Select Your Language

Notifications

webdunia
webdunia
webdunia
webdunia

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह १५०१ ते २०००

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह १५०१ ते २०००
, शनिवार, 10 फेब्रुवारी 2024 (00:27 IST)
१५०१
 
तुम्ही बैसलेती निर्गुणाचे खोळे । आम्हां कां हे डोळे कान दिले ॥१॥
 
नाइकवे तुझी अपकीर्ति देवा । अव्हेरली सेवा न देखवे ॥ध्रु.॥
 
आपुले पोटीं तों राखियेला वाव । आम्हांसी कां भाव अल्प दिला ॥२॥
 
तुका म्हणे दुःखी असें हें कळों द्या । पुढिलिया धंद्या मन नेघे ॥३॥
 
१५०२
 
सोंगें छंदें कांहीं । देव जोडे ऐसें नाहीं ॥१॥
 
सारा अवघें गाबाळ । डोळ्या आडील पडळ ॥ध्रु.॥
 
शुद्ध भावाविण । जो जो केला तो तो सीण ॥२॥
 
तुका म्हणे कळे । परि होताती अंधळे ॥३॥
 
१५०३
 
अवघीं भूतें साम्या आलीं । देखिलीं म्यां कैं होतीं ॥१॥
 
विश्वास तो खरा मग । पांडुरंगकृपेचा ॥ध्रु.॥
 
माझी कोणी न धरो शंका । हो कां लोकां निद्वपद्व ॥२॥
 
तुका म्हणे जें जें भेटे । तें तें वाटे मी ऐसें ॥३॥
 
१५०४
 
सत्यसंकल्पाचा दाता नारायण । सर्व करी पूर्ण मनोरथ ॥१॥
 
येथें अळंकार शोभती सकळ । भावबळें फळ इच्छेचेंतें ॥ध्रु.॥
 
अंतरींचें बीज जाणे कळवळा । व्यापक सकळां ब्रम्हांडाचा ॥२॥
 
तुका म्हणे नाहीं चालत तांतडी । प्राप्तकाळघडी आल्याविण ॥३॥
 
१५०५
 
काय वाणूं आतां न पुरे हे वाणी । मस्तक चरणीं ठेवीतसें ॥१॥
 
थोरींव सांडिली आपुली परिसें । नेणे सिवों कैसें लोखंडासी ॥ध्रु.॥
 
जगाच्या कल्याणा संतांच्या विभूति । देह कष्टविती उपकारें ॥२॥
 
भूतांची दया हे भांडवल संतां । आपुली ममता नाहीं देहीं ॥३॥
 
तुका म्हणे सुख पराविया सुखें । अमृत हें मुखें जरवतसे ॥४॥
 
१५०६
 
जन्मा आलों त्याचें । आजि फळ जालें साचें ॥१॥
 
तुम्ही सांभाळिलों संतीं । भय निवारली खंती ॥ध्रु.॥
 
कृत्याकृत्य जालों । इच्छा केली ते पावलों ॥२॥
 
तुका म्हणे काळ । आतां करूं न शके बळ ॥३॥
 
१५०७
 
काय पुण्यराशी । गेल्या भेदूनि आकाशीं ॥१॥
 
तुम्ही जालेति कृपाळ । माझा केला जी सांभाळ ॥ध्रु.॥
 
काय वोळलें संचित । ऐसें नेणें अगणित ॥२॥
 
तुका म्हणे नेणें । काय केलें नारायणें ॥३॥
 
१५०८
 
असें येथींचिया दिनें । भाग्यहीन सकळां ॥१॥
 
भांडवल एवढें गांठी । नाम कंठीं धरियेलें ॥ध्रु.॥
 
आणिक तें दुजें कांहीं । मज नाहीं यावरी ॥२॥
 
तुका म्हणे केली कोणें । एवढा नेणें लौकिक ॥३॥
 
१५०९
 
गायें नाचें वायें टाळी । साधन कळी उत्तम हें ॥१॥
 
काय जाणों तरले किती । नाव ऐती या बैसा ॥ध्रु.॥
 
सायासाचें नाहीं काम । घेतां नाम विठोबाचें ॥२॥
 
तुका म्हणे निर्वाणीचें । शस्त्र साचें हें एक ॥३॥
 
१५१०
 
सर्वकाळ माझे चित्ती । हे चि खंती राहिली ॥१॥
 
बैसलें तें रूप डोळां । वेळोवेळां आठवे ॥ध्रु.॥
 
वेव्हाराची सरली मात । अखंडित अनुसंधान ॥२॥
 
तुका म्हणे वेध जाला । अंगा आला श्रीरंग ॥३॥
 
१५११
 
जैसें दावी तैसा राहे । तरि कां देव दुरी आहे ॥१॥
 
दुःख पावायाचें मूळ । रहनी ठाव नाहीं ताळ ॥ध्रु.॥
 
माळामुद्रांवरी । कैंचा सोंगें जोडे हरि ॥२॥
 
तुका म्हणे देखें । ऐसे परीचीं बहुतेकें ॥३॥
 
१५१२
 
अवघा तो शकुन । हृदयीं देवाचे चरण ॥१॥
 
येथें नसतां वियोग । लाभा उणें काय मग ॥ध्रु.॥
 
संग हरिच्या नामाचा । शुचिर्भूत सदा वाचा ॥२॥
 
तुका म्हणे हरिच्या दासां । शुभकाळ अवघ्या दिशा ॥३॥
 
१५१३
 
ब्रम्हरूपाचीं कर्में ब्रम्हरूप । विरहित संकल्प होती जाती ॥१॥
 
ठेविलिया दिसे रंगाऐसी शिळा । उपाधि निराळा स्फटिक मणि ॥ध्रु.॥
 
नानाभाषामतें आळविती बाळा । प्रबोध तो मूळा जननीठायीं ॥२॥
 
तुका म्हणे माझें नमन जाणतियां । लागतसें पायां वेळोवेळां ॥३॥
 
१५१४
 
नाहीं सुगंधाची लागती लावणी । लावावी ते मनीं शुद्ध होतां ॥१॥
 
वार्‍या हातीं माप चाले सज्जनाचें । कीर्ति मुख त्याचें नारायण ॥ध्रु.॥
 
प्रभा आणि रवि काय असे आन । उदयीं तंव जन सकळ साक्षी ॥२॥
 
तुका म्हणे बरा सत्याचा सायास । नवनीता नाश नाहीं पुन्हा ॥३॥
 
१५१५
 
तीर्थाटणें एकें तपें हुंबरती । नाथिले धरिती अभिमान ॥१॥
 
तैसे विष्णुदास नव्हती साबडे । एकाचिया पडे पायां एक ॥ध्रु.॥
 
अक्षरें आणिती अंगासी जाणीव । इच्छा ते गौरव पूज्य व्हावें ॥२॥
 
तुका म्हणे विधिनिषधाचे डोहीं । पडिले त्यां नाहीं देव कधीं ॥३॥
 
१५१६
 
पटे ढाळूं आम्ही विष्णुदास जगीं । लागों नेदूं अंगीं पापपुण्य ॥१॥
 
निर्भर अंतरीं सदा सर्वकाळ । घेतला सकळ भार देवें ॥ध्रु.॥
 
बळिवंत जेणें रचिलें सकळ । आम्हां त्याचें बळ अंकितांसी ॥२॥
 
तुका म्हणे आम्ही देखत चि नाहीं । देवाविण कांहीं दुसरें तें ॥३॥
 
१५१७
 
कथेचा उलंघ तो अधमां अधम । नावडे ज्या नाम ओळखा तो ॥१॥
 
कासया जीऊन जाला भूमी भार । अनउपकार माते कुंसी ॥ध्रु.॥
 
निद्रेचा आदर जागरणीं वीट । त्याचे पोटीं कीट कुपथ्याचें ॥२॥
 
तुका म्हणे दोन्ही बुडविलीं कुळें । ज्याचें तोंड काळें कथेमाजी ॥३॥
 
१५१८
 
सांडोनी दों अक्षरां । काय करूं हा पसारा ।
 
विधिनिषेधाचा भारा । तेणें दातारा नातुडेसी ॥१॥
 
म्हणोनि बोबडा उत्तरीं । वाचें जपें निरंतरीं ।
 
नाम तुझें हरी । भवसागरीं तारूं तें ॥ध्रु.॥
 
सर्वमय ऐसें वेदांचें वचन । श्रुति गर्जती पुराणें ।
 
नाहीं आणीक ध्यान । रे साधन मज चाड ॥२॥
 
शेवटीं ब्रम्हार्पण । या चि मंत्राचें कारण ।
 
काना मात्र वांयांविण । तुका म्हणे बिंदुलीं ॥३॥
 
१५१९
 
हरिनामाचें करूनि तारूं । भवसिंधुपार उतरलों ॥१॥
 
फावलें फावलें आतां । पायीं संतां विनटलों ॥ध्रु.॥
 
हरिनामाचा शस्त्र घोडा । संसार गाढा छेदिला ॥२॥
 
हरिनामाचीं धनुष्यकांडें । विन्मुख तोंडें कळिकाळ ॥३॥
 
येणें चि बळें सरते आम्ही । हरिचे नामें लोकीं तिहीं ॥४॥
 
तुका म्हणे जालों साचे । श्रीविठ्ठलाचे डिंगर ॥५॥
 
१५२०
 
नव्हें हें गुरुत्व मेघवृष्टि वाणी । ऐकावी कानीं संतजनीं ॥१॥
 
आरुष हा शब्द देवाचा प्रसाद । करविला वाद तैसा केला ॥ध्रु.॥
 
देहपिंड दान दिला एकसरें । मुळिचें तें खरें टांकसाळ ॥२॥
 
तुका म्हणे झरा लागला नवनीत । सेविलिया हित पोट धाय ॥३॥
 
१५२१
 
घटीं अलिप्त असे रवि । अग्नि काष्ठामाजी जेवी । तैसा नारायण जीवीं । जीवसाक्षीवर्तनें ॥१॥
 
भोग ज्याचे तया अंगीं । भिन्न प्रारब्ध जगीं । विचित्र ये रंगीं । रंगें रंगला गोसावी ॥ध्रु.॥
 
देह संकल्पासारिखें । एक एकांसी पारिखें । सुख आणि दुःखें । अंगी कर्में त्रिविध ॥२॥
 
तुका म्हणे कोडें । न कळे तयासी सांकडें । त्याचिया निवाडें । उगवे केलें विंदान ॥३॥
 
