श्री समर्थ रामदास स्वामी यांनी लिहिलेली करुणाष्टके

नमन

नमूं फर्शपाणी नमूं यंत्रपाणी | नमूं मोक्षपाणी नमूं चापपाणी |

नमूं चक्रपाणी नमूं शूळपाणी | नमूं दंडपाणी हरिमूलपाणी ||१||

नमूं आदिमाता नमूं योगमाता | नमूं वेदमाता नमूं विश्वमाता |

नमूं भक्तिमाता नमूं मुक्तिमाता | नमूं सज्जनाची कृपा ज्ञानमाता ||२||

नमूं योगरूपी नमूं ज्ञानरूपी | नमूं संतरूपी नमूं ध्यानरूपी |

नमूं दिव्यरूपी नमूं विश्वरूपी | नमूं येकरूपी गुरु सस्वरूपी ||३||

नमूं संतयोगी नमूं सिध्दयोगी | नमू भक्त ज्ञानी विवेकी विरागी |

नमूं आत्मनिष्ठा नमूं योगनिष्ठां | नमूं सर्वश्रेष्ठां वरिष्ठां वरिष्ठां ||४||

मनी चिंतितां राम विश्राम वाटे | जगज्जाळ जंजाळ हे सर्व तूटे |

तुटे काळजी काळ जिंकावयाची | फुटे वृत्ति अर्थांतरी जावयाची ||५||

गणेशाची प्रार्थना

गणपती मति दे मज लाघवी | जनकजा पतिचा लघुसा कवी |

विनवितों करुणाळय कारणा | परम सुंदर दे मज धारणा ||१||

सबळ रामकथा वदतां नये | म्हणुनि वांछितसे तुझिये दये |

विधिसुते स्वहिते करुणालये | हरिजना विजयो तुजला जये ||२||

बहुत वाड पवाड वदों कसे | कवित जाडकळा हृदई नसे |

बहुत हीण कठीण सुलक्षणु | रघुविराकरितां चि सुलक्षणु ||३||

बहुत सेवक त्याहुनि हीण मी | बहुत सेवक त्याहुनि दीन मी |

बहुत काय वदों गुण आपुले | पतित ते मजहूनि भले भले ||४||

पतित दास जनीं तुमचे खरे | पतितपावन नाम कसें उरे |

वचन लागतसे पाहातां धुरे | नुधरितां ब्रिद हे तुमचे नुरे ||५||

गणेश वंदन

विद्यानिधान गणराज विराजताहे | सिंधूर तो घवघवीत रसाळपाहे |

विनांसि मार अनिवारचि होत आहे | आनंदरूप तुळणा दुसरीन साहे || १ ||

गंडस्थळे झिरपती बहु वास जेथें | सुवासमस्त रिझले अळिकूळ तेथें |

शुंडा प्रचंड मिरवी गजकर्णथापा | तेजाळ अंकुश म्हणे दुरितासि कापा || २ ||

फर्सा पुसूनि सरसावतसे अघाला | भक्तांसि विघ्न रचितां रिचवीत घाला |

साठीसहस्र गण त्यांसरिसा निघाला | मूषकवाहन करी दुरितासि हाला || ३ ||

वीतंडसा बलयंड गिरितुल्य धांवे | भक्तांसि रक्षित रिपूवरि तो उठावे |

अंदूस तोडरगुणे करितो चपेटा | गर्जिनल्या घणघणाट प्रचंड घंटा || ४ ||

ध्यानीं धरील नरकुंजर बुध्दिदाता | त्याची फिटे अबलिळा सकढक चिंता |

आधीं गणेश सकळांपुजणेंचि लागे | दासां मनीं तजविजा ओवजा न लागे || ५ ||

गणेशशारदासद्‌गुरु

गजवदन विराजे रंगसाहित्य माजे |

रतिपतिगति लाजे लुब्ध कैळासराजे |

फरश कमळ साजे तोडरीं बीद गाजे |

सिध्दि बुध्दि अबळा जेपावती विश्वबीजें ||१||

नटवर नटनाट्ये नाट्यनटांगसंगी |

गजवदन सुरंगी रंगसाहित्यरंगी |

अभिनव नटलीळा रंगणी रंग माजे |

चपळपण विराजे सर्व कल्लोळ गाजे ||२||

हरिसुतदुहिता ते मुख्य आधीं नमावी |

मग सुगमपथीं हे सीघ्र काळे गावी |

मतिकमळ विकासे सर्व साहित्यभासे |

दुरित सकळ नासे स्वस्वरूपी विळासे ||३||

तुजविण मति माझी मंदली शारदांबे |

लमंचग जगदंबे तूं करीं वो विलंबें |

प्रगट रुप करावें वैखरीमाजि आतां |

अगणित गुण गातां तोषवीं बुध्दिमंता ||४||

अगणित सुखदाता त्यासि वंदीन आतां |

शुभ लिखित विधाता शीकवी धातमाता |

गुरुवचनबळे हा साधका मोक्ष लाभे |

विमळ भजनलीळा अंतरामाजि शोभे ||५||

विमळ विवेक

गजमुख सुखदाता मानसीं आठवावा |

मग विमळमतीचा योग पुढे करावा |

सुरवर मुनि योगी वंदिती धुंडिराजा |

सकळ सफळ विद्या यावया आत्मकाजा ||१||

खळखळ खळयोगें वाउगी होत आहे |

तळमळ मळ पोटीं सज्जनांते न साहे |

मळमळ करिताहे तें कदाही न राहे |

परि विमळविवेकें कल्पना स्थीर राहे ||२||

चटपट विषयांची सर्व सोडूनि द्यावी |

वटवट न करावी भक्ति भावें कराबी |

खटपट हटयोगें कामना ते नसावी |

झटपट श्रवणाची सार चित्तीं वसावी ||३||

जपतजपत काचा मेळ त्या मातृकांचा |

निगमगुज फुकाचा योग सी सुखाचा |

सकलभुवनवासी चूकलासी तयासी |

हर हर हर कासी सर्वदा तूजपासी ||४||

रघुपति तनुरंगें रंगली नीळशोभा

रघुपति तनुरंगें रंगली नीळशोभा | रघुपतिरुप योगें सर्वलावण्य गाभा |

रघुपतिगुण गंधे धैर्य गांभीर्य लोकीं | रघुपति मम चित्तीं बैसला येकनेकीं ||१||

त्रैलोक्यनाथ रघुनाथ अनाथबंधू | त्रैलोक्यनाथ रघुनाथ करुणासिंधू |

त्रैलोक्यनाथ रघुनाथ कोदंडधारी | त्रैलोक्यनाथ रघुनाथ लीळावतारी ||२||

रघुपति पदयुग्मीं लीन भावे असावें | रविकुळ टिळकाचें नाम वाचे वसावें |

श्रवणमनन भावें आदरेसीं करावें | परम सुख समाधी संतसंगें तरावें ||३||

तुजविण सिण जाला धांव रे रामराया | कठिण दिवस जातो तापली सर्व काया |

सकळ विकळ गात्र अवस्था लागली रे|तुजविण जगदीशा बुध्दि हे भंगली रे ||४||

गूज हें सज्जनाचें

वदनिं मदन इंदू तूळितांही तुळेना |

अगणितगुण सिंधू बिंदु तो वर्णवेना |

सकळ भुवन पाळी ऊपमा काय द्यावी |

विकळ शरिरभावे भावितां चित्त गोवी ||१||

दशशतवदनाचा धीर मेरू बळाचा |

परम कुशळ वाचा शेष सर्वोत्तमाचा |

अगणित गुणमुद्रा शोधितां त्या नरेंद्रा |

अकळ विकळभावे जाहला गुणनिद्रा ||२||

स्मरण स्मररिपूचें वीषहर्ते वपूचें |

निजबिज निगमाचे सार सर्वागमांचें |

मन त्रिभुवनाचे गूज योगीजनाचें |

जिवन जड जिवांचें नाम या राघवाचें ||३||

हरिजन भजनाचा होय साक्षी मनाचा |

सकळ त्रिभुवनाचा प्राण साधूजनांचा |

परिहरिभजनाचा आखिलासे दिनाचा |

घननिळ गगनाचा रंग सर्वोत्तमाचा ||४||

विधिकुळ भुषणाचे धाम सर्वांगुणांचें |

भरण अभरणाचें सर्वलावण्य साचें |

सुख परमसुखाचे ध्येय ब्रह्मादिकांचें |

भजन हरिजनाचें गूज हें सज्जनाचें ||५||

शीतल छाया

रघुविर भजनाची मानसीं प्रीति लागो |

रघुविर स्मरणाची अंतरीं वृत्ति जागो |

रघुविरचरणाची वासना वास मागो |

रघुविरगुण गातां वाणि हे नित्य रंगो ||१||

चतुरपण जनी हे पाहता आडळेना |

निकट रघुविराचें रूप कैसे कळेना |

चपळमन वळेना गर्वताठा गळेना |

तुजविण जगदीशा कर्मरेखा टळेना ||२||

तरुणपण देहाचें लापता वेळ नाहीं |

तनमनधन अंतीं वोसरे सर्वकाहीं |

सकळ जन बुडाले, व्यर्थ मायाप्रवाहीं |

झडकरि सुमना रे हीत शोधूनि पाही ||३||

पळपळ चळताहे बाळ तारुण्य देहीं |

तळमळ विषयांची नेणवे हीत काहीं |

लळलळ गरळा तो काळ लाळीत आहे |

जळजळ शितळा हे भक्तिसेउनि राहे ||४||

दिनकरकुळवल्ली लोटली अंगभारें |

रघुविरअवतार दाटली थोरथोरें |

सुखरूप सुखवासी राहिले योगरासी |

सफळ सितळ छाया फावली रामदासी ||५||

श्रीरामाचे उपकार

हिणाहून मी हीण जैसे भिकारी | दिनाहून मी दीन नाना विकारी |

पतीतांसि रे आणि हातीं धरावें | समर्था तुझें काय उत्तीर्ण व्हावें ||१||

जनीं भक्ति नाहीं मनीं भाव नाहीं | मला युक्ति ना बुध्दि काहींच नाहीं |

कृपाळूपणे राज्य रंकासि द्यावें | समर्था तुझें काय उत्तीर्ण व्हावें ||२||

बहुसाल अन्याय कोट्यानकोटी | रघूनायके घातलें सर्व पोटीं |

किती काय गूणांसि म्यां आठवावें | समर्था तुझें काय उत्तीर्ण व्हावें ||३||

समर्थे दिल्हें सौख्य नानापरीचें | सदा सर्वदा जाणसी अंतरीचें |

लळे पाळिले तूं कृपाळू स्वभावें | समर्था तुझें काय उत्तीर्ण व्हावें ||४||

दिनानाथ हे ब्रीद त्वां साच केलें | म्हणे दास भक्तांसि रे उध्दरीलें |

सुखें सांडणे या देह्याचें करावें | समर्था तुझें काय उत्तीर्ण व्हावें ||५||

प्रभु दर्शन

नव्हे राजयोगी महद्भाग्य त्यागी | उदासीन जो वीतरागी विरागी |

जनस्थान गोदातटीं वास केला | प्रभू देखिला दास संतुष्ट जाला ||१||

लिळाविग्रही देव ब्रह्मादिकांचा | सदा बोलणे चालणे सत्य वाचा |

जया चिंतितां चंद्रमौळी निवाला | प्रभु देखिला दास संतुष्ट जाला ||२||

दिनानाथ विख्यात हे नाम साजे | प्रजापाळकू रामराजा विराजे |

बहू सुकृताचा बरा काळ आला | प्रभु देखिला दास संतुष्ट जाला ||३||

जेणे सोडिल्या देवकोटी अचाटा | सुखें चालती स्वर्गिच्या स्वर्गवाटा |

प्रतापें चि त्रैलोक्य आनंदवीला | प्रभू देखिला दास संतुष्ट जाला ||४||

ऋषी तापसी योगरासी विळासी | मनीं चिंतिती राम लावण्यरासी |

असंभाव्य त्या कीर्तिच्या कीर्तिढाला | प्रभू देखिला दास संतुष्ट जाला ||५||

जगज्जोति 

वसे मुख्य नेत्री तथा शब्दश्रोत्री | सदा सर्व गात्री दिसे प्राणिमात्री |

पहा येकतंत्री फिरे देहयंत्री | जगज्जोति हिंडे कुपात्री सुपात्री ||१||

पहा तर्कशास्त्री पहा न्यायशास्त्रीं | पहा शिल्पिशास्त्रीं पहा सर्व शास्त्रीं |

पहा मंत्रयंत्री पहा सूत्रमात्रीं | पहा मूळमंत्री अरत्री परत्रीं ||२||

पहा वेदशास्त्रीं पहा शास्त्रमात्रीं | पहा कीर्तिमात्री पहा काव्यमात्री |

पहा ग्रंथमात्रीं पहा लोकमात्रीं | पहा शब्दमात्रीं सुचित्रीं विचित्रीं ||३||

कुवर्णी सुवर्णी पहा वर्णवर्णी | अकर्णी विकर्णी च कर्णोपकर्णी |

