Publish Date: Wed, 25 Feb 2026 (14:40 IST)
Updated Date: Wed, 25 Feb 2026 (14:44 IST)
प्रस्तावना
"लाभले आम्हास भाग्य बोलतो मराठी..." या कविवर्य सुरेश भटांच्या ओळी ऐकल्या की प्रत्येक मराठी हृदय अभिमानाने भरून येते. मराठी भाषा ही केवळ संवादाचे माध्यम नसून ती महाराष्ट्राची संस्कृती, परंपरा आणि शौर्याचा वारसा आहे. या भाषेचा गौरव करण्यासाठी आणि कुसुमाग्रजांच्या साहित्यातील योगदानाचे स्मरण करण्यासाठी दरवर्षी २७ फेब्रुवारी रोजी आपण 'मराठी भाषा गौरव दिन' साजरा करतो.
कुसुमाग्रजांचे योगदान
ज्येष्ठ कवी विष्णू वामन शिरवाडकर, जे 'कुसुमाग्रज' या नावाने परिचित होते, त्यांच्या जन्मदिनी हा दिवस साजरा होतो. कुसुमाग्रजांनी मराठी साहित्यात मोलाची भर घातली आहे. २०१३ पासून, त्यांच्या ज्ञानपीठ पुरस्काराच्या स्मरणार्थ आणि मराठी भाषेला प्रतिष्ठा मिळवून देण्यासाठी हा दिवस अधिकृतपणे साजरा करण्यास सुरुवात झाली. कुसुमाग्रजांनी आपल्या लेखनातून मराठी भाषेला नवीन उंचीवर नेले. त्यांची कविता, नाटक आणि कादंबरी यातून मानवी भावनांचे प्रभावी दर्शन घडते. मराठी भाषा ही केवळ संभाषणाची नसून, ती ज्ञानभाषा व्हावी, असे त्यांचे स्वप्न होते.
मराठी भाषेचा इतिहास आणि गोडवा
मराठी भाषा ही अत्यंत प्राचीन आणि समृद्ध आहे. संतांच्या अभंगांतून ती भक्तीचा मार्ग दाखवते, तर शाहिरांच्या पोवाड्यांतून ती वीररस जागवते. ज्ञानेश्वरांनी 'अमृतानुभवा'तून या भाषेचा गोडवा अमृतापेक्षाही रसाळ असल्याचे सांगितले आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची स्थापना करून मराठी भाषेला राजाश्रय मिळवून दिला, ज्यामुळे ही भाषा आजही ताठ मानेने उभी आहे.
आजची स्थिती आणि आपले कर्तव्य
आजच्या जागतिकीकरणाच्या युगात आपण इंग्रजी किंवा इतर भाषा शिकणे गरजेचे आहे, परंतु ते करत असताना आपल्या मायबोलीचा विसर पडू नये. अनेकदा मराठी बोलताना आपल्याला न्यूनगंड वाटतो, जो अत्यंत चुकीचा आहे. मराठी भाषेला 'अभिजात भाषेचा' दर्जा मिळावा आहे, पण खऱ्या अर्थाने तिचा गौरव तेव्हाच होईल जेव्हा प्रत्येक मराठी माणूस आपल्या दैनंदिन जीवनात तिचा अभिमानाने वापर करेल. जागतिकीकरणाच्या युगात आपली मातृभाषा टिकवून ठेवणे महत्त्वाचे आहे. मराठी भाषेचे जतन करण्यासाठी तिचा दैनंदिन जीवनात वापर, वाचन आणि लेखन वाढवणे गरजेचे आहे. मराठी भाषा गौरव दिनानिमित्त केवळ अभिमान व्यक्त न करता, ती समृद्ध करण्याची प्रतिज्ञा करणे गरजेचे आहे.
निष्कर्ष
मराठी भाषा ही केवळ शब्दांची बनलेली नाही, तर ती आपल्या भावनेची भाषा आहे. आपण मराठी पुस्तके वाचली पाहिजेत, मराठीतून संवाद साधला पाहिजे आणि आपल्या पुढच्या पिढीला हा समृद्ध वारसा सोपवला पाहिजे. 'मराठी भाषा गौरव दिन' साजरा करताना आपण हीच शपथ घेऊया की, आपल्या मायबोलीचा सन्मान आपण सदैव जपू.
परभाषेतही व्हा पारंगत ज्ञानसाधना करा, तरी।
माय मराठी मरते इकडे परकीचे पद चेपु नका।।
भाषा मरता देशही मरतो संस्कृतिचाही दिवा विझे।
गुलाम भाषिक होऊनि अपुल्या प्रगतीचे शिर कापु नका।।
किंवा
माझ्या मराठी मातीचा, लावा ललाटास टिळा
हिच्या संगाने जागल्या, दर्याखोर्यांतील शिळा
रत्नजडित अभंग, ओवी अमृताची सखी
चारी वर्णांतुनी फिरे, सरस्वतीची पालखी