१५२२
 
सद्गदित कंठ दाटो । येणें फुटो हृदय ॥१॥
 
चिंतनाचा एक लाहो । तुमच्या अहो विठ्ठला ॥ध्रु.॥
 
नेत्रीं जळ वाहो सदां । आनंदाचे रोमांच ॥२॥
 
तुका म्हणे कृपादान । इच्छी मन हे जोडी ॥३॥
 
१५२३
 
जेथें देखें तेथें उभा । अवघ्या गगनाचा गाभा ॥१॥
 
डोळां बैसलें बैसलें । ध्यान राहोनि संचलें ॥ध्रु.॥
 
सरसावलें मन । केले सोज्वळ लोचन ॥२॥
 
तुका म्हणे सवें । आतां असिजेत देवें ॥३॥
 
१५२४
 
तान्हे तान्ह प्याली । भूक भुकेने खादली ॥१॥
 
जेथें तें च नाहीं जालें । झाडा घेतला विठ्ठलें ॥ध्रु.॥
 
वास वासनेसी नाहीं । मन पांगुळलें पायीं ॥२॥
 
शेष उरला तुका । जीवा जीवीं जाला चुका ॥३॥
 
१५२५
 
पाणिपात्र दिगांबरा । हस्त करा सारिखे ॥१॥
 
आवश्यक देव मनीं । चिंतनींच सादर ॥ध्रु.॥
 
भिक्षा कामधेनुऐशी । अवकाशीं शयन ॥२॥
 
पांघरोनि तुका दिशा । केला वास अलक्षीं ॥३॥
 
१५२६
 
विषयीं विसर पडिला निःशेष । अंगीं ब्रम्हरस ठसावला ॥१॥
 
माझी मज झाली अनावर वाचा । छंद या नामाचा घेतलासे ॥ध्रु.॥
 
लाभाचिया सोसें पुढें चाली मना । धनाचा कृपणा लोभ जैसा ॥२॥
 
तुका म्हणे गंगासागरसंगमीं । अवघ्या जाल्या ऊर्मि एकमय ॥३॥
 
१५२७
 
कृष्णरामनाम मांडीं पां वोळी । तेणें होइल होळी पापा धुनी ॥१॥
 
ऐसा मना छंद लावीं रे अभ्यास । जया नाहीं नास ब्रम्हरसा ॥ध्रु.॥
 
जोडी तरी ऐसी करावी न सरे । पुढें आस नुरे मागुताली ॥२॥
 
तुका म्हणे ऐसें धरा कांहीं मनीं । यातायाती खाणीं चुकतील ॥३॥
 
१५२८
 
परमार्थी तो न म्हणावा आपुला । सलगी धाकुला हेळूं नये ॥१॥
 
थोडा चि स्फुलिंग बहुत दावाग्नी । वाढतां इंधनीं वाढविला ॥ध्रु.॥
 
पितियानें तैसा वंदावा कुमर । जयाचें अंतर देवें वसे ॥२॥
 
तुका म्हणे शिरीं वाहावें खापर । माजी असे सार नवनीत ॥३॥
 
१५२९
 
ज्याचा ऐसा अनुभव । विश्व देव सत्यत्वें ॥१॥
 
देव तया जवळी असे । पाप नासे दरुषणें ॥ध्रु.॥
 
कामक्रोधा नाहीं चाली । भूतीं जाली समता ॥२॥
 
तुका म्हणे भेदाभेद । गेले वाद खंडोनि ॥३॥
 
१५३०
 
सेवा ते आवडी उच्चारावें नाम । भेदाभेदकाम निवारूनि ॥१॥
 
न लगे हालावें चालावें बाहेरी । अवघें चि घरीं बैसलिया ॥ध्रु.॥
 
देवाचीं च नामें देवाचिये शिरीं । सर्व अळंकारीं समर्पावीं ॥२॥
 
तुका म्हणे आहे भावें चि संतोषी । वसे नामापाशीं आपुलिया ॥३॥
 
१५३१
 
ज्ञानियांचे घरीं चोजवितां देव । तेथें अहंभाव पाठी लागे ॥१॥
 
म्हणोनियां ऐसे सांडिले उपाय । धरियेले पाय दृढ तुझे ॥ध्रु.॥
 
वेदपारायण पंडित वाचक । न मळिती एक एकांमधीं ॥२॥
 
पाहों गेलों भाव कैसी आत्मनिष्ठा । तेथें देखें चेष्टा विपरीत ॥३॥
 
आपुलिया नाहीं निवाले जे अंगें । योगी करती रागें गुरगुरु ॥४॥
 
तुका म्हणे मज कोणांचा पांगिला । नको बा विठ्ठला करूं आतां ॥५॥
 
१५३२
 
पंढरीची वाट पाहें निरंतर । निडळावरी कर ठेवूनियां ॥१॥
 
जातियां निरोप पाठवीं माहेरा । कां मज सासुरा सांडियेलें ॥ध्रु.॥
 
पैल कोण दिसे गरुडाचे वारिकें । विठ्ठलासारिकें चतुर्भुज ॥२॥
 
तुका म्हणे धीर नाहीं माझ्या जीवा । भेटसी केधवां पांडुरंगा ॥३॥
 
१५३३
 
ऐसी जोडी करा राम कंठीं धरा । जेणें चुके फेरा गर्भवास ॥१॥
 
नासिवंत आटी प्रियापुत्रधन । बीज ज्याचा सीण तें चि फळ ॥ध्रु.॥
 
नाव धड करा सहजरा नामांची । जे भवसिंधूची थडी पावे ॥२॥
 
तुका म्हणे काळा हाणा तोंडावरी । भाता भरा हरिरामबाणीं ॥३॥
 
१५३४
 
पाहें मजकडे भरोनियां दृष्टी । बहुत हिंपुष्टी जालों माते ॥१॥
 