कितीयेक धर्णी किती वृक्षपर्णी | बहू जीव ते दाटले व्योमकर्णी ||४||

समस्तांसि कर्णे समस्तासि धर्णें | समस्तासि हर्णे समस्ता विवर्णे |

जगज्जोतिने राखिले आपणासी | म्हणे दास हे सौख्यरासी विळासी ||५||

परमार्थाचे भोजन

सुखे वाढिती ते मुखे संत साधु | असंभाव्य हा ज्ञानबोधु अगाधु |

रुची भोजनाची मिठी प्राप्त जाली | भले जेविले वृत्ति त्यांची निवाली ||१||

कितीयेक ते स्वाद नाना प्रकारें | महांयोग्य ते जेविती श्रोत्रद्वारे |

मनामाजि संतोष त्या भोजनाचा | गळाल्या महांमौन्य चत्वार वाचा ||२||

कितीयेक ते सारिली स्थळ भक्षें | बहुतांपरीची बहूतें सलक्षें |

बरा वेळिला भात तो सूक्षमाचा | सुवासें चबाबीतसे साधनाथा ||३||

बहूतां व्रतांच्या कितीयेक शाखा | कितीयेक मंत्रावळी लौण शाखा |

वरान्नें क्षिरी वाढिती कामनेच्या | कितीयेक तीर्थावळी रायत्यांच्या ||४||

रुचीची कथी सद्य दध्योदनें तें | सुवासें जळें निर्मळें घेति शांतें|

बहू भोजनें पालटे सर्व काया | म्हणे दास कल्याण हो रामराया ||५||

खरा देव

जनीं लोचनीं पाहतां दीसताहे | तया नाश काळांतरी होत आहे |

अवीनाश तो कोण आधीं पहावा | खरा देव तो आदरें वोळखावा ||१||

जनीं धुंडितां देव नाना परीचे | बहू धातु पाषाण कां मृत्तिकेचे |

जया खेव तो देव कैसा म्हणावा| खरा देव तो आदरें वोळखावा ||२||

बहू देव ते जन्मले आणि मेले | असंख्यात होणार होऊनि गेले|

जया नाश तो जाण मिथ्या म्हणावा| खरा देव तो आदरें वोळखावा ||३||

जगीं धुंडितां पंडितां आडळेना | कदा सद्गुरूवीण ठाई पडेना|

सदा सर्वदा तो चि धुंडीत जावा | खरा देव तो आदरें बोळखावा ||४||

जयावीण कोठें रिता ठाव नाहीं | तया शोधितां तो चि होऊनि राही |

म्हणे दास विश्वास भावें धरावा | खरा देव तो आदरें वोळखावा ||५||

श्रीसमर्थाची इच्छा

सीवणा मनाचा विपरीतवाणा | उदास वाटे बहुसाल प्राणा |

मग राघवा रे तुज बाहिलों रे | कृपाळुवें सत्वर पाहिलों रे ||१||

देवें दयाळे करुणा करावी| भक्ताभिमानें भरणी भरावी |

हे रामनौमी तरणी तरावी | दासां समस्तां वरणी वरावी ||२||

रघुनाथदासा कल्याण व्हावें| अती सौख्य व्हावें आनंदवावें |

उद्वेग नासो वर शत्रु नासो| नानाविळासें मग तो विळासो ||३||

कोडें' नको रे कळहो नको रे | कापट्य कर्मी सहसा नको रे |

निर्वाणचिंता निरसीं अनंता | शरणागतां दे बहु घातमाता ||४||

अजयो न हो रे जयवंत हो रे | आपदा नको रे बहु भाग्य हो रे |

श्रीमंतकारी जनहीतकारी | परऊपकारी हरि दास तारीं ||५||

श्रीसमर्थांची निष्ठा 

तुज वर्णितों भाट मी देवराया | सदा सर्वदा गाय ब्रीदें सवाया |

महाराज दे आंगिचे वस्त्र आतां | बहू जीर्ण जाली देहेबुध्दिकंथा ||१||

तुझा भिक्षकू दातया रामचंद्रा | सदा स्वस्थ चिंतीतसे गा महींद्रा |

राजाधीश देशा उरपूर्ण द्यावें | भवदैन्य हें देशधाडी करावें ||२||

तुझा भृत्य मी भार्गवादर्पजीता | जीवित्व असे अपिलें तूज आतां |

भवा जिंकितां जीव देईन पाहें | तुज सन्मुख पाठिसी स्थीर राहे ||३||

रघुनायेका नीकट दास तूझा | तुला वीकिलासे स्वयें देह माझा |

सदा सर्वभावें करी दास्य तूझें | देई आपुलें वेसवेतन माझें ||४||

तुझे मारुतीसारिखें दास देवा | मज मानवा किंकरा कोण केवा |

दिनानाथ विख्यात हे ब्रीद गाजे | तेणें मानसी थोर आनंद माजे ||५||

चाफळी श्रीरामांचे आगमन

लवे नेत्रपातें स्फुरे आजि बाहे | दिनानाथ हा राम येणार आहे |

जयाचेनि योगें सुखानंद लोटे | तया देखतां अंतरीं वाष्प दाटे ||१||

लळे पाळितो राम आम्हां दिनांचे | कृपासागरू भाव जाणे मनाचे |

नुपेक्षी कदा संकटीं धांव घाली | तया देखतां मानसें तें निवालीं ||२||

लगा पाहतां राघवेंवीण नाहीं | निराधार हे पाहतां सर्व कांहीं |

चळेना जनीं तोचि आश्रो धरावा | रघूराज आधार याचा करावा ||३||

लपावें अती आदरें रामरूपीं | भयातीत निश्चींत ये स्वस्वरूपीं |

कदा तो जनीं पाहतां ही दिसेना | सदा ऐक्य तो भिन्न भावें वसेना ||४||

लघूलाघवी राम कोदंडधारी | मनी चिंतितां शोक संताप हारी |

महां संकटें नाम घेतां निवारी | भवसागरीं मूढ पाषाणतारी ||५||

श्रीरामाचे ब्रीद

चकोरासि चंद्रोदईं सूख जैसें | रघूनायका देखता सूख तैसें |

सगूणासि लांचावलें स्थीर राहे | रघूनंदनेंवीण कांहीं न राहे ||१||

चळेना समरंगणी ठाण मागें | चळेना मुखें बोलतां वाक्य यूगें |

चळेना कृपासिंधु कल्पांतकाळीं | रघूराज हा आदरें दास पाळी ||२||

चमत्कारलें चित्त हे रामगूणीं | उठे कीर्ति वाखाणितां प्रीति दूणी |

रघूनायकासारिखा देव नाहीं | क्रिया पाहतां चोखडी सर्व कांहीं ||३||

चळेना कदा राज्य बीभीषणाचें | चळेना देहे चालतां मारुतीचें |

चळेना गती राहतां नामछंदीं | चळेना सिमा घातली श्वेतुबंदीं ||४||

चपेटा विझे काळमाथां जयाचा | धरीं रे मना पंथ या राघवाचा |

विवेकी जनें राजपंथें चि जावें | तरी श्रीहरी पाविजेतो स्वभावें ||५||

रामरूप 

परमसुंदर रूपश्यामळ | इंद्रनीळकिळकांति कोमळ |

भयनिवारण भक्तवत्सळ | चरपराक्रम कीर्तिवीमळ ||१||

भुवनकंटकदैत्यमारक | अमरमोचन दैन्यहारक |

दुरितनाशन पुण्यकारक | हरितसंकट दासतारक ||२||

विकटविषमताळछेदक | बरअनावदैत्यभेदक |

वशमुखांतकसीरच्छेदक | ऋषिमुनीजनचित्तवेधक ||३||

अमरभूषण उत्तमोत्तम | भुवनपाळक हा रघूत्तम |

विरवीरांतक हा वीरोत्तम | असुर अंतक हा वरोत्तम ||४||

बहुतपीडकदैत्यभंजन | ऋषिमुनीजनयोगिरंजन |

दुरितदानवदुष्टभंजन | अतुळकीर्तन व्यस्तव्यंजन ||५||

परशुरामाची प्रार्थना

महांकोप अग्नी ऋसी जामदग्नी | समर्था तया जाणिजे सर्वसूज्ञी |

सदा सर्वदा घेतसे नाम तूझें | वरिष्ठा स्वभावेंचि हे गोत्र माझें ||१||

वसे सागराचें तिरी सूत तूझा | समाचार तो घेत नाहीं च माझा |

तयाला बहुतांपरी सीकवावें | स्वभावें चि वाढेंल ऐसें करावें ||२||

किती येक मागें बहू युध्द केलें | कितीवेळ या ब्राह्मणा राज्य दिल्हें |

अकस्मात सामर्थ्य तें काय जालें | युगासारिखें काय नेणों विझालें ||३||

चिरंजीव आहेसि ऐसी वदंती | समर्था तुझें चित्तकाठिण्य कीती |

तुझें नामधारी तुला हे कळेना | कृपाळूपणे चित्त कैसे वळेना ||४||

नको रे उदासीन हे वाक्य मानी | समर्था असावें बहू साभिमानी |

करावी दिनानाथ हे सत्य वाचा | तुला चिंतितों दास मी राघवाचा ||५||

उदासीन हा काळ कोठे न कंठे

समाधान साधुजनाचेनि योगें | परी मागुतें दुःख होतें वियोगें |

घडीने घडी शीण अत्यंत वाटे | उदासीन हा काळ कोठें न कंठे ||१||

घरें सुंदरें सौख्य नाना परीचें | परी कोण जाणेल तें अंतरीचें |

मनी आठवीतां चि तो कंठ दाटे | उदासीन हा काळ कोठें न कंठे ||२||

बळें लावितां चित्त कोठें जडेना | समाधान तें कांहि केल्या घडेना |

नव्हे धीर नैनीं सदा नीर लोटे | उदासीन हा काळ कोठे न कंठे ||३||

अवस्था मनी लागली काय सांगों | गुणी गुंतला हेत कोण्हासि मागों |

बहुसाल भेटावया प्राण फूटे | उदासीन हा काळ कोठे न कंठे ||४||

कृपाळूपणे भेट रे रामराया | वियोगें तुझ्या सर्व व्याकूळ काया |

जनामाजि लौकीक हा ही न सूटे | उदासीन हा काळ कोठे न कंठे ||५||

अहा रे विधी त्वां असें काय केलें | पराधेनता पाप माझें उदेलें |

बहुतांमधे चूकतां तूक तूटे | उदासीन हा काळ कोठे न कंठे || ६ ||

समर्था मनीं सांडि माझी नसावी | सदा सर्वदा भक्तचिंता असावी |

घडेना तुझा योग हा प्राप्त खोटें | उदासीन हा काळ कोठे न कंठे || ७ ||

अखंडीत हे सांग सेवा घडावी | न होतां तुझी भेटि काया पडावी |

दिसेंदीस आयुष्य हे वेर्थ आटे | उदासीन हा काळ कोठे न कंठे || ८ ||

भजों काय सर्वोपरी हीण देवा | करूं काय रे सर्व माझाचि ठेवा |

म्हणों काय मी कर्मरेखा न लोटे | उदासीन हा काळ कोठे न कंठे || ९ ||

म्हणे दास मी वास पाहें दयाळा | रघुनायका भक्तपाळा भुपाळा |

पहावें तुला हे जिवीं आर्त मोठे | उदासीन हा काळ कोठे न कंठे || १० ||

तुजवीण रामा मज कंठवेना

तुझिया वियोगें जीवित्व आलें | शरीरंपांगें बहु दुःख जालें |

अज्ञान दारिद्य माझें सरेना | तुजवीण रामा मज कंठवेना ||१||

परतंत्र जीणें कंठू किती रे | उच्चाट माझे मनीं वाटतो रे |

ललाटरेखा जपीं पालटेना | तुजवीण रामा मज कंठवेना ||२||

जडली उपाधी अभिमान साधी | विवेक नाहीं बहुसाल बाधी |

स्वामी वियोगें पळही गमेना | तुजवीण रामा मज कंठवेना ||३||

विश्रांति देहीं अणुमात्र नाहीं | कुळाभिमानें पडिलों प्रवाहीं |

स्वहीत माझें होतां दिसेना | तुजवीण रामा मज कंठवेना ||४||

विषई जनानं मज लाजवीलें | प्रपंचसंगें आयुष्य गेलें |

समईं बहुक्रोध शांती घडेना | तुजवीण रामा मज कंठवेना ||५||

सदृढ जाली देहेबुधि देहीं | वैराग्य काही होणार नाहीं |

अपूर्ण कामीं मन हे विटेना | तुजवीण रामा मज कंठवेना || ६ ||

