आजच्या डिजिटल युगात, मुलांना मोबाईल फोन, टॅब्लेट किंवा टीव्ही सारख्या स्क्रीनपासून दूर ठेवणे हे प्रत्येक पालकांसाठी एक मोठे आव्हान बनले आहे. ऑनलाइन शिक्षण, व्हिडिओ गेम आणि यूट्यूबचे व्यसन मुलांना हळूहळू वास्तविक जगापासून आणि सर्जनशील गोष्टींपासून दूर करत आहे.
जास्त स्क्रीन टाइम मुलांच्या डोळ्यांवर, झोपेवर आणि मानसिक विकासावर नकारात्मक परिणाम करू शकतो. म्हणूनच, मुलांना असे पर्याय उपलब्ध करून देणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे जे केवळ मनोरंजनच देत नाहीत तर त्यांच्या विकासाला देखील मदत करतात.
काही सर्जनशील आणि मजेदार उपायांसह, मुलांना तंत्रज्ञानापासून दूर ठेवून अभ्यासाकडे वळवले जाऊ शकते. या साठी हे टिप्स अवलंबवावे
मुलांना अभ्यासाकडे वळवण्यासाठी खालील उपाय करून पाहा:
1. स्वतः उदाहरण बना (Role Modeling)
मुले ऐकून नाही, तर बघून शिकतात. जर पालक स्वतः तासन्तास मोबाईलमध्ये डोके खुपसून बसले असतील, तर मुले अभ्यास करणार नाहीत.
उपाय: घरात 'नो फोन टाईम' (No Phone Time) ठरवा. जेव्हा मुले अभ्यास करत असतील, तेव्हा तुम्हीही पुस्तक वाचा किंवा वर्तमानपत्र वाचा. टीव्ही किंवा मोबाईल बंद ठेवा.
2. अभ्यासाचे 'गेमिफिकेशन' करा (Gamification)
मुलांना मोबाईल आवडतो कारण तिथे 'रिवॉर्ड' (Reward) मिळतो आणि ते रंगीबेरंगी असते. अभ्यास तसाच मनोरंजक बनवा.
फ्लॅश कार्ड्स आणि क्विझ: पाठांतर घेताना प्रश्नमंजुषा (Quiz) खेळा.
व्हिडिओची मदत: जर एखादा विषय समजला नसेल, तर मोबाईलचा वापर फक्त त्या विषयाचे ॲनिमेशन किंवा व्हिडिओ बघण्यासाठी करा (तुमच्या देखरेखीखाली).
3. 'प्रेमॅक रुल' वापरा (Premack Principle)
मानसशास्त्रात याला "ग्रँडमा रुल" म्हणतात. म्हणजे - "आधी न आवडणारे काम करा , मग आवडणारे काम करा."
युक्ती: "तू मोबाईलला हातच लावायचा नाही," असे म्हणण्यापेक्षा, "जर तू १ तास मन लावून गणित सोडवलेस, तर तुला 15मिनिटे गेम खेळायला मिळेल," असे सांगा. यामुळे अभ्यासाला एक 'लक्ष्य' मिळते.
4. अभ्यासाची जागा आणि वेळ निश्चित करा
अंथरूणात लोळत किंवा टीव्हीच्या समोर बसून अभ्यास होत नाही.
स्टडी कॉर्नर: घरात एक कोपरा असा असावा जिथे फक्त अभ्यासच होईल. तिथे मोबाईल नेण्यास सक्त मनाई असावी.
पोमोडोरो तंत्र (Pomodoro Technique): मुलांना सांगा, "फक्त २५ मिनिटे अभ्यास कर, मग ५ मिनिटे ब्रेक." यामुळे अभ्यासाचा कंटाळा येत नाही.
5. मुलांशी संवाद साधा आणि पर्याय द्या
मुले मोबाईल का बघतात? कारण त्यांना कंटाळा आलेला असतो.
उपाय: त्यांना मैदानी खेळ, चित्रकला, किंवा वाचनाची सवय लावा. जेव्हा त्यांना मोबाईलची आठवण येईल, तेव्हा त्यांना विचारा, "आपण कॅरम खेळायचा का?" किंवा "मला स्वयंपाकात मदत करशील का?"
6. मोबाईलमधील 'पॅरेंटल कंट्रोल' (Parental Control)
हे तांत्रिक पाऊल खूप महत्त्वाचे आहे.
Screen Time Limit: मोबाईलमध्ये 'Digital Wellbeing' किंवा 'Family Link' ॲप वापरून वेळेची मर्यादा (उदा. दिवसाला 1 तास) सेट करा. वेळ संपली की मोबाईल आपोआप लॉक होईल, त्यामुळे तुम्हाला मुलांवर ओरडावे लागणार नाही.
लक्षात ठेवा -
मुलांवर ओरडून किंवा मारून मोबाईल सुटणार नाही, उलट ते लपून मोबाईल बघतील. संयम आणि सातत्य (Consistency) खूप महत्त्वाचे आहे. बदल एका दिवसात होणार नाही, पण नियमित हे नियम पाळले तर सवय नक्की बदलेल.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