करावेंसे वाटे जीवा स्तनपान । नव्हे हें वचन श्रुंघारिक ॥ध्रु.॥
 
सत्यासाटीं माझी शब्दविवंचना । जोडिल्या वचनाचें तें नव्हे ॥२॥
 
तुका म्हणे माझी कळवळ्याची कींव । भागलासे जीव कर्तव्यानें ॥३॥
 
१५३५
 
तुज म्हणतील कृपेचा सागर । तरि कां केला धीर पांडुरंगा ॥१॥
 
आझुनि कां नये तुज माझी दया । काय देवराया पाहातोसि ॥ध्रु.॥
 
आळवितों जैसें पाडस कुरंगिणी । पीडिलिया वनीं तानभूक ॥२॥
 
प्रेमरसपान्हा पाजीं माझे आई । धांवें वो विठाईं वोरसोनि ॥३॥
 
तुका म्हणे माझें कोण हरी दुःख । तुजविण एक पांडुरंगा ॥४॥
 
१५३६
 
भक्ति तों कठिण शुळावरील पोळी । निवडे तो बळी विरळा शूर ॥१॥
 
जेथें पाहें तेथें देखीचा पर्वत । पायाविण भिंत तांतडीची ॥ध्रु.॥
 
कामावलें तरि पाका ओज घडे । रुचि आणि जोडे श्लाघ्यता हे ॥२॥
 
तुका म्हणे मना पाहिजे अंकुश । नित्य नवा दिस जागृतीचा ॥३॥
 
१५३७
 
पापी म्हणों तरि आठवितों पाय । दोष बळी काय तयाहूनि ॥१॥
 
ऐशा विचाराचे घालूनि कोंडणी । काय चक्रपाणी निजलेती ॥ध्रु.॥
 
एकवेळ जेणें पुत्राच्या उद्देशें । घेतल्याचें कैसें नेलें दुःख ॥२॥
 
तुका म्हणे अहो वैकुंठनायका । चिंता कां सेवका तुमचिया ॥३॥
 
१५३८
 
उगविल्या गुंती । ऐशा मागें नेणों किती ॥१॥
 
ख्यात केली अजामेळें । होतें निघालें दिवाळें ॥ध्रु.॥
 
मोकलिला प्रायश्चित्ती । कोणी न धरिती हातीं ॥२॥
 
तुका म्हणे मुक्त वाट । वैकुंठीची घडघडाट ॥३॥
 
१५३९
 
सरळीं हीं नामें उच्चारावीं सदा । हरि बा गोविंदा रामकृष्णा ॥१॥
 
पुण्य पर्वकाळ तीर्थे ही सकळ । कथा सिंधुजळ न्हाऊं येती ॥ध्रु.॥
 
अवघे चि लाभ बैसलिया घरा । येती भाव धरा एके ठायीं ॥२॥
 
सेळ्या मेंढ्या गाई सेवा घेती म्हैसी । कामधेनु तैसी नव्हे एक ॥३॥
 
तुका म्हणे सुखें पाविजे अनंता । हें वर्म जाणतां सुलभ चि ॥४॥
 
१५४०
 
पवित्र तो देह वाणी पुण्यवंत । जो वदे अच्युत सर्व काळ ॥१॥
 
तयाच्या चिंतनें तरतील दोषी । जळतील रासी पातकाच्या ॥ध्रु.॥
 
देव इच्छी रज चरणींची माती । धांवत चालती मागें मागें ॥२॥
 
काय त्यां उरलें वेगळें आणीक । वैकुंठनायक जयां कंठीं ॥३॥
 
तुका म्हणे देवभक्तांचा संगम । तेथें ओघ नाम त्रिवेणीचा ॥४॥
 
१५४१
 
पाप ताप दैन्य जाय उठाउठीं । जालिया भेटी हरिदासांची ॥१॥
 
ऐसें बळ नाहीं आणिकांचे अंगीं । तपें तिर्थे जगीं दानें व्रतें ॥ध्रु.॥
 
चरणींचे रज वंदी शूळपाणी । नाचती कीर्तनीं त्यांचे माथां ॥२॥
 
भव तरावया उत्तम हे नाव । भिजों नेंदी पाव हात कांहीं ॥३॥
 
तुका म्हणे मन जालें समाधान । देखिले चरण वैष्णवांचे ॥४॥
 
१५४२
 
येणें बोधें आम्ही असों सर्वकाळ । करूनि निर्मळ हरिकथा ॥१॥
 
आम्ही भूमीवरी एक देवांचे । निधान हें वाचे सांपडलें ॥ध्रु.॥
 
तरतील कुळें दोन्ही उभयतां । गातां आइकतां सुखरूप ॥२॥
 
न चळे हा मंत्र न म्हणों यातीकुळ । न लगे काळ वेळ विचारावी ॥३॥
 
तुका म्हणे माझा विठ्ठल विसांवा । सांटवीन हांवा हृदयांत ॥४॥
 
१५४३
 
बहुतां जन्मींचें संचित । सबळ होय जरि बहुत । तरि चि होय हरिभक्त । कृपावंत मानसीं ॥१॥
 
म्हणवी म्हणियारा तयांचा । दास आपुल्या दासांचा । अनुसरले वाचा । काया मनें विठ्ठलीं ॥ध्रु.॥
 
असे भूतदया मानसीं । अवघा देखे हृषीकेशी । जीवें न विसंबे तयासी । मागें मागें हिंडतसे ॥२॥
 
तुका म्हणे निर्विकार । शरणागतां वज्रपंजर । जे जे अनुसरले नर । तयां जन्म चुकलें ॥३॥
 