निरूपणीं हे सदवृत्ति होते | स्थळत्याग होतां सवेंचि जाते |

काये करूं रे किया घडेना | तुजवीण रामा मज कंठवेना || ७ ||

संसारसंगें बहु पीडलों रे | कारुण्यसिंधु मज सोडवीं रे |

कृपाकटाक्षे सांभाळी दीना | तुजवीण रामा मज कंठवेना || ८ ||

जय जय दयाळा त्रैलोक्य पाळा | भवसिंधु हा रे मज तारि हेळा |

धारिष्ट माझे हृदई वसेना | तुजवीण रामा मज कंठवेना || ९ ||

आम्हां अनाथां तूं एक दाता | संसारचिंता चुकवीं समर्था |

दासा मनीं आठव वीसरेना | तुजवीण रामा मज कंठवेना || १० ||

रघुनायका मागणे हेचि आता

उदासीन हे वृत्ति जीवीं धरावी | अती आदरें सर्व सेवा करावी |

सदा प्रीति लागो तुझे गूण गातां | रघुनायका मागणें हेंचि आतां ||१||

तुझें रूपडे लोचनीं म्यां पहावें | तुझे गुण गातां मनासी रहावें |

उठो आवडी भक्तिपंथेंचि जातां | रघुनायका मागणें हेंचि आतां ||२||

मनी वासना भक्ति तुझी करावी | कृपाळूपणे राघवें पूरवावी |

वसावें मज अंतरीं नाम घेतां | रघुनायका मागणें हेंचि आतां ||३||

सदा सर्वदा योग तूझा घडावा | तुझे कारणी देह माझा पडावा |

नुपेक्षीं मज गुणवंता अनंता | रघुनायका मागणे हेचि आतां ||४||

नको द्रव्यदारा नको येरझारा | नको मानसी ज्ञानगर्वे फुगारा |

सगुणी मज लावि रे भक्तिपंथा | रघुनायका मागणें हेंचि आतां ||५||

भवें व्यापलों प्रीतिछाया करावी | कृपासागरें सर्वचिता हराबी |

मज संकटीं सोडवावें समर्था | रघुनायका मागणें हेंचि आतां || ६ ||

मनी कामना कल्पना ते नसावी | कुबुध्दी कुडी वासना नीरसाबी |

नको संशयो तोडिं संसारव्यथा | रघुनायका मागणें हेंचि आतां || ७ ||

समर्थापुढे काय मागों कळेना | दुराशा मनी बैसली हे ढळेना |

पुढे संशयो नीरसी सर्व चिंता | रघुनायका मागणें हेंचि आतां || ८ ||

ब्रिदाकारणें दीन हातीं धरावें | म्हणे दास भक्तांसि रे उध्दरावें |

सुटो ब्रीद आम्हांसि सांडूनि जातां | रघुनायका मागणें हेंचि आता || ९ ||

रामपंचायतन 

देवालये परम सुंदर दीपमाळा | वृंदावनें रमणिय वरधर्मशाळा |

राजांगणे समघनें भुमिका सुढाळा | पुंजाळ ते झळकती बहु रत्न माळा ||१||

सुवर्णवर्ण बहुवर्ण किरणें अपारें | मिश्रीत ते तळपती घन थोरथोरें |

उंचावले गगन त्याहुनि उंच भासे | मुक्ताफळी जडित मंडप तो विळासे ||२||

सिंहासनावरि रघूत्तस मध्यभागीं | बंधू तिघे परम सुंदर पृष्ठभागीं |

वन्हीसुता निकट शोभत वाममार्गी | वीलासतो भिम भयानक पूर्वभागीं ||३||

मार्तडमंडप उर्दडचि सौख्यकारी | त्रैलोक्यपावन प्रभू दुरितें निवारी |

ध्यातो सदाशिव अखंडित चापपाणी | ऊदंड कीर्ति निगमी महिमा पुराणीं ||४||

आनंदकंद रघुनंदन शोभताहे | कंवर्पकोटि वदनीं उपमा न साहे |

आकर्ण पूर्णनयनीं रमणीय शोभा | विस्तीर्ण कीर्ण भुषणी जगदीश उभा ||५||

रविकुळटिळक 

रविकुळटिळकाचे रूपलावण्य पाहे |

रविकुळटिळकाचे चिंतनी चित्त रहे |

रविकुळटिळकाची कीर्ति जीवीं भरावी |

रविकुळटिळकाची मूर्ति ध्यानीं धरावी ||१||

कमळनयनरामे वेधिले पूर्णकामें |

सकळभयविरामे राम विश्रामधामे |

घननिळतनुश्यामें चित्ततोर्षे आरामें |

भुवनभजननेमें तारिले दास रामें ||२||

बहुविध भजनाची दैवतें पाहिली हो |

सकळ त्यजुनि रामी वृत्ति हेराहिली हो |

विमळगुणशिळाची लागली प्रीति मोठी |

विमळ हृदय होतां उध्दरे कूळकोटी ||३||

विमळगुणशिळाचे आदरें गुण गावे |

विमळगुणशिळाचे दास वाचे वदावे |

विमळगुणशिळाचा अंतरीं वेध लागो |

विमळगुणशिळाचा रंगणीं रंग गाजो ||४||

सकळगुणनिधीचा राम लावण्यसिंधू |

अगणित गणवेना शक्तिरूपें अगाधू |

प्रबळ बळ चळेना वाउगें व्यर्थ कामीं |

झणउनि मन रामी लागले पूणेकामीं ||५||

परमसुखनदीचा मानसीं पूर लोटे |

घननिळतनु जेव्हां अंतरी राम भेटे |

सुख परमसुखाचे सर्व लावण्य साचें |

स्वरुप जगदिशाचें ध्यान त्या ईश्वराचें || ६ ||

मधुकर मन माझें रामपादांबुजी हो |

सगुण गुण निजांगें नित्य रंगोनि राहो |

अचपळ गुणगुणी बैसली प्रीति दूणी |

शरणचरणभावें जाहला राम ऋणी || ७ ||

रघुपति गुणरंगें पाविजे भक्तिसंगें |

भजन जनतरंगें सर्व सांडुनि मागें |

अनुदिन वितरागें योगयागे विरागें |

प्रगट तरत संगें सर्वदासानुरागें || ८ ||

रघुवरपर आतां कीर्तनीं गूण गावे |

मथन त्रिभुवनाचे सर्व साहित्य फावे |

सकळ जन तरावे वंश ही उध्दरावे |

स्वजन जन करावें रामरूपी भरावें || ९ ||

सकळ भुवन तारी राम लीळावतारी |

भवभय अपहारी राम कोदंडधारी |

मनन करि मना रे धीर हे वासना रे |

रघुविरभजनाची हे धरीं कामना रे || १० ||

अनुदिन अनुतापें तापलों

अनुदिनिं अनुतापे तापलो रामराया |

परम दिनदयाळा नीरसी मोहमाया |

चपळ मन माझे नावरे आवरीतां |

तुजविण शिण होतो धांव रे धांव आतां ||१||

भजनरहित रामा सर्वही जन्म गेला |

स्वजनजनधनाचा व्यर्थं म्यां स्वार्थ केला |

रघुपति मति माझी आपलीसी करावी |

सकळ त्यजुनि भावें कास तुझी धरावी ||२||

विषयजनिसूखें सूख होणार नाहीं |

तुजविण रघुनाथा वोखटे सर्व कांहीं |

रघुकुळटिळका रे हीत माझे करावें |

दुरित दुरि हरावें स्वस्वरूपीं भरावें ||३||

तनु मन धन माझें राघवा रूप तूझें |

तुजविण मज वाटे सर्व संसार ओझें |

प्रचलित न करावी सर्वथा बुध्दि माझी |

अचळ भजनलीला लागली आस तूझी ||४||

चपळपण मनाचे मोडितां मोडवेना |

सकळस्वजनमाया तोडितां तोडवेना |

घडि घडि विघडेहा निश्चयो अंतरींचा |

म्हणवुनि करुणा हे बोलतो दीनवाचा ||५||

जळत हृदय माझे जन्म कोट्यानुकोटी |

मजवरि करुणेच्चा राघवा पूर छोटी |

तळमळ निववी रे राम कारुण्यसिंधू |

षडरिपुकुळ माझें तोडिं यांचा समंधू || ६ ||

तुजविण करूणा हे कोण जाणल माझी |

शिणत शिणत पोटी पाहिली वाट तुझी |

झडकरि झडघाली धांव पंचाननारे |

तुजविण मज नेती जंबुकी वासना रे ||७ ||

सबळ जनक माझा राम लावण्यपेटी |

म्हणवुनि मज पोटी लागली आस मोठी |

दिवस गणित बोटी ठेवुनि प्राण कंठी |

अवचट मज भेटी होत घालीन मीठी || ८ ||

जननिजनकमाया लेकरूं काय जाणे |

पय न लगत मूखी हाणितां वत्स नेणे |

जलधरकण आशा लागली चातकासी |

दिनकर अवलोकी पक्षिया भूमिवासी || ९ ||

तुजविण मज तैसे जाहले रामराया|

विलग विषमकाळी सांडिती सर्व माया |

सकळजनसखा तूं स्वामि आणिक नाहीं |

विषय वमन जैसे त्यागिले सर्व कांहीं || १० ||

स्वजनजन धनाचा कोण संतोष आहे|

रघुपतिविण आतां चित्त कोठें न राहे|

जिवलग जिव घेती येत सांडून जाती|

विषय सकळ नेती मागुता जन्म देती || ११ ||

सकळ जन भवाचे अखिले वैभवाचे |

जिवलग मज कैचे चालते हेचि साचे |

विलग विषमकाळी सांडिती सर्व माळी |

रघुविर सुखदाता सोडवी अंतकाळी || १२ ||

सुख सुख म्हणता हे दुःख ठाकोनी आले |

भजन सकळ गेले चित्त दुश्चित झाले |

भ्रमित मन कळेना हीत ते आकळेना |

परम कठिण देही देहबुध्दी गळेना || १३ ||

उपरति मज रामीं जाहली पूर्ण कामीं |

सकळजनविरामी राम विश्रामधामी |

घडि घडि मन आतां रामरूपी भरावें |

रघुकुळटिळका रे आपुलेसें करावें || १४ ||

जळचर जळवासी नेणती त्या जळासी |

निशिदिनि तुजपासीं चूकलो गुणराशी |

भूमिधरनिगमांसी वर्णवेना तयांसी |

सकळभुवनवासी भेटि दे रामदासीं ||१५||

झडकरि मज रामा सोडवी

वरुण वदन वापीमाजि जिव्हास्वरूपी |

मुख वसत तदापी वैखरी कोकिळापी |

मधुर मधुर कुंजे नाम या राघवाचें |

निववी वसत संती श्रोतयां सज्जनाचें ||१||

ममवदनसरोजी षटपदें शारदांबे |

रघुपतिगुण रुंझे तूं न गुंते विलंबे |

तंववरि करि लाहो प्राण जै अर्क आहे |

प्रचलित समयीं आकर्षणे स्थीर राहे ||२||

वणवण विषयांची सर्वथा ही शमेना |

अनुदिन मोहमाया लागली हे तुटेना |

झडकरि मज रामा सोडवीं पूर्णकामा |

तुजविण गुणधामा कोण रक्षील आम्हां ||३||

विषयविष वमा कल्पनेला दमावें |

निजपद निजभावें दृढ चित्तीं धरावें |

भवभय निरसावें साधुसंगी वसावें |

सगुणभजन द्यावें स्वामि देवाधिदेवें ||४||

विगळित मन माझे तूं करीं देवराया |

हरिभजन कराया पाहिजे दृढ काया |

निरुपण विवराया तर्कपंथेचि जाया |

रघुपतिगुणछाया चित्त माझे निवाया ||५||

नाथलोकत्रयाचा 

हरि हरि दुरितें तो स्वामि वैकुंठराजा | सुरवर नर पाळीं शोभती चारी भूजा |

झळफटित किळा हे हेमरत्नांबरांचा | परम कुशळ शोभे नाथ लोकत्रयाचा ||१||

शमशम विषयांची काहि केल्यां शमेना | आचपळ मन माझें साजणी हे दमेना |

अनुदिन मज पोटीं दुःख तेही वमेना | तुजविण जगदीशा वेळ तोही गमेना ||२||

विषम गति मनाची ते मला आवरेना| शरिर विकळ कामें तें कदा सावरेना |

सुख दुःख मज माझें वाढिलें तेंचि जेऊं | रघुपति! तुजला रे कासया बोल ठेऊं||३||

नवस हरिकथेचे राम भक्ती करावे | कठिण विषम काळीं मम जीवीं धरावे | विविध सकळ कांहीं दोष नासोनि जाती | रघुविरभजने हो कामना पूर्ण होती ||४||

