भारतात घटस्फोटाचे प्रमाण गेल्या काही वर्षांत वाढत असल्याचे दिसून येत आहे. २०२५-२०२६ च्या ट्रेंडनुसार, शहरी भागात हे प्रमाण अधिक आहे, ज्यात सामाजिक बदल, आर्थिक स्वातंत्र्य आणि वैवाहिक अपेक्षा यांचा मोठा वाटा आहे. हे बदल पारंपरिक विवाह व्यवस्थेवर परिणाम करत आहेत, पण योग्य प्रयत्नांनी विवाह टिकवता येतो. येथे मुख्य कारणे आणि उपाय सांगितले आहेत, ज्यात तज्ज्ञांच्या अभ्यास आणि ट्रेंडवर आधारित माहिती आहे.
घटस्फोटाचे प्रमाण वाढण्यामागील मुख्य कारणे:
भारतात घटस्फोट वाढण्यामागे अनेक सामाजिक, आर्थिक आणि वैयक्तिक कारणे आहेत. यातील काही प्रमुख:
महिलांचे आर्थिक स्वातंत्र्य आणि सशक्तीकरण: महिलांचे शिक्षण आणि नोकरी वाढल्याने त्या वैवाहिक अन्याय सहन करत नाहीत. हे एक मुख्य कारण आहे, ज्यामुळे स्त्रिया घटस्फोट घेण्यास तयार होतात.
सामाजिक नियमांमधील बदल आणि कलंक कमी होणे: पूर्वी घटस्फोटाला सामाजिक कलंक मानला जायचा, पण आता आधुनिक विचारसरणीमुळे हे प्रमाण वाढले आहे. वैयक्तिकवाद आणि शिफ्टिंग मूल्ये यामुळे संबंध बदलत आहेत.
शहरीकरण आणि आधुनिक जीवनशैली: शहरातील व्यस्त जीवन, ताणतणाव आणि कमी कुटुंब सहाय्य यामुळे वैवाहिक समस्या वाढतात. संयुक्त कुटुंब व्यवस्थेचा ऱ्हास हे एक मोठे कारण आहे.
सुसंगतीचा अभाव आणि अवास्तव अपेक्षा: जोडीदारांमधील मतभेद, भावनिक ब्रेकडाउन आणि विश्वासाचा अभाव यामुळे घटस्फोट होतात. व्यभिचार, क्रूरता आणि वित्तीय समस्या हेही प्रमुख आहेत.
कायद्याची जागरूकता आणि सोपी प्रक्रिया: कायद्याच्या जाणिवेमुळे लोक घटस्फोट घेण्यासाठी पुढे येतात. शारीरिक किंवा मानसिक क्रूरता, व्यभिचार आणि परित्याग हे सामान्य आधार आहेत.
आर्थिक ताण आणि सामाजिक दबाव: नोकरीचे ताण, आर्थिक समस्या आणि बाह्य दबाव (जसे कुटुंब किंवा समाज) यामुळे विवाह टिकवणे कठीण होते.
भावनिक आणि मानसिक समस्या: संवादाचा अभाव, विश्वासघात आणि एकमेकांना समजून न घेणे हेही कारणे आहेत.
विवाह वाचवण्यासाठी काय केले पाहिजे?
विवाह टिकवणे हे दोन्ही जोडीदारांच्या प्रयत्नांवर अवलंबून आहे. येथे काही व्यावहारिक उपाय आहेत, जे भारतातील संदर्भात उपयुक्त आहेत:
संवाद वाढवा: जोडीदाराशी खुलेपणाने बोलणे आवश्यक आहे. समस्या, भय आणि अपेक्षा शेअर करा. हे विश्वास वाढवते आणि गैरसमज दूर करते.
कृतज्ञता आणि कौतुक व्यक्त करा: जोडीदाराच्या चांगल्या गोष्टींचे कौतुक करा. कृतज्ञता दाखवल्याने संबंध मजबूत होतात.
कौन्सेलिंग घ्या: व्यावसायिक काउंसलर किंवा थेरपिस्टची मदत घ्या. भारतात अनेक संस्था (जसे फॅमिली कोर्ट काउंसलिंग) उपलब्ध आहेत. हे वैवाहिक समस्या सोडवण्यात मदत करते.
विश्वास आणि मैत्री निर्माण करा: जोडीदाराला मित्र मानून वागा. विश्वासघात टाळा आणि एकमेकांना समर्थन द्या.
आर्थिक नियोजन करा: पैशांच्या समस्या टाळण्यासाठी बजेट आणि आर्थिक चर्चा करा. हे ताण कमी करते.
कुटुंब आणि समाजाचे समर्थन घ्या: संयुक्त कुटुंब किंवा मित्रांच्या मदतीने समस्या सोडवा. पारंपरिक मूल्ये जपत आधुनिक बदल स्वीकारा.
मानसिकता बदलून नवीन शक्यता शोधा: सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवा आणि विवाहाला नवीन सुरुवात द्या.
कायद्याचा वापर शेवटचा पर्याय: जर समस्या गंभीर असतील तर कायद्याची मदत घ्या, पण प्रथम प्रयत्न करा. म्युच्युअल कन्सेंट टाळण्यासाठी दुसरा पक्ष विरोध करू शकतो.
विवाह हे दोघांचे सहकार्य आहे. हे उपाय अमलात आणल्यास घटस्फोट टाळता येईल. जर वैयक्तिक समस्या असतील तर व्यावसायिक सल्ला घ्या.
अस्वीकारण: ही माहिती सामान्य आहे; वैयक्तिक परिस्थितीनुसार बदलू शकते. वेबदुनिया याची पुष्टी करत नाही.