१५४४
 
तारूं लागलें बंदरीं । चंद्रभागेचिये तिरीं ॥१॥
 
लुटा लुटा संतजन । अमुप हें रासी धन ॥ध्रु.॥
 
जाला हरिनामाचा तारा । सीड लागलें फरारा ॥२॥
 
तुका जवळी हमाल । भार चालवी विठ्ठल ॥३॥
 
१५४५
 
आळवीन स्वरें । कैशा मधुरा उत्तरें ॥१॥
 
यें वो यें वो पांडुरंगे । प्रेमपान्हा मज दें गे ॥ध्रु.॥
 
पसरूनि चोंची । वचन हें करुणेची ॥२॥
 
तुका म्हणे बळी । आम्ही लडिवाळें आळीं ॥३॥
 
१५४६
 
सकळिकांचें समाधान । नव्हे देखिल्यावांचून ॥१॥
 
रूप दाखवीं रे आतां । सहजरभुजांच्या मंडिता ॥ध्रु.॥
 
शंखचक्रपद्मगदा । गरुडासहित ये गोविंदा ॥२॥
 
तुका म्हणे कान्हा । भूक लागली नयनां ॥३॥
 
१५४७
 
पतितपावना । दिनानाथा नारायणा ॥१॥
 
तुझें रूप माझे मनीं । राहो नाम जपो वाणी ॥ध्रु.॥
 
ब्रम्हांडनायका । भक्तजनाच्या पाळका ॥२॥
 
जीवांचिया जीवा । तुका म्हणे देवदेवा ॥३॥
 
१५४८
 
करीं हें चि काम । मना जपें राम राम ॥१॥
 
लागो हा चि छंद । मना गोविंद गोविंद ॥२॥
 
तुका म्हणे मना । मज भीक द्यावी दीना ॥३॥
 
१५४९
 
आपुलिया लाजा । धांवे भक्तांचिया काजा ॥१॥
 
नाम धरिलें दिनानाथ । सत्य करावया व्रत ॥ध्रु.॥
 
आघात निवारी । छाया पीतांबरें करी ॥२॥
 
उभा कर कटीं । तुका म्हणे याजसाटीं ॥३॥
 
१५५०
 
साधावया भक्तिकाज । नाहीं लाज हा धरीत ॥१॥
 
ऐसियासी शरण जावें । शक्ती जीवें न वंची ॥ध्रु.॥
 
भीष्मपण केला खरा । धनुर्धरा रक्षीलें ॥२॥
 
तुका म्हणे साक्ष हातीं । तो म्यां चित्ती धरियेला ॥३॥
 

१५५१
 
धेनु चरे वनांतरीं । चत्ति बाळकापें घरीं ॥१॥
 
तैसें करीं वो माझे आईं । ठाव देऊनि राखें पायीं ॥ध्रु.॥
 
न काढितां तळमळी । जिवनाबाहेर मासोळी ॥२॥
 
तुका म्हणे कुडी । जीवाप्राणांची आवडी ॥३॥
 
१५५२
 
हरिजनाची कोणां न घडावी निंदा । साहात गोविंदा नाहीं त्याचें ॥१॥
 
रूपा येऊनियां धरी अवतार । भक्तां अभयंकर खळां कष्ट ॥ध्रु.॥
 
दुर्वास हा छळों आला आंबॠषी । सुदर्शन त्यासी जाळित फिरे ॥२॥
 
द्रौपदीच्या क्षोभें कौरवांची शांति । होऊनि श्रीपति साहे केलें ॥३॥
 
न साहे चि बब्रु पांडवां पारिखा । धुडाविला सखा बळिभद्र ॥४॥
 
तुका म्हणे अंगीं राखिली दुर्गंधि । अश्वत्थामा वधी पांडवपुत्रां ॥५॥
 
१५५३
 
ज्यासी आवडी हरिनामांची । तो चि एक बहु शुचि ॥१॥
 
जपतो हरिनामें बीज । तो चि वर्णांमाजी द्विज ॥२॥
 
तुका म्हणे वर्णा धर्म । अवघें आहे सम ब्रम्ह ॥३॥
 
१५५४
 
विठ्ठल हा चित्ती । गोड लागे गातां गीतीं ॥१॥
 
आम्हां विठ्ठल जीवन । टाळ चिपळिया धन ॥ध्रु.॥
 
विठ्ठल हे वाणी । अमृत हे संजिवनी ॥२॥
 
रंगला या रंगें । तुका विठ्ठल सर्वांगें ॥३॥
 
१५५५
 
विठ्ठल विठ्ठल मंत्र सोपा । करी पापा निर्मूळ ॥१॥
 
भाग्यवंता छंद मनीं । कोडें कानीं ऐकती ॥ध्रु.॥
 
विठ्ठल हें दैवत भोळें । चाड काळें न धरावी ॥२॥
 
तुका म्हणे भलते याती । विठ्ठल चित्ती ते शुद्ध ॥३॥
 
१५५६
 
म्हणे विठ्ठल ब्रम्ह नव्हे । त्याचे बोल नाइकावे ॥१॥
 
मग तो हो का कोणी एक । आदि करोनि ब्रम्हादिक ॥ध्रु.॥
 
नाहीं विठ्ठल जया ठावा । तो ही डोळां न पाहावा ॥२॥
 
तुका म्हणे नाहीं । त्याची भीड मज कांहीं ॥३॥
 
१५५७
 
एक पाहातसां एकांचीं दहनें । सावध त्या गुणें कां रे नव्हा ॥१॥
 
मारा हाक देवा भय अटाहासें । जंव काळाऐसें जालें नाहीं ॥ध्रु.॥
 
मरणांची तंव गांठोडी पदरीं । जिणें तो चि वरि माप भरी ॥२॥
 
तुका म्हणे धींग वाहाती मारग । अंगा आलें मग हालों नेदी ॥३॥
 
१५५८
 
संतांसी तों नाहीं सन्मानाची चाड । परि पडे द्वाड अव्हेरितो ॥१॥
 
म्हणऊनि तया न वजावें ठाया । होतसे घात या दुर्बळाचा ॥ध्रु.॥
 
भावहीना आड येतसे आशंका । उचितासी चुका घालावया ॥२॥
 
तुका म्हणे जया संकोच दर्शनें । तया ठाया जाणें अनुचित ॥३॥
 
१५५९
 
संसारसंगें परमार्थ जोडे । ऐसें काय घडे जाणतेनो ॥१॥
 
हेंडग्याच्या आळां अवघीं चिपाडें । काय तेथें गोडें निवडावीं ॥ध्रु.॥
 
ढेकणाचे बाजे सुखाची कल्पना । मूर्खत्व वचना येऊं पाहे ॥२॥
 
तुका म्हणे मद्य सांडवी लंगोटी । सांगितला सेटीं विचार त्या ॥३॥
 
१५६०
 
जातीचें तें चढे प्रेम । पक्षी स्मरे राम राम ॥१॥
 
ते काय गुण लागती येरां । कागा पिंजरा शोभेना ॥ध्रु.॥
 
शिकविलें तें सुजात सोसी । मग तयासी मोल चढे ॥२॥
 
तुका म्हणे वेषधारी । हिजड्या नारी नव्हती ॥३॥
 
१५६१
 
वसनें थिल्लरीं । बेडुक सागरा धिक्कारी ॥१॥
 
नाहीं देखिला ना ठावा । तोंड पिटी करी हांवा ॥ध्रु.॥
 
फुगातें काउळें । म्हणे मी राजहंसा आगळें ॥२॥
 
गजाहूनि खर । म्हणे चांगला मी फार ॥३॥
 
मुलाम्याचें नाणें । तुका म्हणे नव्हे सोनें ॥४॥
 
१५६२
 
मुक्त होता परी बळें जाला बद्ध । घेउनियां छंद माझें माझें ॥१॥
 
पाप पुण्य अंगीं घेतलें जडून । वर्म नेणे कोण करिता तो ॥२॥
 
तुका म्हणे वांयां गेलें वांयां विण । जैसा मृगशीण मृगजळीं ॥३॥
 
१५६३
 
पंढरीये माझें माहेर साजणी । ओविये कांडणीं गाऊं गीत ॥१॥
 
राही रखुमाईं सत्यभामा माता । पांडुरंग पिता माहियेर ॥ध्रु.॥
 
उद्धव अक्रूर व्यास आंबॠषि । भाईं नारदासी गौरवीन ॥२॥
 
गरुड बंधु लडिवाळ पुंडलीक । यांचें कवतुक वाटे मज ॥३॥
 
मज बहु गोत संत आणि महंत । नित्य आठवीत ओवियेसी ॥४॥
 
निवृत्ति ज्ञानदेव सोपान चांगया । जिवलगा माझिया नामदेवा ॥५॥
 
नागोजन मित्रा नरहरि सोनारा । रोहिदास कबिरा सोईंरिया ॥६॥
 
परसो भागवता सुरदास सांवता । गाईंन नेणतां सकळांसी ॥७॥
 
चोखामेळा संत जिवाचे सोइरे । न पडे विसर यांचा घडी ॥८॥
 
जीवींच्या जीवना एका जनार्दना । पाटका कान्हया मिराबाईं ॥९॥
 
आणीक हे संत महानुभाव मुनि । सकळां चरणीं जीव माझा ॥१०॥
 
आनंदें ओविया गाईंन मी त्यांसी । जाती पंढरीसी वारकरी ॥११॥
 
तुका म्हणे माझा बळिया बापमाय । हरुषें नांदों सये घराचारी ॥१२॥
 
१५६४
 
पोट लागलें पाठीशीं । हिंडवितें देशोदेशीं ॥१॥
 
पोटाभेणें जिकडे जावें । तिकडे पोट येतें सवें ॥ध्रु.॥
 
जप तप अनुष्ठान । पोटासाटीं जाले दीन ॥२॥
 
पोटें सांडियेली चवी । नीचापुढें तें नाचवी ॥३॥
 
पोट काशियानें भरे । तुका म्हणे झुरझुरूं मरे ॥४॥
 
आरत्या ॥ १३ ॥
 
१५६५
 
जगदेश जगदेश तुज म्हणती । परि या जनामाजी असशील युक्ति ।
 
पुण्यपापविरहित सकळां अधिपति । दृष्टा परि नळणी अलिप्त गति ॥१॥
 
जय देव जय देव जय पंढरिनाथा । श्रीपंढरिनाथा । नुरे पाप विठ्ठल म्हणतां सर्वथा ॥ध्रु.॥
 