तुझा दास मी व्यर्थ जन्मास आला

असंख्यात रे भक्त होऊनि गेले | तिहीं साधनांचे बहू कष्ट केले |

नव्हे कार्यकर्ता भुमीभार जालों | तुझा दास मी व्यर्थ जन्मास आलों||१||

बहू दास ते तापसी तीर्थवासी | गिरीकंदरीं भेटि नाहीं जनांसी |

स्थिती ऐकतां थोर विस्मीत जालों | तुझा दास मी व्यर्थ जन्मास आलो ||२||

सदा प्रेमरासी तयां भेटलासी | तुझ्या दर्शनं स्पर्शने सौख्यराशी |

अहंतामनी शब्दज्ञाने बुडालों | तुझा दास मी व्यर्थ जन्मास आलों ||३||

तुझ्या प्रीतिचे दास जन्मास आले | असंख्यात ते कीर्ति बोलोनि गेले |

बहु धारणा थोर चक्कीत जालों | तुझा दास मी व्यर्थ जन्मास आलो ||४||

बहूसाल देवालय हाटकाची | रसाळा कळा लाघवें नाटकाचीं |

पुजा देखतां जाड जीवीं गळालो | तुझा दास मी व्यर्थ जन्मास आलों ||५||

कितेकी देहे त्यागिले तूजलागीं | पुढें जाहले संगतीचे विभागी |

देहेदुःख होतांचि वेगीं पळालों | तुझा दास मी व्यर्थ जन्मास आलों || ६ ||

किती योगमूर्ती किती पुण्यमूर्ती | किती धर्मसंस्थापना अन्नशांती |

परस्तावलों कावलों तप्त जालों | तुझा दास मी व्यर्थ जन्मास आलों || ७ ||

सदासर्वदा राम सोडोनि कामीं | समर्था तुझे दास आम्ही निकामी |

बहु स्वार्थबुध्दीन रे कष्टवीलों | तुझा दास मी व्यर्थ जन्मास आलों || ८ ||

श्रीरामावर भार

नसे भक्ति ना ज्ञान ना ध्यान कांहीं | नसे प्रेम हे राम विश्राम नाहीं |

असा दीन अज्ञान मी दास तुझा | समर्था जनी घेतला भार माझा ||१||

रघुनायका जन्मजन्मांतरीचा | अहंभाव छेदानि टाकी दिनाचा |

जनीं बोलती दास या राघवाचा | परी अंतरी लेश नाहीं तयाचा ||२||

दिनाचे उणे दीसता लाज कोणा | जगीं दास दीसे तुझा दन्यवाणा |

शिरी स्वामि तूं राम पूर्णप्रतापी | तुझा दास पाहीं सदा शीघ्र कोपी ||३||

रघुनायका दीन हातीं धरावें | अहंभाव छेदोनियां उध्दरावें |

अगूणी तयालागि गूणी करावें | समर्थे भवसागरी ऊतरावें ||४||

किती भार घालू रघूनायकाला | मजकारणे शीण होतील त्याला |

दिनानाथ हा संकटीं धाव घाली | तयाचेचि हे सर्व काया निवाली ||५||

मला कोवसा राम कैवल्यदाता | तयाचेनि हे फीटली सर्व चिंता |

समर्था तया काय उत्तीर्ण व्हावें | सदासर्वदा नाम वाचे वदावें || ६ ||

बुध्दि दे रघुनायका

युक्ति नाहीं बुध्दि नाहीं | विद्या नाहीं विवंचितां |

नेणता भक्त मी तूझा |बुध्दि दे रघुनायका ||१||

मन हे आवरेना कीं | वासना वावडे सदा |

कल्पना धावतें सैरा | बुध्दि दे रघुनायाका ||२||

अन्न नाहीं वस्त्र नाही | सौख्य नाहीं जनांमध्ये |

आश्रयो पाहतां नाही | बुध्दि दे रघुनायाका ||३||

बोलतां चालतां येना | कार्यभाग कळेचिना |

बहुत पीडिलों लोकीं | बुध्दि दे रघुनायका || ४||

तुझा मी टोणपा झालों | कष्टलों बहुतां परी|

सौख्य तें पाहतां नाहीं | बुध्दि दे रघुनायका ||५||

नेटकें लिहितां येना | वाचितां चूकतों सदा |

अर्थ तो सांगतां येना | बुध्दि दे रघुनायका || ६ ||

प्रसंग वेळ तर्केना | सुचेना दीर्घसूचना |

मैत्रिकी राखितां येना | बुध्दि दे रघुनायका || ७ ||

संसारी श्लाघ्यता नाही | सर्वहि लोक हांसती |

वीसरू पडतो पोटी | बुद्धी दे रघुनायका || ८ ||

चित्त दुश्चीत होतां हे | ताळतंत्र कळेचिना |

आळसू लागला पाठी | बुद्धी दे रघुनायका || ९ ||

कळेना स्फूर्ति होईना | आपदा लागली बहू |

प्रत्यहीं पोट सोडीना | बुध्दि दे रघुनायका || १० ||

संसार नेटका नाहीं | उद्वेग वाटतो जिवीं |

परमार्थ आकळेना की | बुध्दि दे रघुनायका || ११ ||

देईना पूरविना कोणी | उगेचि जन हांसती |

विसरू पडेना पोटीं | बुध्दि दे रघुनायका || १२ ||

पिसुणें वाटती सर्वै | कोणीही मजला नसे |

समर्था तूं दयासिंधू | बुध्दि दे रघुनायका || १३ ||

उदास वाटतें जीवीं | आतां जावें कुणीकडे |

तूं भक्तवत्सला देवा | बुध्दि दे रघुनायका || १४ ||

काया वाचा मनोभावें | तुझा मी म्हणवीतसें |

हे लाज तुजला माझी | बुध्दि दे रघुनायका || १५ ||

मुक्त केल्या देवकोटि | भूभार फेडिला बळें |

भक्तासि आश्रयो मोठा | बुध्दि दे रघुनायका || १६ ||

भक्त उदंड तुम्हाला | आम्हांला कोण पूसतें|

ब्रीद हैं राखर्णे आधीं | बुध्दि दे रघुनायका || १७ ||

उदंड ऐकिली कीर्ती | पतीतपावना प्रभो |

मी एक रंक दुर्बुद्धी| बुध्दि दे रघुनायका || १८ ||

आशा हे लागली मोठी | दयाळूत्रा दया करी|

आणखी न लगे कांहीं | बुध्दि दे रघुना यका || १९ ||

रामदास म्हणे माझा | संसार तुज लागला |

संशयो वाटतो पोटी | बुध्दि दे रघुनायका || २० ||

रघूनायका काय कैसे करावें

उदासीन हा काळ जातो गमेना | सदा सर्वदा थोर चिंता शमेना |

उठे मानसीं सर्व सोडोनि जावें | रघूनायका काय कैसे करावें ||१||

जनीं बोलता बोलतां वीट बाटे | नसे अंतरीं सूख कोठे न कंठे |

घडीने घडी चित्त कीती धरावें | रघुनायका काय कैसे करावें ||२||

बहू पाहता अंतरी कोंड होतो | शरीरास तो हेत सांडोनि जातो |

उपाधीस देखोनि वाटे सरावें | रघूनायका काय कैसें करावें ||३||

अवस्था मनीं होय नानापरीची | किती काय सांगूं गती अंतरींची |

विवेकेंचि या मानसा आवरावें | रघुनायका काय कैसें करावें ||४||

म्हणे दास ऊदास जालों दयाळा | जनीं व्यर्थ संसार हा वायचाळा |

तुझा मी तुला पूसतों प्रेमभावें | रघुनायका काय कैसें करावें ||५||

प्रपंचाचे वेड

बाबा काका माउसा मित्र मामा | दादा नाना मेहुणा पुत्र शामा |

ताता जीजी गोत ज्यामात साडु | नातू भाचे पूतणे हा पवाडु ||१||

आया बाया माउशा पूतणीया | काक्या माम्या सासुवा मेहुणीया |

आज्या आता भाचिया आणि सूता | सूना कांता गोत्रजी त्या बहुता||२||

ऐसीयांचीं सोइरीये प्रपंचीं | नांवें घेती सर्व नानापरीचीं |

लोभें लोभे गुंतलें चीत येथें | कोण्ही नाहीं राघवेंवीण तेथें ||३||

छेत्र्या घोडी वैभवे फार जालीं | त्यांचे मेटी सोइरी सर्व आलीं |

साली धाली कैचपैची मिळालीं | वाखा होतां सर्व सेखीं पळालीं ||४||

येका पोटाकारणे सर्व काहीं | ये संसारी पाहतां सूख नाहीं |

देवा देवा काय होईल कैसें | ऐसें तेसे लागले हें चि पीसें ||५||

देह कर्म

दुःखानळें मी संतप्त देहीं | तुजवीण रामा विश्रांति नाहीं |

आधार तुझा मज मी विदेसी | सर्वोत्तमा कै मज भेटि देसी ||१||

प्रारब्ध खोटें अभिमान आला | स्वामीसमर्था वियोग जाला |

तेणें बहु क्षीति वाटे मनासी | सर्वोत्तमा कै मज भेटि देसी ||२||

तुझिया वियोगें बहु वेदना रे | विवेक नाहीं आम्हां दिनारे |

पडिला समंधु या दुर्जनेसीं | सर्वोत्तमा कै मज भेटि देसी ||३||

संसारचिंता मज वाटते रे | रामा प्रपची मन जातसे रे |

संसर्ग आहे इतरां जनासीं | सर्वोत्तमा कै मज भेटि देसी ||४||

सर्वोत्तमा के मज भेटि देसी

जिवा जाळितां पोळितां काय होतें | मतीमंद ते चर्फडीतें पिडीतें|

भला तो बरा सार वीचार सांगे | खुणे पावतां पोर संसार भंगे ||१||

देहे आटितां पीटितां सीण होतो | दिसेंदीस तो काळ ही वेर्थ जातो|

न पाहेशि तूं सर्व शोधूनि सत्या | करीतोसि कां रे बळे आत्महत्या ||२||

देहे दंडितां कोण खंडील कर्मा | चुके वर्म तो कोण धर्मा अधर्मा |

कळेना जया देव तो पापरूपीं | अमें भूलला पाप संताप कोपी ||३||

भले सांगती संतसंगें चि जावें | विवेकें देहे देवकाजीं झिजावें |

जनीं वाउगा भार आभार कोण्हा | नव्हे मान्य संसार हा दैन्यवाणा||४||

म्हणे दास लोकांस कां वोसणावें | चुके वर्म रे कर्ममार्गें सिणावें |

देहेकर्म देवासि पावेल कैसें | नव्हे कीं भले लागलें सर्व पीसें ||५||

उदासीन हे वृत्ति कोठे न लागे

रघुनायेकावीण हा शीण आहे | सदा सर्वदा रंग वोरंगताहे |

निशिदीन या राघवाच्या वियोगें | उदासीन हे वृत्ति कोठे न लागे ||१||

गुणी गुंतलें चित्त हे आवरेना | तयावीण आणीक कांहीं स्मरेना |

समाधान हे होय त्याचेंनि संगे | उदासीन हे वृत्ति कोठे न लागे ||२||

मनी प्रीति हे लागली राघवाची | सदानंद हे राम मूर्ती सुखाची |

पदार्थी बळें लावितां चित्त भंगे | उदासीन हे वृत्ति कोठे न लागे ||३||

मनीं आठवीतां समाधान वाटे | तया देखतां संशयो सर्व तूटे |

न लिंपे कदा चित्त दुश्चित भंगे | उदासीन हे वृत्ति कोठें न लागे ||४||

मनीं तुंत अनंत या राघवाचा | तट किंत तो नावडे या भवाचा |

सदा सर्वदा अंतरी राम जागे | उदासीन हे वृत्ति कोठं न लागे ||५||

मनी नावडे द्रव्य दारा पसारा | मनीं नावडे मायिकांचा उबारा |

मनी नावडे भोग हा राजयोगें | उदासीन हे वृत्ति कोठं न लागे || ६ ||

