Bhishma Dwadashi 2026: मोक्ष आणि सौभाग्याचा संगम, माघ महिन्यातील शुक्ल पक्ष आध्यात्मिक उर्जेने भरलेला असतो. भीष्म द्वादशी, ज्याला 'तील बरस', 'गोविंद द्वादशी' आणि 'माधव द्वादशी' अशा पवित्र नावांनी देखील ओळखले जाते, या काळात येते. हा दिवस केवळ उपवास नाही तर आपल्या पूर्वजांचे आशीर्वाद मिळविण्यासाठी आणि संचित पापांपासून मुक्त होण्याची एक दुर्मिळ "आधिभौतिक संधी" आहे.
२९ जानेवारी २०२६ रोजी भीष्म द्वादशी साजरी केली जाईल, जी भीष्म पितामह यांच्या निर्वाण दिन म्हणून महत्त्वाची आहे. ही तारीख माघ शुक्ल पक्ष द्वादशी रोजी येते, जी श्राद्ध, तर्पण आणि पितृपूजनासाठी शुभ मानली जाते. पंचांगानुसार, द्वादशी तिथी २९ जानेवारी रोजी दुपारी ०१:५५ वाजता सुरू होईल आणि ३० जानेवारी रोजी सकाळी ११:०९ वाजता संपेल. भीष्म द्वादशीचा दिवस महाभारतातील भीष्म पितामह यांच्या स्मृतीस समर्पित आहे, ज्यांनी सूर्य उत्तरायणात असताना आपले जीवन दिले.
१. भीष्म द्वादशी का विशेष आहे? (पौराणिक आधार)
महाभारतातील तो दृश्य आठवा जेव्हा भीष्म पितामह बाणांच्या शय्येवर झोपले होते, सूर्य उत्तरेकडे जाण्याची वाट पाहत होते. अष्टमीला त्यांच्या मृत्युनंतर बरोबर चार दिवसांनी, द्वादशी तिथीला, पांडवांनी त्यांच्यासाठी तर्पण केले. तेव्हापासून ही परंपरा चालू आहे.
श्रद्धा: या दिवशी उपवास केल्याने केवळ रोगांचा नाश होत नाही तर सर्व भौतिक संपत्ती मिळवून शेवटी विष्णू लोक प्राप्त करण्याची शक्ती मिळते.
२. एक तिथी, अनेक नावे: शास्त्र काय म्हणतात?
या दिवसाचे महिमा विविध पुराणांमध्ये वेगवेगळ्या स्वरूपात वर्णन केले आहे:
नारद पुराण: याला 'माधव द्वादशी' म्हणतात, जिथे भगवान विष्णूच्या 'माधव' रूपाची पूजा केली जाते.
मत्स्य पुराण: याला 'भीम द्वादशी' किंवा 'कल्याणी व्रत' असे संबोधले जाते.
निर्णयसिंधु: याला 'भीष्म द्वादशी' मानतो, जी सर्व पापे दूर करते.
३. 'तीळ' चा जादू: या दिवशी तीळ इतके आवश्यक का आहे?
या व्रतात तीळाचा वापर वैज्ञानिक आणि आध्यात्मिक दोन्ही कारणांसाठी महत्त्वाचा आहे. शास्त्रांनुसार, या दिवशी:
स्नान: आंघोळीच्या पाण्यात तीळ मिसळा.
हवन: 'ॐ नमो नारायणाय नम:' या मंत्राने तीळ अर्पण करा.
दान: ब्राह्मणांना तिळाचे लाडू आणि स्वादिष्ट पदार्थ दान करा.
विशेष मंत्र: "माधवः सर्वभूतात्मा सर्वकर्मफलप्रदः। तिलदानेन महता सर्वान् कामान् प्रयच्छतु॥" (अर्थ: सर्व फळे देणारा भगवान माधव माझ्या तीळ दानाने प्रसन्न होवो आणि माझ्या इच्छा पूर्ण करो.)
४. पूर्ण पूजा विधी
जर तुम्ही यावेळी भीष्म द्वादशी व्रत पाळत असाल तर खालील चरणांचे अनुसरण करा:
सकाळी: सूर्योदयापूर्वी, तीळ मिसळलेल्या पाण्याने स्नान करा आणि उपवास करण्याचे व्रत घ्या.
अभिषेक: अभिषेक: एका द्रष्ट्याने (अंदाजे १ लिटर) दुधाने भगवान माधव (विष्णू) अभिषेक करा.
पूजन: सुगंध, फुले आणि अखंड तांदळाच्या दाण्यांनी दिवसातून तीन वेळा पूजा करा.
हवन: "नमस्ते माधवाय" मंत्राचा जप करताना आठ तुपाचे नैवेद्य दाखवा.
रात जागरण: या रात्री, भगवानांचे कीर्तन आणि कथा (गीते) ऐकण्याचे विशेष महत्त्व आहे.
दुसरा दिवस: ब्राह्मणांना भोजन द्या, कपडे आणि तीळ दान करा आणि उपवास सोडा.
समाप्ती: १०० वाजपेयी यज्ञांचे फायदे
नारद पुराणात, श्री सनक म्हणतात की जो व्यक्ती या दिवशी भक्तीने उपवास करतो आणि तीळ दान करतो त्याला १०० वाजपेयी यज्ञांचे पुण्य मिळते. हा दिवस पूर्वजांना शांती आणि घरात सुख आणि समृद्धी आणण्याचा सर्वात सोपा मार्ग आहे.