आगम निगम तुज नेणती कोणी । परि तूं भाव भक्ति जवळी च दोन्ही ।
 
नेणतां विधियुक्त राते पूजेनी । न माये ब्रम्हांडीं संपुष्टशयनीं ॥२॥
 
असुरां काळ भासे विक्राळ पुढें । पसरी मुखएक चावितो धुडें ।
 
भक्ता शरणागता चाले तो पुढें । दावी वाट जाऊ नेदी वांकडें ॥३॥
 
एकाएकीं बहु विस्तरला सुखें । खेळे त्याची लीळा तो चि कवतुकें।
 
तेथें नरनारी कवण बाळकें । काय पापपुण्य कवण सुखदुःखें ॥४॥
 
सकळा वर्मां तूं चि जाणशी एक । बद्ध मोक्ष प्राप्त आणि सुखदुःख।
 
जाणों म्हणतां तुज टकलीं बहुतेकें । तुका म्हणे शरण आलों मज राखें ॥५॥
 
१५६६
 
दैत्यभारें पीडिली पृथुवी बाळा । म्हणोनि तूज येणें जालें गोपाळा ।
 
भक्तिप्रतिपाळक उत्सव सोहळा । मंगळें तुज गाती आबळ बाळा ॥१॥
 
जय देव जय देव जय गरुडध्वजा । श्रीगरुडध्वजा । आरती ओवाळूं तुज भक्तीकाजा ॥ध्रु.॥
 
गुण रूप नाम नाहीं जयासी । चिंतितां तैसा चि होसी तयांसी ।
 
मत्स्य कूर्म वराह नरसिंह जालासी । असुरां काळ मुणि ठाके ध्यानासी ॥२॥
 
सहजर रूपें नाम सांवळा ना गोरा । श्रुति नेती म्हणती तुज विश्वंभरा ।
 
जीवनां जीवन तूं चि होसी दातारा । न कळे पार ब्रम्हादिकां सुरवरां ॥३॥
 
संतां महंतां घरीं म्हणवी म्हणियारा । शंखचक्रगदाआयुधांचा भारा ।
 
सुदर्शन घरटी फिरे अवश्वरा । सकुमार ना स्थूळ होसी गोजिरा ॥४॥
 
भावेंविण तुझें न घडे पूजन । सकळ ही गंगा जाल्या तुजपासून ।
 
उत्पत्ति प्रळय तू चि करिसी पाळण । धरूनि राहिला तुका निश्चयीं चरण ॥५॥
 
१५६७
 
काय तुझा महिमा वर्णू मी किती । नामें मात्रे भवपाश तुटती ।
 
पाहातां पाउले हे विष्णुमूर्ती । कोटिकुळां सहित जे उद्धरती ॥१॥
 
जय देव जय देव जय पंढरिराया । श्रीपंढरिराया। करुनियां कुरवंडी । सांडीन काया ॥ध्रु.॥
 