जनी पाहतां भेदबुद्धी अनेका | मदमत्सरे निंदिती येकमेकां |

घडे त्याग याकारणें लागवेगें | उदासीन हे वृत्ति कोठे न लागे || ७ ||

बहुसाल हे बोलणें आवडेना | जनीं वासना शब्दज्ञानें पडेना |

क्रियेवीण ते बोलतां चित्त भंगे | उदासीन हे वृत्तिं कोठे न लागे || ८ ||

मनीं सर्वथा सत्य तें सांडवेना | मनीं सर्वथा मिथ्य ते मांडवेना |

समाधान ते योगसंगे निसंगें | उदासीन हे वृत्ति कोठे न लागे || ९ ||

जनासारिखें बोलणें ही घडेना | म्हणोनी जनीं सर्वथा ही पडेना |

अहंतागुणें बुध्दि वीवाद लागे | उदासीन हे वृत्ति कोठे न लागे || १० ||

उपाधीगु्णें सत्य तें मिथ्य होतें | उपाधीगुण मिथ्य तें सत्य होते |

उपाधीगुणें येक रंगे विरंग | उदासीन हे वृत्ति कोठे न लागे || ११ ||

उपाधीगुणें लागतो पक्ष घेणें | उपाधीगुण सत्य सोडून देणें |

उपाधीगुणें वीषयीं जीव रंगे | उदासीन हे वृत्ति कोठे न लागे || १२ ||

उपाधीगुणें सर्व सोसीत जावें | उपाधीगुणे मानवाधेन व्हावें |

उपाधीगुणें वेर्थ हा स्वार्थ लागे | उदासीन हे वृत्ति कोठे न लागे || १३ ||

मनी सांडितां संगव्याधी उपाधी | पुढे सांपडे राम कारुण्यनीधी |

विवेके मनींचा अहंभाव भंगे | उदासीन हे वृत्ति कोठें न लागे || १४ ||

पराधीनता राम-दासी घडेना | देहे चालतां रामभक्ति उडेना |

उभा राम सांभाळितो पृष्ठभागें | उदासीन हे वृत्ति को न लागे || १५ ||

श्रीरामराम हे म्हणा

सुरेंद्र चंद्रशेखरु | अखंड ध्यातसे हरु |

जनांसि सांगतो खुणा | श्री राम राम हे म्हणा ||१||

महेश पार्वतीप्रती | विशेष गूज सांगती |

सलाभ होतसे दुणा | श्री राम राम हे म्हणा ||२||

विषें बहूत जाळिलें | विशेष अंग पोळलें |

प्रचीत माझिया मना | श्री राम राम हे म्हणा ||३||

विशाळ व्याळं व्यस्त की | नदी खळाळ मस्तकीं |

ऋषीभविष्यकारणा | श्री राम राम हे म्हणा ||४||

बहुत प्रेत्न पाहिलं | परंतु सर्व राहिले |

विबूधपक्षरक्षणा | श्री राम राम हे म्हणा ||५||

अपाय होत चूकला | उपाय हा भला भला |

नसे जयासि तूळणा | श्री राम राम हें म्हणा || ६ ||

विरांमधे विरोत्तमु | विशेष हा रघूत्तमु |

सकाम काळ आंकणा | श्री राम राम हे म्हणा || ७ ||

बहूत पाहिलें खरें | परंतु दोनि आक्षरें |

चुकेल यमयातना | श्री राम राम हे म्हणा || ८ ||

मनी धरुनि साक्षपें | अखंड नाम हे जप |

मनांतरी क्षणक्षणा | श्री राम राम हें म्हणा || ९ ||

देहे धरूनि वानरी | अखंड दास्य मी करीं |

विमुक्त राज्य रावणा | श्री राम राम हें म्हणा || १० ||

रामभक्ताची योग्यता

श्रीराम भक्तमूळ रे | प्रसन्न सानुकूळ रे |

समर्थ तो तयागुणें | समस्त होय ठेंगणें || १||

प्रपंच संचितां हरी| विसंचितां बरोबरीं |

दयाळ तो परोपर्री | विशाळ सेवकां करी ||२||

समस्त ही पदें पदें| प्रभूपदेचि वीशदें |

विचार सार जोडला | सदृश्यभास मोडला ||३||

तदूपरी विवंचना | विचार आणितां मना |

मनास ठाव नाडळे | विशेष हेतही गळे ||४||

विवेक हा भला मला | उदंड राम देखिला |

पदीं अनन्य मीळणी | उरी नसे दुजेपणीं ||५||

विचार सार सारसा | करील कोण फारसा|

बळें बळेंचि नीवळे | कळे कळेचि आकळे || ६ ||

रडका संसार

नसे आंथराया नसे पांघराया | नसे धाम ना दृढ छ्याया निजाया|

नसे अन्न खाया नसे रम्य जाया | वृथा सीण संसार कर्ती रडाया ||१||

नसे द्रव्य कांहीं घरीं धान्य नाहीं | बहू वेष्टिला कामक्रोधादि देहीं |

पराधेनता वेळ नाहीं मराया | वृथा सीण संसार कर्ती रडाया ||२||

मनासारिखा मित्र तो ही मिळेना | परत्रीक तें ज्ञान पोटीं वसेना|

सदा कोप आरोप संतप्त काया | वृथा सीण संसार कर्ती रडाया ||३||

मनासारिखा सोइरा ही मिळेना | मनीं पाहतां चित्तशुद्धी असेना |

उणें बोलती सर्व काहीं छळाया| वृथा सीण संसार कर्ती रडाया ||४||

म्हणे दास हे आस कैसी पहा हो | सुखाची बहू होतसे श्लाघ्यता हो |

पुढें जाहली सर्व काया पडाया| वृथा सीण संसार कर्ती रडाया ||५||

देहावस्था

निमाले किती शास्त्रिचा शोध घेतां | जनीं मूर्ख हो कायसा बोल आतां |

वृथा वाढवीती देद्याची अहंता | रुदंती करी लागतां देहचिंता ||१||

देहे चालतां सर्व ही सूख आहे | देहे खंगतां कोण संनीध राहे |

मिळालीं सखीं चोरटीं वैभवाचीं | भले जाणती दायकें हीं भवाचीं ||२||

जयाकारणें सर्व चिंता करावी | सदा संगती दुर्जनाची धरावी |

जयाकारणें भोगणें दुःख देहीं | तथा वैभव गेलियां चाड नाहीं ||३||

न पाहे कदा देव तारुण्यकाळीं | देहे खंगतां सर्व जाती उमाळी |

बराडी दिसे वापुडे दैन्यवाणें | तयालागि सांभाळिजे काय कोणें ||४||

उठे गर्व हा सर्व तारुण्यकाळीं | मदें मातलें चित्त है काममेळीं |

विकारें मनीं देव तो आठवेना | पुढे अंतकाळी स्मरेना स्मरेना ||५||

गर्व

बहु थोर मी शूर मी शाहणा मी| बहु दक्ष मी धूर्त मी जाणता नी|

बहु नाटकु नेटकु चाळकु मी| बहुतांमध्ये मान्यसौजन्य तो मी||१||

बहु बोलणे नीट नेमस्त माझें | वहु चालणे सत्य नेमस्त माझें |

बहुसाल संगीत कर्तुत्व माझे| बहुतांमधे गोड हें सर्व माझे ||२||

बहू चांगली वांगली नेटकी मी| बहु जाणती जाण च्यातुर्य ते नी |

बहु बोलकी चालकी सुग्रिणी मी| बहु भाग्य सौभाग्य लावण्य ते मी ||३||

बहुसाल हें गोजिरें मूल माझें | बहु सासुरें थोर माहेर माझें |

बहुतांमधें उंच तें कूळ माझें | बहु गोत माझें बरें सर्व माझें ||४||

मी माझें मी माझें चि हें सौख्य वाटे| विटे गर्व काळांतरीं सौख्य आटे|

म्हणे दास विश्वास हा कासयाचा| जनीं सार तें काय ऐसें विवंचा ||५||

सेखीं जिवे सांडुनि सर्व जावे 

अनेक दिव्यांवर रत्नमाळा | सिंह्यासनीं फांकति रम्य कीळा |

शरीर तें ही लागे तजावें | सेखीं जिवें सांडुनि सर्व जावें ||१||

सर्वत्र हें वैभव ईश्वराचें | अनुमात्र तें ही नाहीं जिवाचें |

जन्मासि येतां उघडें चि यावें| सेखीं जिवें सांडुनि सर्व जावें ||२||

मधे चि हे सर्व निर्माण जालें | रुणानुबंधें सकळै मिळालें |

अज्ञानयोगें ममता भ्रमावें | सेखीं जिवें सांडुनि सर्व जावें ||३||

जितां जिवातें बहुसाल चित्तीं | करणें घडे हो धन हांव कीर्ती |

कटीसूत्र तें ही तोडूनि द्यावें | सेखीं जिवें सांडुनि सर्व जावें ||४||

माता पिता ईतर थोरथोरें | देह्यांतकाळीं मिळती अपारें |

कौतुक तेहीं सकळै पहावें | सेखीं जिवें सांडुनि सर्व जावें ||५||

शरीरपांगें बहु सीण जाला | सखीं म्हणोनी बहुसाल केला |

तेहीं समस्तीं सुखें रहावें| सेखीं जिवें सांडुनि सर्व जावें || ६ ||

तारुण्यकाळी मद आवरेना | वृद्धाप्यकाळीं कांहीं स्मरेना |

स्वहित तें ही लोभें चुकावें | सेखीं जिवें सांडुनि सर्व जावें || ७ ||

सांडूनियां वोळखी ईश्वराची | जन्मूनि चिंता केली जयाची |

निष्ठूर तेही सकळै फिरावें | सेखी जिवें सांडुनि सर्व जावें || ८ ||

संसारचिंता ऐसीं कराया | दुःखानळें व्याकुळ सर्व काया |

दुजयासि जातां दुःखें रडावें | सेखीं जिवें सांडुनि सर्व जावें ||९||

ऐकोन हे दास उदास चित्तीं | सीतापतीवांचुनि कोण अंतीं |

वायां प्रपंचीं वृथा सिणावें | सेखीं जिवें सांडुनि सर्व जावें ||१०||

परनिंदा 

बहुतां दिसांच्या वयोवृध मूला | जनीं बायकोच्या गुणें जन्म तुला |

तये जन्ननीच्या कुळा निंदितोसी | वृथापुष्ट तूं मानवांमाजि होसी ||१||

किती दींस तें वाइले पोटवोझें | पुढें जन्मतां खंडिलें नाळ तूझें |

जिवीं दीस मागील ते आठवावे | जनीं कष्ट कुचीळ कैसे करावे ||२||

मळीं लोळतां घोळतां कष्टलासी | किती हागसी मूतसी वोकिलासी |

खतें खांडकें दुख उदंड जालें | बहुतां प्रकारें तुला वाढवीलें ||३||

बहू जन्ननीनें तुझे कष्ट केले | बरें वोखटें सर्व साहोनि नेलें |

मनामाजि मागील कां आठवेना| देहे पुष्ट हा वेर्थ तुझा झिजेना||१४||

मुढा वोंगळा वोंगळी जन्मलासी | तुझी जननी ते तुझे कष्ट सोसी |

जनीं पाळिती सर्व नारी नरांला | तया निंदिती शुधि नाहीं खराला ||५||

स्वयें निंद्य तूं निंदिसी कोणकोणां | जनीं सर्व संसार हा दैन्यवाणा |

देहे मोघळा कोथळा वांति विष्टा| किती येक दुर्गंधि वर्ती प्रतिष्टा ||६||

देहमात्र हा निंद्य तुला कळेना | सदा सर्वदा ताठ तुझा गळेना |

देह्यातीत होतां बरें सूख आहे| मनामाजि हें तूं विचारूनि पाहें ||७||

म्हणे वंद्य मी निंद्य सर्वे परावे | तया कस्मळालागि रे काय ठावें |

भल्यानें जनीं आपनिंदा करावी| नको रे नको वेर्थ निंदा परावी ||८||

पहा मास हाडे देहे कातड्याचे | भले निंदिती वंद्य कैचें मढ्याचें |

