Publish Date: Sat, 24 Jan 2026 (16:36 IST)
Updated Date: Sat, 24 Jan 2026 (14:38 IST)
निर्मला सीतारमण यांचा केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२६: भारतीय संविधानाच्या कलम ११२ नुसार, केंद्रीय अर्थसंकल्प हा देशाचा वार्षिक आर्थिक विवरण आहे, जो दरवर्षी १ फेब्रुवारी रोजी अर्थमंत्र्यांद्वारे सादर केला जातो. यापूर्वी, तो फेब्रुवारीच्या शेवटच्या कामकाजाच्या दिवशी सादर केला जात असे. सलग अर्थसंकल्प सादर करण्यात अर्थमंत्री निर्मला सीतारमण यांनी अनेक प्रमुख नेत्यांना मागे टाकले आहे. केंद्रीय अर्थसंकल्पाच्या इतिहासाशी संबंधित काही महत्त्वाचे आणि मनोरंजक मुद्दे जाणून घेऊया...
* भारताचा पहिला अर्थसंकल्प २६ नोव्हेंबर १९४७ रोजी आर.के. षण्मुखम चेट्टी यांनी सादर केला होता.
* मोरारजी देसाई यांनी अर्थमंत्री म्हणून १० वेळा अर्थसंकल्प सादर केला. भारतातील कोणत्याही अर्थमंत्र्यांनी सादर केलेल्या सर्वाधिक अर्थसंकल्पांचा हा विक्रम आहे.
* मोरारजी देसाई यांनी २९ फेब्रुवारी १९६४ आणि १९६८ रोजी अर्थसंकल्प सादर केला. त्यांच्या वाढदिवशी अर्थसंकल्प सादर करणारे ते भारताचे एकमेव अर्थमंत्री आहेत.
* माजी अर्थमंत्री प्रणव मुखर्जी यांनी सात वेळा सर्वसाधारण अर्थसंकल्प सादर केला आहे. अर्थमंत्री होणारे मुखर्जी हे पहिले राज्यसभा सदस्य आहेत.
* १९५० मध्ये अर्थसंकल्प लीक झाला होता. त्यावेळी तो राष्ट्रपती भवनात छापण्यात आला होता.
* केंद्रीय अर्थसंकल्प सादर करणाऱ्या श्रीमती इंदिरा गांधी या भारतीय इतिहासातील पहिल्या महिला अर्थमंत्री होत्या.
* संसदेत अर्थसंकल्प सादर करणाऱ्या राजीव गांधी हे भारताचे तिसरे पंतप्रधान होते. त्यांच्यापूर्वी पंडित जवाहरलाल नेहरू आणि इंदिरा गांधी यांनी असे केले होते.
* २००० पर्यंत फेब्रुवारीच्या शेवटच्या कामकाजाच्या दिवशी संध्याकाळी ५ वाजता अर्थसंकल्प सादर केला जात असे. तथापि, २००१ मध्ये राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी (एनडीए) * सरकार सत्तेत आल्यावर अर्थमंत्री यशवंत सिन्हा यांनी ब्रिटिश वेळेनुसार ही परंपरा मोडली आणि तेव्हापासून अर्थसंकल्प सकाळी ११ वाजता सादर केला जात आहे.
* मोदी सरकारने अर्थसंकल्पाबाबत एक नवीन परंपरा सुरू केली. आता, फेब्रुवारीच्या शेवटच्या कामकाजाच्या दिवसाऐवजी १ फेब्रुवारी रोजी सादर केला जातो.
* २०१७ पासून, रेल्वे अर्थसंकल्प सामान्य अर्थसंकल्पात विलीन करण्यात आला आहे, जो १९२४ पासून स्वतंत्रपणे सादर केला जात होता.
* निर्मला सीतारमण या पूर्णवेळ अर्थमंत्री बनणाऱ्या देशातील पहिल्या महिला नेत्या आहेत.
* निर्मला सीतारमण या सलग आठ वेळा (२०१९ ते २०२५ पर्यंत) अर्थसंकल्प सादर करणाऱ्या भारताच्या पहिल्या अर्थमंत्री बनल्या आहेत. सलग अर्थसंकल्प सादरीकरणाच्या * बाबतीत त्यांनी माजी अर्थमंत्री मोरारजी देसाई, मनमोहन सिंग आणि पी. चिदंबरम यांना मागे टाकले आहे.
* अर्थसंकल्पांच्या एकूण संख्येच्या बाबतीत, निर्मला सीतारमण मोरारजी देसाई यांच्या विक्रमाच्या (एकूण १० अर्थसंकल्प) अगदी जवळ आल्या आहेत.
* यावेळी, ते रविवारी सादर केले जाईल, कदाचित पहिल्यांदाच, कारण पूर्वी फेब्रुवारीच्या शेवटच्या कामकाजाच्या दिवशी अर्थसंकल्प सादर केला जात होता.