मंगळआरतीचा थोर महिमा । आणीक द्यावया नाहीं उपमा ।
 
श्रीमुखासहित देखे जो कर्मा । पासुन सुटे जैसा रवि नासी तमा ॥२॥
 
धन्य व्रतकाळ हे एकादशी । जागरण उपवास घडे जयांसी ।
 
विष्णूचें पूजन एकाभावेंसी । नित्यमुक्त पूज्य तिहीं लोकांसी ॥३॥
 
न वजे वांयां काळ जे तुज ध्याती । असे तुझा वास तयांच्या चित्ती ।
 
धालें सुखें सदा प्रेमें डुल्लती । तीर्थे मळिन वास तयांचा वाहाती ॥४॥
 
देव भक्त तूं चि जालासी दोन्ही । वाढावया सुख भक्ति हे जनीं ।
 
जड जीवां उद्धार होय लागोनि । शरण तुका वंदी पाउलें दोन्ही ॥५॥
 
१५६८
 
कंसरायें गर्भ वधियेले सात । म्हणोनि गोकुळासी आले अनंत ।
 
घ्यावया अवतार जालें हें चि निमित्य । असुर संहारूनि तारावे भक्त ॥१॥
 
जय देव जय देव जय विश्वरूपा । श्रीविश्वरूपा । ओवाळीन तुज देहदीपें बापा ॥ध्रु.॥
 
स्थूळरूप होऊनि धरितसे सानें । जैसा भाव तैसा तयांकारणें ।
 
दैत्यांसी भासला सिहीं गजान । काळासी महाकाळ यशोदेसी तान्हें ॥२॥
 
अनंत वर्णी कोणा न कळे चि पार । सगुण कीं निर्गुण हा ही निर्धार ।
 
पांगलीं साईं अठरा करितां वेव्हार । तो वळितसे गौळियांचें खिल्लार ॥३॥
 
तेहतिस कोटि तिहीं देवांसी श्रेष्ठ । पाउलें पाताळीं नेणती स्वर्ग मुगुट ।
 
गिळिलीं चौदा भूवनें तरि न भरे चि पोट । तो खाउन धाला गोपाळाचें उच्छिष्ट ॥४॥
 
महिमा वर्णू तरि पांगलिया श्रुति । सिणला शेष चिरल्या जिव्हा करितां स्तुती ।
 
भावेंविण कांहीं न चले चि युक्ति । राखें शरण तुकयाबंधु करी विनंती ॥५॥
 
१५६९
 
परमानंदा परमपुरुषोत्तमरामा । अच्युता अनंता हरि मेघश्यामा ।
 
अविनाशा अलक्षा परता परब्रम्हा । अकळकळा कमळापती न कळे महिमा ॥१॥
 
जय देव जय देव जया जी श्रीपती । मंगळशुभदायका करीन आरती ॥ध्रु.॥
 
गोविंदा गोपाळा गोकुळरक्षणा । गिरिधरकर भवसागरतारक दधिमथना ।
 
मधुसूदन मुनिजीवन धरणीश्रमहरणा । दीनवत्सळ सकळां मूळ जय जयनिधाना ॥२॥
 
विश्वंभरा सर्वेश्वर जगदाधारा । चक्रधर करुणाकर पावन गजेंद्रा ।
 
सुखसागर गुणआगर मुगुटमणी शूरा । कल्याणकैवल्यमूर्ति मनोहरा ॥३॥
 
गरुडासना शेषशयना नरहरी । नारायणा ध्याना सुरहरवरगौरी ।
 
नंदा नंदनवंदन त्रिभुवनांभीतरी । अनंतनामीं ठसा अवतारांवरी ॥४॥
 
सगुणनिर्गुणसाक्ष श्रीमंत संतां । भगवाना भगवंता कालकृदांता ।
 
उत्पत्तिपाळणपासुन संहारणसत्ता । शरण तुकयाबंधु तारीं रिति बहुतां ॥५॥
 
१५७०
 
पंढरि पुण्यभूमी भीमा दिक्षणावाहिनी । तीर्थ हें चंद्रभागा महा पातकां धुनी ।
 
उतरलें वैकुंठमहासुख मेदिनी ॥१॥
 
जय देवा पांडुरंगा जय अनाथनाथा । आरती ओंवाळीन तुम्हां लक्ष्मीकांता ॥ध्रु.॥
 
नित्य नवा सोहळा हो महावाद्यां गजर । सन्मुख गरुड पारीं उभा जोडुनि कर ।
 
मंडितचतुर्भुजा कटीं मिरवती कर ॥२॥
 
हरिनाम कीर्तन हो आनंद महाद्वारीं । नाचती प्रेमसुखें नर तेथिंच्या नारी ।
 
जीवन्मुक्त लोक नित्य पाहाती हरी ॥३॥
 
आषाढी कार्तिकी हो गरुडटकयां भार । गर्जती नाम घोष महावैष्णववीर ।
 
पापासी रीग नाहीं असुर कांपती सुर ॥४॥
 
हें सुख पुंडलिकें कसें आणिलें बापें । निर्गुण साकारले आम्हांलागिं हें सोपें ।
 
म्हणोनि चरण धरोनि तुका राहिला सुखें ॥५॥
 
१५७१
 
अवतार गोकुळीं हो जन तारावयासी । लावण्यरूपडें हे तेजपुंजाळरासी ।
 
उगवतां कोटि बिंबें रवि लोपले शशी । उत्साव सुरवरां मही थोर मानसीं ॥१॥
 
जय देवा कृष्णनाथा जय रखुमाईंकांता । आरती ओंवाळीन तुम्हां देवकीसुता ।
 
जय देवा कृष्णनाथा ॥ध्रु.॥
 
वसुदेवदेवकीची बंद फोडुनी शाळ । होउनि विश्वजनिता तया पोटिंचा बाळ ।
 
दैत्य हे त्रासियेले समूळ कंसासी काळ । राजया उग्रसेना केला मथुरापाळ ॥२॥
 
राखतां गोधनें हो इंद्र कोपला वरि । मेघ जो कडाडिला शिळा वर्षतां धारीं ।
 
राखिलें गोकुळ हें नखीं धरिला गिरी । निर्भय लोकपाळ अवतरले हरी ॥३॥
 
कौतुक पाहावया माव ब्रम्ह्यानें केली । वत्सें चोरोनियां सत्यलोकासि नेलीं ।
 
गोपाळ गाईंवत्सें दोहीं ठायीं राखीलीं । सुखाचा प्रेमसिंधु अनाथांची माउली ॥४॥
 
तारिलें भक्तजना दैत्य निर्दाळूनि । पांडवां साहकारी आडल्यां निर्वाणी ।
 
गुण मी काय वर्णू मति केवढी वाणी । विनवितो दास तुका ठाव देई चरणीं ॥५॥
 
१५७२
 
सुंदर अंगकांती मुखें भाळ सुरेख । बाणली उटी अंगीं टिळा साजिरी रेख ।
 
मस्तकीं मुगुट कानीं कुंडलां तेज फांके । आरक्त दंत हिरे कैसे शोभले निके ॥१॥
 
जय देवा चुतर्भुजा जया लावण्यतेजा । आरती ओवाळीन भवतारिया हा वोजा । जय. ॥ध्रु.॥
 
उदार जुंझार हा जया वाणिती श्रुति । परतल्या नेति म्हणती तयां न कळे गति ।
 
भाट हा चतुर्मुखें अनुवाद करिती । पांगलीं साही अठरा रूप न गति ॥२॥
 
ऐकोनि रूप ऐसें तुजलागीं धुंडिती । बोडके नग्न एक निराहार ईति ।
 
साधनें योग नाना तपें दारुण किती । सांडिलें सुख दिली संसारा शांती ॥३॥
 
भरूनि माजी लोकां तिहीं नांदसि एक । कामिनी मनमोहना रूप नाम अनेक ।
 
नासति नाममात्रें भवपातकें शोक । पाउलें वंदिताती सिद्ध आणि साधक ॥४॥
 
उपमा द्यावयासी दुजें काय हें तुज । तत्वासि तत्वसार मूळ जालासी बीज ।
 
खेळसि बाळलीळा अवतार सहज । विनवितो दास तुका कर जोडोनि तुज ॥५॥
 
१५७३
 
सकुमार मुखकमळ निजसारनिर्मळ । सावळी सुनीळ तनु भ्रमरांग कुरळ ।
 
झळकति दिव्य तेजें दंत माज पातळ । मिरवलिं मयोरपत्रें मुगुट कुंडलें माळ ॥१॥
 
जय देवा जगदीश्वरा । धन्य रखुमाईंवरा । आरती करीन काया । ओंवाळिन सुंदरा । जय. ॥ध्रु.॥
 