मिळालीं मडीं बापुडीं दैन्यवाणीं| जनीं बाळ तारुण्य होती पुराणीं ||९||

देहेबुधि तो ज्ञान कांही पहावें | देहे नीरसावें नसावें नसावें |

देह्यातीत आनंत शोधीत जावा| वृथा गर्व हा सर्व मागें तजावा || १०||

निरूपणे मानस आवरावें

संसार माया ममता नसावी | नैराशता दुम से असावी |

आनंदरूपी भजनी भरावें | निरूपणें मानस आवरावें ||१||

कल्याणकारी भवशोकहारी | सत्संगती मानव मूढ तारी|

ग्रंथांतरी अंतर वीवरावें | निरूपणे मानस आवरावें ||२||

परत्रिचें साधन सार आहे| नाना प्रकारीं तुळणा न साहे |

अव्दैतबोधें श्रवणें तरावे| निरूपणे मानस आवरावें ||३||

सदा फिरे चंचळ वेशधारी| मनासवें आसन हें थरारी |

निरंजनी माइक ते पहावें | निरूपणें मानस आवरावें ||४||

पाहावयातें नयनी दिसेना | येतः प्रसंगी पळ ही वसेना |

तया विवेकें करी पालटावें | निरूपणें मानस आवरावें ||५||

नानापरी हें धरितां घरेना | कल्पीतसे तें सरतां सरेना |

दृष्टेपणें आपण ही नुरावें | निरूपणें मानस आवरावें || ६ ||

नामाथिलें साधन साधिताहे | कडाकपाटीहुन जात आहे|

ज्ञातेपणें मीपण वोसरावें | निरूपणे मानस आवरावें || ७ ||

ब्रह्मादिकां मानस आवरेना | नाना उपाई मरतां मरेना |

तें निर्गुणीं पांगुळतां मरावें | निरूपणें मानस आवरावें || ८ ||

जाले तिन्ही देव तिहीं गुणांचे | निसंग होती तरि निर्गुणाचे |

निरावलंबीं मज मी हरावें | निरूपणे मानस आवरावें || ९ ||

जनीं मनावांचुनि सूख नाहीं | मनें चि लाभे गुज सर्व कांहीं |

परंतु तें स्वाधेन हो करावें | निरूपणे मानस आवरावें || १० ||

परम सुंदर ते पद पावसी

बहुत सार विचार करीं मना | दृढ घरी रघुनाथउपासना |

रघुविरा भजतां चि सुखावसी | परम सुंदर तें पद पावसी ||१||

तनु मनु धनु वा रघुनायेका | निरवणें धरणें सुखदायका |

भवभयासि बळें मडकाविसी | परम सुंदर ते पद पावसी ||२||

न करितां करितां करणें घडे | न धरितां धरितां धरणें पढे |

विवरतां सरतां सरसावसी | परम सुंदर ते पद पावसी ||३||

बहुत आठवलें जिविचा जिवीं | परि कदापि नये सुखपालवी |

वरदराम तरी बळकावसी | परम सुंदर तें पद पावसी ||४||

सुख बहुविध हें मन मागतें | झडकरी करितें हरि सांगते |

मग मनी उगला चि उकावसी | परम सुंदर तें पद पावसी ||५||

अभय दे हरि बोलत बोलतां | अभय दे हरि चालत चालतां |

अभय सूख विकास विळाससी | परम सुंदर ते पद पावसी ||६||

सपनिचें मनिचें जनिचें घटे | अवचितें दुचितें सुख सांपढे |

हुडकितां बहुतांसि न फावसी | परम सुंदर तें पद पावसी || ७ ||

न घडते घडवी रघुनंदनु | नुपरतें पुरवी भवकंदनु |

निच नवा सकळां मनिं भावसी | परम सुंदर तें पद पावसी || ८ ||

न तरते उदकीं जड तारिले | वनचरीं रजनीचर मारिले |

विभिषणासरिसा च नवाजसी | परम सुंदर तें पद पावसी || ९ ||

सुरपती सुरबंदविमोचना | भज मना भजतां सुख सज्जना |

न हेसगुण दास म्हणे मग धांवसी | परम सुंदर तें पद पावसी || १० ||

दीनवत्सल देव

दीनवछल देव खरा हरी | शरणागत दीन करीं धरी |

निजरूप स्वरूप बराबरी | करुणाघन पावन तो करी ||१||

रघुनाथ सनाथ करीतसे | भवकाळ विषाळ हरीतसे |

भवसीण कठीण कदा नसे | निजधाम दया भजकां विलसे ||२||

घननीळ तनू अति सांवळें | जघनिचें चिर सुंदर पींवळें |

कटिं किंकिणि नागर वाजती | पद नेपुर बांकि झणाणिती ||३||

सुरभूषण राम रणांगणीं | रणकर्कश देव शिरोमणी |

रिपु काळ कराळ विदारितो| रणशूर रणीं मद वारितो ||४||

सुरसंकटमोचन पावला | शरमार करीत उठावला |

दशमूखकुरंग विदारिला | अमेरा पदवास विळासला ||५||

संचित

जनीं संचितें पिंड निर्माण जाला | मनीं तें चि भोगावया जीव आला |

शुभाशूभ होणार कांहीं कळेना | पुढें प्राप्त ब्रह्मादिकां ही टळेना ||१||

जिवा ऊगमीं देहनिर्माणकाळीं | विधी वोळि लेहोनि गेला कपोळीं |

शुभाशूभ होणार कांहीं कळेना | पुढे प्राप्त ब्रह्मादिकां ही टळेना ||२||

समुद्रासि लंघून पैलाड गेले | परी भोगणें तें पुढें सीध ठेलें |

शुभाशूभ होणार कांहीं कळेना | पुढें प्राप्त ब्रह्मादिकां ही टळेना ||३||

जनीं वैभवें थोर सायास केले | परी जीव हे मृत्यमार्गी च गेले |

शुभाशूभ होणार कांहीं कळेना | पुढें प्राप्त ब्रह्मादिकां ही टळेना ||४||

म्हणे दास विश्वास नामीं धरावा | मनीं शोक अत्यंत तो ही नसावा |

शुभाशूभ होणार कांहीं कळेना | पुढें प्राप्त ब्रह्मादिकां ही टळेना ||५||

निराकार

निराकार आकार नाहीं जयाला | विवेकें विवंचूनि पाहें तयाला |

तया पाहतां ऊरि नाहीं भयाला | भजावें तया मोक्षपाणी दयाळा ||१||

रचे तें खचे हो रचेना खचेना | असे तें नसे हो असेना नसेना |

असे दृश्य मिथ्या नसे भास मिथ्या | मनोभास तो दृश्य हो सर्व मिथ्या ||२||

म्हणों साच आहे तरी नासताहे | विचारूनि पाहे दिसे तें न राहे|

किती येक होते किती येक जाते | पुढें पंचभूतें चि जाती लयातें ||३||

लयातीत आनंद शोधूनि पाहे | जया कल्पनालेश तो ही न साहे |

तया कल्पितां तूं चि तद्रूप होसी | सद्रूप चिद्रूप होऊनि जासी ||४||

मिळाला तरी भीतरी बोध जैसा | सदा पूर्ण ब्रह्मीं मना मीळ तैसा |

विवेकें विरावें अणू ही नुरावें | म्हणे दास भावें विभक्ती न यावे ||५||

अनादि अनंत काळ

सदा सर्वदा होतसे दीनरात्री | किती येक मन्वंतरे होत जाती |

बहू काळ गेला न ये मागुता तो | पुढे बोलतां चालतां सर्व जाते ||१||

पहातों जनाला किती येक जाती | तनू टाकिताहे पुढे ते पहाती |

गताच्या कथा काढितों अल्प कांहीं | पुढे लोक ते काढिती आमुच्या ही ||२||

जितां तो किती घालमेली करावी | बहूतांपरी कल्पना ते धरावी |

किती येक तें आपुलें तें परावें | जनीं सर्व सांडूनि सेखीं मरावें ||३||

अहा रे मना हें तुला कां कळेना | वृथा सीणसी लोभ तूझा ढळेना |

जिणें सर्व जाईजणें दों दिसांचें | विचारी जनीं आपुलें काय कैचें ||४||

म्हणे दास ऊदास होई मना रे | बहूसाल चिंता नको कामना रे |

स्वभावें चि होणार तें होइना कां | अकस्मात जाणार ते जाइना कां ||५||

गेलेली घडी

सतीला पती दूसरा शोधवेना | दुजा जन्नकू बोलणें हें घडेना |

जनीं सद्गुरूसारिखा कोण आहे | मनीं मानवा तूंचि शोधूनि पाहे ||१||

पहा तूटला तंत तो मंद वाजे | मनीं शोधितां चोरटें चित्त लाजे |

पुन्हा सांदितां वेगळा सर्व सांदा | मुखें बोलणं वेर्थ वादा वेवादा ||२||

स्नेहे तूटला तो कदा ही जडेना | पुढे भेटि कल्पांतकाळी घडेना |

मनीं तूटला तंत कैसा जडावा | पुन्हा मागुता योग कैसा घडावा ||३||

सुखाकारणे थोर अन्याय केला | महां लाभ तो लालचीनें बुडाला |

बरें स्वप्नसूखासि वायां सिणावें | मनीं वेर्थ मागील कां वोसणावें ||४||

बहू सोसितां सोसितां सीण जाला | महां मूर्ख मी कष्टवीले तुम्हाला |

म्हणे दास मानेल तैसे करावें | वरें वोखटें सर्व ही वीसरावें ||५||

म्हणा रे म्हणा राम लीळावतारी

नव्हे मछ ना कूर्म वाराहरूपी | नव्हे खुजटु ना नव्हे सीघ्रकोपी |

नव्हे मातृहंता नव्हे खर्गधारी | म्हणा रे म्हणा राम लीळावतारी ||१||

नव्हे बोध्य ना गोवळू कूळहंता | नव्हे दत्त दीगंवरु नग्न फिर्ता |

नव्हे येकदंतु नव्हे त्रीपुरारी | म्हणा रे म्हणा राम लीळावतारी ||२||

नव्हे ईश्वरु सर्वविराटरूपी | नव्हे ज्ञान विज्ञान ध्यानस्वरूपी |

जयो होतसे सत्वरा तत्ववारी | म्हणा रे म्हणा राम लीळावतारी ||३||

नव्हे सीव ना शक्ति ना वेक्ति कांहीं | नव्हे संग नीसंग ना वेंग नाहीं |

नव्हे वाच्य ना वाचकु पै विकारी | म्हणा रे म्हणा राम लीळावतारी ||४||

नव्हे अंत आनंत ब्रह्मांडमाळा | नव्हे व्दैत अव्दैत अतर्क्यलीळा |

माहां साधनें संकटें जो निवारी | म्हणा रे म्हणा राम लीळावतारी ||५||

नव्हे शून्य ना अन्य चैतन्यधर्ता | नव्हे उत्पतीस्छीतिसंव्हारकर्ता |

मनीं चिंतितां शोक संताप हारी | म्हणा रे म्हणा राम लीळावतारी ||६||

नव्हे लक्ष आलक्ष ना पक्ष दोन्ही | नव्हे खूण निर्गुण ना गूण तीन्ही |

नव्हे बुध्द ना मुक्त ना ना विकारी | म्हणा रे म्हणा राम लीळावतारी ||७||

नव्हे व्याप्य ना व्यापकु ज्ञेय ज्ञाता | नव्हे दृश्य आदृश्य ना धेय ध्याता |

नव्हे निर्विकारी नव्हे वेशधारी | म्हणा रे म्हणा राम लीळावतारी ||८||

जया वर्णितां सीणली वेदश्रृती | जया दर्शनें संत आनंत होती |

जया जाणतां जाणिवे होत हारी | म्हणा रे म्हणा राम लीळावतारी ||९||

असो सांगतां राम गूणासि येतो | परी गूण निर्गुण यातीत जो तो |

जनीं सद्गुरु सेवितां दास तारी | म्हणा रे म्हणा राम लीळावतारी ||१०||

कर्ता कोण?

