात प्रवेश करू नये. राजा तेनालीरामला म्हणाले, "तुम्ही मला वेळेचे खरे महत्त्व शिकवले आहे. आतापासून, मी वर्तमानात सर्वकाही करेन आणि भविष्याची चिंता करून वेळ वाया घालवणार नाही."

तेनालीरामच्या शहाणपणाने केवळ राजाचे विचार बदलले नाहीत तर संपूर्ण राज्य पुन्हा सुरळीतपणे चालू लागले. व्यापाऱ्यांच्या समस्या सोडवल्या गेल्या, सैनिकांना स्पष्ट आदेश मिळाले आणि लोकांमध्ये आनंदाची लाट पसरली.

तात्पर्य : "काळाचे चाक" आपल्याला शिकवत आहे की वेळ हा एक मौल्यवान खजिना आहे.  
Edited By- Dhanashri Naik