गोजिरें ठाणमाण भुजा मंडित चारी । शोभति शंखचक्रगदापद्म मोहरी ।
 
हृदयीं ब्रम्हपद बाणलें शृंगारीं । गर्जति चरणीं वांकी कंठ कोकळिास्वरीं ॥२॥
 
घवघवित उटी अंगीं बावन चंदनांची । लल्हाट कस्तुरिचा कास पितांबरीची ।
 
कटिसूत्र वरि साजिरें प्रभा वर मोतियांची । संगीत सकळ मुद्रा पाउलें कुंकुमाचीं ॥३॥
 
सौभाग्यसुख सागर गुणलावण्यखाणी । लाघवी दीनवत्सळ विश्व लाविलें ध्यानीं ।
 
आश्चर्य देव करिती ॠषि राहिले मुनि । धन्य ते प्रसवली ऐसिया नंदपत्नी ॥४॥
 
वर्णितां ध्यान महिमा श्रुति राहिल्या नेति । रविकोटि चंद्र तारा प्रकाशा न तुळती ।
 
उदार सुर गंभीर पूर्ण आनंदमूर्ति । तुकयाबंधु म्हणे स्तवूं मी काय किती ॥५॥
 
१५७४
 
महा जी महादेवा महाकाळमर्दना । मांडियेलें उग्रतप महादीप्त दारुणा ।
 
परिधान व्याघ्रांबर चिदाभस्मलेपना । स्मशान क्रीडास्थळ तुम्हा जी त्रिनयना ॥१॥
 
जय देवा हरेश्वरा जय पार्वतीवरा । आरती ओंवाळिन कैवल्यदातारा । जय. ॥ध्रु.॥
 
रुद्र हें नाम तुम्हां उग्र संहारासी । शंकर शिव भोळा उदार सर्वस्वीं ।
 
उदक बेलपत्र टाळी वाहिल्या देसी । आपुलें पद दासां ठाव देई कैलासीं ॥२॥
 
त्रैलोक्यव्यापका हो जन आणि विजन । विराटस्वरूप हें तुझें साजिरें ध्यान ।
 
करितो वेद स्तुती कीर्ती मुखें आपण । जाणतां नेणवे हो तुमचें महिमान ॥३॥
 
बोलतां नाम महिमा असे आश्चर्य जगीं । उपदेश केल्यानंतरें पापें पळती वेगीं ।
 
हरहर वाणी गर्जे प्रेम संचरे अंगीं । राहिलि दृष्टी चरणीं रंग मीनला रंगीं ॥४॥
 
पुजूनि लिंग उभा तुका जोडोनी हात । करिती विज्ञापना परिसावी हे मात ।
 
अखंड राहूं द्यावें माझें चरणीं चत्ति । घातले साष्टांग मागे मस्तकीं हात ॥५॥
 
१५७५
 
अवतारनामभेद गणा आदि अगाद । जयासि पार नाहीं पुढें खुंटला वाद ।
 
एक चि दंत शोभे मुख विक्राळ दोंद । ब्रम्हांडामाजि दावी अनंत हे छंद ॥१॥
 
जय जया गणपती ओंवाळित आरती । साजिर्‍या सरळ भुजा फरशकमळ शोभती ॥ध्रु.॥
 
हे मही ठेंगणी हो तुज नृत्यनायका । भोंवरि फेर देतां असुर मदिले एकां ।
 
घातले तोडरीं हो भक्तजनपाळका । सहस्र नाम तुज भक्तिमुक्तिदायका ॥२॥
 
सुंदर शोभला हो रूपें लोपलीं तेजें । उपमा काय देऊं असे आणिक दुजें ।
 
रविशशितारागणें जयामाजी सहजें । उदरी सामावलीं जया ब्रम्हांडबीजें ॥३॥
 
वर्णिता शेष लीळा तया भागलीं मुखें । पांगुळले वेद चारी कैसे राहिले सुखें ।
 
अवतार जन्मला हो लिंगनाभी या मुखें । अमूर्त मूर्तिमंत होय भक्तीच्या सुखें ॥४॥
 
विश्व हें रूप तुझें हस्त पाद मुखडें । ऐसा चि भाव देई तया नाचतां पुढें ।
 
धूप दीप पंचारति ओंवाळिन निवाडें । राखें या शरणागता तुका खेळतां लाडें ॥५॥
 
१५७६
 
कनकाच्या परियेळीं उजळूनि आरती । रत्नदीपशोभा कैशा पाजळल्या ज्योती ॥१॥
 
ओंवाळूं गे माये सबाह्य साजिरा । राहिरखुमाईंसत्यभामेच्या वरा ॥ध्रु.॥
 
मंडितचतुर्भुज दिव्य कानीं कुंडलें । श्रीमुखाची शोभा पाहातां तेज फांकलें ॥२॥
 
वैजयंती माळ गळां शोभे श्रीमंत । शंखचक्रगदापद्म आयुधें शोभत ॥३॥
 
सांवळा सकुमार जैसा कर्दळीगाभा । चरणीचीं नेपुरें वांकी गर्जती नभा ॥४॥
 
ओंवाळितां मन हें उभें ठाकलें ठायीं । समदृष्टि समाधि तुकया लागली पायीं ॥५॥
 
१५७७
 
भक्तीचिया पोटीं बोध कांकडा ज्योती । पंचप्राण जीवें भावें ओंवाळूं आरती ॥१॥
 
ओंवाळू आरती माझ्या पंढरीनाथा । दोन्ही कर जोडोनि चरणीं ठेवीन माथा ॥ध्रु.॥
 
काय महिमा वर्णू आतां सांगणें तें किती । कोटि ब्रम्हहत्या मुख पाहतां जाती ॥२॥
 
राही रखुमाईं दोही दों बाही । मयूर पिच्छचामरें ढाळिति ठायीं ठायीं ॥३॥
 
तुका म्हणे दीप घेऊनि उन्मनति शोभा । विटेवरी उभा दिसे लावण्यगाभा ॥४॥
 
॥१३॥
 
१५७८
 
धन्य दिवस आजि दरुषण संतांचें । नांदे तया घरीं दैवत पंढरीचें ॥१॥
 
धन्य पुण्य रूप कैसा जालें संसार । देव आणि भक्त दुजा नाहीं विचार ॥ध्रु.॥
 
धन्य पूर्व पुण्य वोडवलें निरुतें । संतांचें दर्शन जालें भाग्यें बहुतें ॥२॥
 
तुका म्हणे धन्य आम्हां जोडली जोडी । संतांचे चरण आतां जीवें न सोडीं ॥३॥
 
१५७९
 
गाऊं वाणूं तुज विठो तुझा करूं अनुवाद । जिकडे पाहें तिकडे सर्वमय गोविंद ॥१॥
 
आनंद रे विठोबा जाला माझे मनीं । देखिले लोचनीं विटेसहित पाउले ॥ध्रु.॥
 
न करीं तपसाधनें रे मुक्तीचे सायास । हा चि जन्मोजन्मी गोड भक्तीचा रस ॥२॥
 
तुका म्हणे आम्हां प्रेमा उणें तें काईं । पंढरीचा राणा सांटविला हृदयीं ॥३॥
 
१५८०
 
मागणें तें एक तुजप्रति आहे । देशी तरि पाहें पांडुरंगा ॥१॥
 
या संतांसी निरवीं हें मज देई । आणिक दुजें काहीं न मगें तुज ॥२॥
 
तुका म्हणे आतां उदार होई । मज ठेवीं पायीं संतांचिया ॥३॥
 
स्वामींनीं काया ब्रम्ह केली ते अभंग ॥ २४ ॥
 
१५८१
 
शोधितां चि नये । म्हणोनि वोळगतों पाये ॥१॥
 
आतां दिसों नये जना । ऐसें करा नारायणा ॥ध्रु.॥
 
परतोनि मन । गेलें ठायीं चि मुरोन ॥२॥
 
विसरला तुका । बोलों चालों जाला मुका ॥३॥
 
१५८२
 
रज्जुसर्पाकार । भासयेलें जगडंबर ॥१॥
 
म्हणोनि आठवती पाय । घेतों आलाय बलाय ॥ध्रु.॥
 
द्रुश द्रुमाकार लाणी । केलों सर्व सासी धणी ॥२॥
 
तुकीं तुकला तुका । विश्वीं भरोनि उरला लोकां ॥३॥
 
१५८३
 
म्हणवितों दास । परि मी असें उदास ॥१॥
 
हा चि निश्चय माझा । परि मी निश्चयाहुनि दुजा ॥ध्रु.॥
 
सरतें कर्तुत्व माझ्यानें । परि मी त्याही हून भिन्न ॥२॥
 
तुका तुकासी तुकला । तुका तुकाहुनि निराळा ॥१॥
 
१५८४
 
घोंटवीन लाळ ब्रम्हज्ञान्या हातीं । मुक्तां आत्मस्थिती सांडवीन ॥१॥
 
ब्रम्हभूत होते काया च कीर्तनीं । भाग्य तरी ॠणी देवा ऐसा ॥ध्रु.॥
 
तीर्थ भ्रमकासी आणीन आळस । कडु स्वर्गवास करिन भोग ॥२॥
 
सांडवीन तपोनिधा अभिमान । यज्ञा आणि दान लाजवीन ॥३॥
 