निराकार तें ब्रह्म आकार माया | निराभास तें ब्रह्म रे भास माया |

परब्रह्म तें पाहतां ही दिसेना | दिसे सर्व माया चि हे नीरसेना ||१||

दिसे सर्व माया परी कोण कर्ता | करी सृष्टि रे कोण तो विश्वभर्ता |

निराकार आकार होणार नाहीं | खचे दृश्य तें ब्रह्म जाणार नाहीं ||२||

अकर्ते कदा ब्रह्म कांहीं करीना | सदोदीत निर्धूत कांहीं धरीना |

अविकार वीकार तेथें घडेना | करी सर्व हें कोण ठाई पडेना ||३||

जनीं दीसतें भासतें सत्य केलें | तिन्ही देव सामर्थ्ये ही त्यांत आलें |

दिसे सर्व माया परी कोण कर्ता | उगी वाउगी सांगती सर्व वार्ता ||४||

करी सर्व माया तरी सर्व माया | तये वेगळी कोण ते सांग माया |

दिसे सर्व माया तिनें काय केलें | वरें शोधितां वाउगें वेर्थ गेलें ||५||

करी सर्व ही कोण कर्ता दिसेना | मनीं बैसला संशयो नीरसेना |

म्हणों सर्व निर्माण पांचा भुतांचें | तरी पाहतां साहवें कोण कैचें ||६||

अहा रे आहा रे पाहा काय कैसें | दिसे भ्रांतिचें सर्व आभाळ जैसें |

कळाकौतुकें सर्व विस्तार केला | गमे काय कर्तार तो गुप्त जाला ||७||

जनीं बोलती बाळ बागूल वाचा | विचारी मनीं कोण कर्ता तयाचा |

निराकार कीं देव कीं काय माया | वरेंसें विवंचूनि पाहे कळाया ||८||

कळे त्या कळे काय सांगोनि आतां | विवंचील त्या निश्चयो जातजातां |

मनीचें मनीं सज्जनीं वोळखावें | जिवीचें जिवीं सर्व शोधूनि घ्यावें ||९||

म्हणे दास लोकांसि मी काय सांगों | तराया जनीं मीच कासेसि लागों |

बरीं साक्षपें औषधें वाटवावीं | जया लागला रोग तेणें चि घ्यावीं ||१०||

जनीं जाणिजे योग हा सुकृताचा

मनासारखी सुंदरा ते अनन्या | मनासारिखे पुत्र जामात कन्या |

सदा सर्वदा बोलती रम्य वाचा | जनीं जाणिजे योग हा सुकृताचा ||१||

मनासारिखे दीर भर्तार भावे | मनासारिखे सासुर तें असावें |

सुखें बोलती लेश नाहीं गमाचा | जनीं जाणिजे योग हा सुकृताचा ||२||

भलीं मायबापें भले मित्र बंधु | भले सोइरे राखती स्नेहवादु |

मुलें लेकुरें येक मेळा सुनाचा | जनीं जाणिजे योग हा सुकृताचा ||३||

भले धाकुटे थोरले सर्व कांहीं| भले गोत्रजु भिन्न भावार्थ नाहीं |

अखंडीत हा काळ जातो सुखाचा | जनीं जाणिजे योग हा सुकृताचा ||४||

गुरें वांसुरें शिंगुरें दास दासी | गुराखे सुणी मर्जरें गुणरासी |

समो चालतो लेश नाहीं तमाचा | जनीं जाणिजे योग हा सुकृताचा ||५||

धनें धान्य पात्रें आळंकार चीरें | विसोरे घरें सुंदरें रम्य सारें |

देहे चालतो सर्व आरोग्य ज्याचा | जनीं जाणिजे योग हा सुकृताचा ||६||

यहलोकिचे लोक ते ही गुणाचे | परत्रीक ते ही बहू लक्षणाचे |

समुदाव उछाव येका मनाचा | जनीं जाणिजे योग हा सुकृताचा ||७||

मनासारिखे ग्राम ग्रामाधिकारी | मनासारिखे लोक शोकापहारी |

मनासारिखा संग साधुजनाचा | जनीं जाणिजे योग हा सुकृताचा ||८||

मनासारिखें चिंतिता देव पावे | मनासारिखे भक्त भावें मिळावे |

सदा बोलती बोल सारांश वाचा | जनीं जाणिजे योग हा सुकृताचा ||९||

म्हणे दास सायास केल्यां घडेना| विकल्पें जनीं येक ठांई पडेना |

घडे योग होतां विवेकी जनाचा | जनीं जाणिजे योग हा सुकृताचा ||१०||

अभिमान

बरा देह माझा बरा गूण माझा | बरा वेष हो नेटका साज माझा |

बरा काळ माझा बरा योग माझा | बरा पाहतां सर्व संसार माझा ||१||

बरी चीपडें मेकडें सर्व माझीं | खतें खांडकें तें बरीं भव्य माझीं |

पित्तें फेंपसें चारटें सर्व माझीं | वरीं अंतडी कातडी मंद माझी ||२||

बरा धर्म माझा बरा मूत्र माझा | बरा पू बरा वाहतो कान माझा |

बरा वोक माझा बरा नर्क माझा | बरा खोकला दाट सेंबूड माझा ||३||

बरी युक्ति माझी बरी बुधि माझी | बरी वासना पाहतां स्थीति माझी |

बरी दृष्टि माझी बरी पुष्टि माझी | बरी कांति माझी बरी शांति माझी ||४||

बरे हात माझे बरे पाय माझे | बरे दांत माझे बरे कान माझे |

बरे चक्षु माझे बरे वोठ माझे | बरे शब्द माझे बरे गूण माझे ||५||

बरें कूळ माझें बरें गोत माझें | बरें ग्राम माझें बरें गृह माझें |

बरें सेत माझें बरें वित्त माझें | बरें पाहतां चांगले सर्व माझें ||६||

बरें तें बरें दूसरे आडळेना | बरें तें बरें वीवँरें ही कळेना |

बरें येक ते पाहतां ब्रह्म आहे | तया तूळितां तूळणा ही न साहे ||७||

वृथा साभिमानें चि देह्याभिमानें | वृथा थानमानें चि दुराभिमानें |

मी मोठा मी मोठा चि हा वेर्थ ताठा | विचारेंविणे सर्व खोटा चि खोटा ||८||

म्हणे दास उदास आहे कळेना | चळेना ढळेना कदा आकळेना |

तयावीण कां सीण वांयां करीता | धरेना कदा तें चि कां हो धरीता ||९||

निंदक

गणनायेका दायका सर्वसिधी | प्रचंडा उदंडा मनोबोध बुधी |

मज देइं रे नेइं रे संगव्याधी | तुटों दे तुटों दे तुटों दे उपाधी ||१||

नमूं येकदंता नमूं वेदमाता | नमूं मुक्तिदाता नमूं त्या अनंता |

नमूं साधुसंतां नमूं व्यास वक्ता | नमूं सर्व श्रोता विरक्तां महंतां ||२||

अती वैभवें मानस रंगताहे | परी रंग वोरंगतां भंगताहे |

म्हणोनी धरीं अंतरीं रामराणा | नको रे नको वीषई दैन्यवाणा ||३||

धरा रे धरा संगती सज्जनाची | जेणें वृत्ति हे पालटे दुर्जनाची |

बळें भाव सद्बुधि सन्मार्ग लागे | माहांक्रूर तो काळ विक्राळ भंगे ||४||

करीं संग नीसंग या राघवाचा | धरा उधरा वौंश बेताळिसाचा |

अरे जन्म जाईल हा दो दिसांचा | स्मरा मानसीं शंकरा वेदं ज्याचा ||५||

जया भाव त्या माव माया उपाधी | जया गर्व त्या सर्व संकल्प बाधी |

जया दंभ स्वयंभ देहीं भुगारा | तया पामरा काळ लावी दरारा ||६||

नको रे नको मानवा साधुनिंदा | नको रे नको निंदितां थोर बाधा |

जितां सीध ची यातना पावसील | अंती रवरव भोगितां जाणवेल ||७||

जना सज्जना निंदितां देव कोपे | करी दुर्जना दंड कृदांतरूपें |

माहाराज तो कोपतां कोण वारी | किती मानव देहधारी भिकारी ||८||

केला न्याय अन्याय त्या राजपुत्रे | जन त्यासि दंडावया कोण कुत्रें |

जरी बोलती लोक नाना विकारी | तरी दंडणा पावती राजद्वारीं ||९||

नरें मछरें पामरें पापरूपें | अती कर्कशें जल्पती वागजल्पें |

तया वाजटा मर्कटा कोण पूसे | सदा सर्वदा भुंकती स्वान जैसे ||१०||

अती लंड तैमुंड पापांडज्ञानी | अती बंड ते भंड देह्याभिमानी |

अती धीट त्या वीट येईल कैचा | अती बोलणें फोल वाचाळ वाचा ||११||

जया मानवा लागला हा चि धंदा | सदा सर्वदा मानसीं साधुनिंदा |

सळें मछरें येति वादा वेवादा | तया जाणत्या लागली थोर बाधा ||१२||

कटां वाजटाचा नको संग देवा | धिटा उधटा माजि पाषांडठेवा |

जेणें वृत्ति हे ढांसळे साधकाची | तजा रे तजा संगती बाधकाची ||१३||

जना दुर्जनाचा नको संग रामा | जेणें वृत्ति हे पावताहे विरामा |

सदा सर्वदा संग दे सज्जनासी | जेणें नित्य आनंद वाटे मनासी ||१४||

विखारा मुखीं दुग्ध तें वीष जालें | माहां तीव्र किल्मीप बाहेर आलें |

तसें सज्जनीं दुर्जना तोषवीलें | परी मछरें सर्व ही वेर्थ गेलें ||१५||

जनीं निंदितां सूटला कोण आहे | जन सर्वदा सर्व निंदून राहे |

जया वर्णितां सीणली वेदवाणी | जनें निंदिला राम कोदंडपाणी||१६||

बहुतांपरीं सेवितां त्या वरिष्टा | पाहा आदरें जाति घेऊनि विष्टा |

जया प्राप्त जें तें चि हातासि आलें | तसें निंदकां दुर्जनांलागि जालें ||१७||

देहे निंद्य हा वंद्य होईल कैसा | म्हणोनी नको मान्यतेची दुराशा |

देहे वंदितां निद्यतां निंद्य आहे| म्हणोनी देह्यातीत होऊनि राहे ||१८||

अती क्षार दुर्गुण सिंधूसि आहे | परी गौल्य माधुर्य प्रजेन्य पाहें |

तया सज्जना माधवाचेनि संगे | माहां तीव्र दुर्गूण तात्काळ भंगे ||१९||

नको रे मना संग त्या दुर्जनाचा | तजावा भजावा हरी अंतरींचा |

तरी उघरी नाथ लोकत्रयाचा | फिरे दास उदास छेदूं तयाचा ||२०||

आत्मनिवेदन भक्ती 

आटवे वनीं भूवनीं राम आहे | जनीं वीजनीं राम सर्वत्र पाहे |

दिशा दाटल्या राम संपूर्ण जाला | विवेकें चि तो दास रामी मिळाला ||१||

सदा सर्वदा सेवकेंवीण स्वामी | भले जाणती भक्ति हे मुख्य नौमी |

स्वरूपीं भरावें बरें वीवरावें | विवेकें नुरावें जना उधरावें ||२||

दिसे सर्व माया नसे सत्य कांहीं | विवेकें तुला तूं चि शोधूनि पाहीं |

किती पाहसी तूजला ठाव नाहीं | देहेभावना सर्व सांडून राहीं ||३||

जनीं सांडणे मांडणें या मनाचें | मनीं मूळ शोधी बरें उन्मनाचें |

परी शोधितां कल्पनारूप होसी | स्वयें संत आनंत सांडूनि जासी ||४||

अरे तूजपासीं तुझें तूं नसावें | मनांतील मी सर्व कांहीं पुसावें |

निराकार तूं मानि रे सत्य भावें | जनीं सर्व ही होत जातें स्वभावें ||५||

स्वभावें चि होतें स्वभावें चि जातें | वृथा सीणसी आवरेना तुला तें |

भले सांगती तुजला गूज कांहीं | तयामाजि तों पाहतां हेत नाहीं ||६||

पहावें कसें पावनें पावनाला | उठे हेतुची भावना भावनेला |

न बोलोनि बोलों किती काये आतां | अनुर्वाच्य तें सत्य निःसंग होतां ||७||

अखंडीत खंडीत कैसें करावें | लोहो हेम जालें कसें पालटावें |

नदीचा मुळीं वोघ वोघीं मिळाला | उपायें करावा कसा वेगळाला ||८||

तसा साधकु लागतां संतसंगें | स्वयें संत आनंत जो तो चि आंगे |

परब्रह्मबोधें परब्रह्म जाला | म्हणे कोण रे देहधारी तयाला ||९||

देहधारकाला देहे भासताहे | जसी कल्पना ब्रह्म कल्पूनि पाहे |

परब्रह्म तें नाकळे कल्पनेसी | तसे संत आनंत हे रामदासी ||१०||

परी अंतरात्मा चि नाना विकारी

बहुतांपरीं मानवी जीव जोडे | महींमंडळी शकटें हस्ति घोडे |

किती धाकुटे थोरले देहधारी | परी अंतरात्मा चि नाना विकारी ||१||

खरें डुकरें म्हैसरे बैल गाई | गउ चीतळें सामरें रानगाई |

चिते वाग तर्से रिसें कुंजरारी | परी अंतरात्मा चि नाना विकारी ||२||

कुह्या सेरडें मेंढरें भेंकरें तें | सुणीं मर्कटें वानरें येशरें तें |

जळीं कासवें दर्दुरें मछ सुश्री | परी अंतरात्मा चि नाना विकारी ||३||

ससे सायळें खोंकडें रानसूणी | मृगें जंबुक मार्जरें कोळसूणी |

घुसी मुंगसे मार्जरें सरड खारी | परी अंतरात्मा चि नाना विकारी ||४||

विरोळे कणे दाणवे सर्प नाना | बहुतां प्रकारीं लघु जीव नाना |

किती दुःखदाते किती सौख्यकारी | परी अंतरात्मा चि नाना विकारी ||५||

चिड्या चीमण्या काउळे ढोंक होले | किन्हे पारवे साळया शुक बोले |

किळा कोकिळा बोलतां सौख्य भारी | परी अंतरात्माचि नानाविकारी ||६||

हुमे लांवरे तीतरे पाणचोरे | चिड्या भोरड्या चक्रवाकें चकोरें|

वळ्या टिवटिव्या कोंबडीं गीध घारी | परी अंतरात्मा चि नानाविकारी ||७||

नुरा पातरा कातरा बुल्बुला त्या | बहु रंगिणी सुग्रिणी रजकिणी त्या |

किती रूपधारी किती गूणधारी | परी अंतरात्मा चि नाना विकारी ||८||

मृगे पींगळे उलुकें गारखोरे | वसें सारसें चातकें तें मयोरें |

क्रिवे पांकळ्या वाघळा पापकारी | परी अंतरात्मा चि नाना विकारी ||९||

मृगें मखमलें सोनके टोळमाशा | लघु मशकें मुर्कुटीं मौळमाशा |

लघु संख सिंपीलिव्या भृंग भारी | परी अंतरात्मा चि नाना विकारी ||१०||

लिखा वासुवा पीसुवा डांस विंचु | सुते नीवळे कांतण्या पाणविंचु |

बहु पीप्लिका पाली पांचाळकारी | परी अंतरात्मा चि नाना विकारी ||११||

बहु खेचरें भूचरें कोण जाणे | शाहामृग ते बाजबहिरी ससाणे |

पाहा हंस तो क्षीरनीरास वारी | परी अंतरात्मा चि नाना विकारी ||१२||

जुरे तास लङ्गे कुऱ्हाडे बगूळे | किड्या हुंडण्या डोमळ्या गोमचीळे |

जळा जोगिणी काजिवे ते दिपारी | परी अंतरात्मा चि नाना विकारी ||१३||

जनीं च्यारिखाणी जनीं च्यारिवाणी | किती कोण प्राणी पाहावे पुराणीं |

चहु चंचळीं जन्मले देहधारी | परी अंतरात्मा चि नाना विकारी ||१४||

किती संत साधु भले भक्त ज्ञानी | किती वेषधारी च मत्ताभिमानी |

रुसी देव गंधर्व सामर्थ्येधारी | परी अंतरात्मा चि नाना विकारी ||१५||

नव्हे सार साचार कांहीं विकारी | म्हणे दास रे मुख्य तो निर्विकारी |

जगी जाणता सत्य मीथ्या विचारी | परी अंतरात्मा चि नानाविकारी ||१६||

तयाचे परी स्फूर्ति दे देवराया

हवाया नळे बाण भांडी अनंतें | बळें सोडितां जाति आकाशपंथे |

बती लागतां वेळ नाहीं उठाया | तयाचे परी स्फूर्ति दे देवराया ||१||

वरी पाहतां दृष्टि हे दूरि धांवे | तयाच्या सवें कल्पना हे उठावे |

उठे मारुती वेळ नाहीं उडाया | तयाचे परी स्फूर्ति दे देवराया ||२||

फिरे वावरे वात सर्वांत जैसा | चळे नीवळे ही कळे पष्ट तैसा |

घरीतां बळें संधि नाहीं धराया | तयाचे परी स्फूर्ति दे देवराया ||३||

विवेकी विवंचूनियां लागवेगें | पळे सर्व ही दृश्य सांडूनि मागें |

उपायें चि तो जाय लंघून माया | तयाचे परी स्फूर्ति दे देवराया ||४||

असावें तरी सर्व कांहीं असावें | नसावें तरी लेश तें ही नसावें |

परब्रह्म तें वीवराया वराया | तयाचे परी स्फूर्ति दे देवराया ||५||

म्हणे दास रे वास भूती भुतांचा | तयाचे परी निर्गुण निर्गुणाचा |

विचारें चि वीनासती अष्टकाया | तयाचे परी स्फूर्ति दे देवराया ||६||