भक्तिभाग्यप्रेमा साधीन पुरुषार्थ । ब्रम्हींचा जो अर्थ निजठेवा ॥४॥
 
धन्य म्हणवीन येहे लोकीं लोकां । भाग्य आम्हीं तुका देखियेला ॥५॥
 
१५८५
 
संसाराचे अंगीं अवघीं च वेसनें । आम्ही या कीर्तनें शुद्ध जालों ॥१॥
 
आतां हें सोंवळें जालें त्रिभुवन । विषम धोऊन सांडियेलें ॥ध्रु.॥
 
ब्रम्हपुरीं वास करणें अखंड । न देखिजे तोंड विटाळाचें ॥२॥
 
तुका म्हणे आम्हां एकांताचा वास । ब्रम्हीं ब्रम्हरस सेवूं सदा ॥३॥
 
१५८६
 
तुम्ही सनकादिक संत । म्हणवितां कृपावंत ॥१॥
 
एवढा करा उपकार । देवा सांगा नमस्कार ॥ध्रु.॥
 
भाकूनि करुणा । विनवा वैकुंठींचा राणा ॥२॥
 
तुका म्हणे मज आठवा । मुळ लवकरी पाठवा ॥३॥
 
१५८७
 
आपुल्या माहेरा जाईंन मी आतां । निरोप या संतां हातीं आला ॥१॥
 
सुख दुःख माझें ऐकिलें कानीं । कळवळा मनीं करुणेचा ॥ध्रु.॥
 
करुनी सिद्ध मूळ साउलें भातुकें । येती दिसें एकें न्यावयासी ॥२॥
 
त्या चि पंथें माझें लागलेंसे चत्ति । वाट पाहें नित्य माहेराची ॥३॥
 
तुका म्हणे आतां येतील न्यावया । अंगें आपुलिया मायबाप ॥४॥
 
१५८८
 
चिन्हें उमटताती अंगीं । शकुना जोगीं उत्तम ॥१॥
 
आठवला बापमाय । येइल काय मूळ नेणों ॥ध्रु.॥
 
उत्कंठित जालें मन । ते चि खुण तेथींचि ॥२॥
 
तुका म्हणे काम वारीं । आळस घरीं करमेना ॥३॥
 
१५८९
 
आरोनियां पाहे वाट । कटकट सोसेना ॥१॥
 
आलियांस पुसें मात । तेथें चत्ति लागलें ॥ध्रु.॥
 
दळीं कांडीं लोकांऐसें । परि मी नसें ते ठायीं ॥२॥
 
तुका म्हणे येथें पिसें । तेथें तैसें असेल ॥३॥
 
१५९०
 
येथीलिया अनुभवें । कळों जीवें हें येतसे ॥१॥
 
दोहीं ठायीं एक जीव । माझी कींव त्या अंगीं ॥ध्रु.॥
 
भूक भुके चि खाउनि धाय । नाहीं हाय अन्नाची ॥२॥
 
तुका म्हणे सुख जालें । अंतर धालें त्यागुणें ॥३॥
 
१५९१
 
पैल आले हरि । शंख चक्र शोभे करीं ॥१॥
 
गरुड येतो फडत्कारें । ना भी ना भी म्हणे त्वरे ॥ध्रु.॥
 
मुगुटकुंडलांच्या दीप्ति । तेजें लोपला गभस्ति ॥२॥
 
मेघश्यामवर्ण हरि । मूर्ति डोळस साजिरी ॥३॥
 
चुतर्भुज वैजयंती । गळां माळ हे रुळती ॥४॥
 
पीतांबर झळके कैसा । उजळल्या दाही दिशा ॥५॥
 
तुका जालासे संतुष्ट । घरा आलें वैकुंठपीठ ॥६॥
 
१५९२
 
शंखचक्रगदापद्म । पैल आला पुरुषोत्तम ॥१॥
 
ना भी ना भी भक्तराया । वेगीं पावलों सखया ॥ध्रु.॥
 
दुरूनि येतां दिसे दृष्टी । धाकें दोष पळती सृष्टी ॥२॥
 
तुका देखोनि एकला । वैकुंठींहूनि हरि आला ॥३॥
 
१५९३
 
पैल दिसतील भार । दिंडी पताका अपार ॥१॥
 
आला पंढरीचा राणा । दिसतील त्याच्या खुणा ।
 
सुख वाटे मना । डोळे बाह्या स्फुरती ॥ध्रु.॥
 
उठिले गजर नामाचे । दळभार वैष्णवांचे ॥२॥
 
तुका करी रिता ठाव । त्यांसी बैसावया वाव ॥३॥
 
१५९४
 
चला जाऊं रे सामोरे । पुढें भेटों विठ्ठल धुरे ॥१॥
 
तुका आनंदला मनीं । कैसा जातो लोटांगणीं ।
 
फेडावया धणी । प्रेमसुखाची आजि ॥ध्रु.॥
 
पुढें आले कृपावंत । मायबाप साधुसंत ॥२॥
 
आळंगिला बाहीं । ठेविला विठोबाचे पायीं ॥३॥
 
१५९५
 
पाहुणे घरासी । आजि आले हृषीकेशी ॥१॥
 
काय करूं उपचार । कोंप मोडकी जर्जर ।
 
कण्या दरदर । पाण्यामाजी रांधिल्या ॥ध्रु.॥
 
घरीं मोडकिया बाजा । वरि वाकळांच्या शेजा ॥२॥
 
मुखशुद्धि तुळसी दळ । तुका म्हणे मी दुर्बळ ॥३॥
 
१५९६
 
संतीं केला अंगीकार । त्यासी अभिमान थोर ॥१॥
 
कांहीं ठेविलें चरणीं । घेतीं तें चि पुरवूनि ।
 
तुका पायवणी । घेऊनियां निराळा ॥ध्रु.॥
 
नसतां कांहीं संचित । भेटी जाली अवचित ॥२॥
 
देव मिळोनियां भक्त । तुका केलासे सनाथ ॥३॥
 
१५९७
 
अवघियांच्या आलों मुळें । एका वेळे न्यावया ॥१॥
 
सिद्ध व्हावें सिद्ध व्हावें । आधीं ठावें करितों ॥ध्रु.॥
 
जोंवरि ते घटिका दुरी । आहे उरी तो काळ ॥२॥
 
मंगळाचे वेळे उभे । असों शोभे सावध ॥३॥
 
अवघियांचा योग घडे । तरी जोडे श्लाघ्यता ॥४॥
 
तुका म्हणे पाहें वाट । बहु आट करूनि ॥५॥
 
१५९८
 
सकळ ही माझी बोळवण करा । परतोनि घरा जावें तुम्हीं ॥१॥
 
कर्मधर्में तुम्हां असावें कल्याण । घ्या माझें वचन आशीर्वाद ॥ध्रु.॥
 
वाढवूनि दिलों एकाचिये हातीं । सकळ निश्चिंती जाली तेथें ॥२॥
 
आतां मज जाणें प्राणेश्वरासवें । माझिया भावें अनुसरलों ॥३॥
 
वाढवितां लोभ होईंल उसीर । अवघींच स्थिर करा ठायीं ॥४॥
 
धर्म अर्थ काम जाला एके ठायीं । मेळविला जिंहीं हाता हात ॥५॥
 
तुका म्हणे आतां जाली हे चि भेटी । उरल्या त्या गोष्टी बोलावया ॥६॥
 
१५९९
 
बोलिलों तें आतां पाळावें वचन । ऐसें पुण्य कोण माझे गांठी ॥१॥
 
जातों आतां आज्ञा घेऊनियां स्वामी । काळक्षेप आम्ही करूं कोठें ॥ध्रु.॥
 
न घडे यावरि न धरवे धीर । पीडतां राष्ट्र देखोनि जग ॥२॥
 
तुका म्हणे तुम्ही दिसे मोकलिलें । काय आतां आलें जीवित्वाचें ॥३॥
 
१६००
 
करावें तें काम । उगाच वाढवावा श्रम ॥१॥
 
अवघें एकमय । राज्य बोलों चालों नये ॥ध्रु.॥
 
दुजयाची सत्ता । न चलेसी जाली आतां ॥२॥
 
आतां नाहीं तुका । पुन्हा हारपला लोकां ॥३॥

१६०१
 
आम्ही जातों तुम्ही कृपा असों द्यावी । सकळा सांगावी विनंती माझी ॥१॥
 
वाडवेळ जाला उभा पांडुरंग । वैकुंठा श्रीरंग बोलावितो ॥२॥
 
अंतकाळीं विठो आम्हांसी पावला । कुडीसहित जाला गुप्त तुका ॥३॥
 
१६०२
 
तुका उतरला तुकीं । नवल जालें तिहीं लोकीं ॥१॥
 
नित्य करितों कीर्तन । हें चि माझें अनुष्ठान ॥ध्रु.॥
 
तुका बैसला विमानीं । संत पाहाती लोचनीं ॥२॥
 
देव भावाचा भुकेला । तुका वैकुंठासी नेला ॥३॥
 
१६०३
 
न देखिजे ऐसें केलें । या विठ्ठलें दुःखासी ॥१॥
 
कृपेचिये सिंव्हासनीं । अधिष्ठानीं बैसविलें ॥ध्रु.॥
 
वाजता तो नलगे वारा । क्षीरसागरा शयनीं ॥२॥
 
तुका म्हणें अवघें ठायीं । मज पायीं राखिलें ॥३॥
 
१६०४
 
वाराणसीपयपत असों सुखरूप । सांगावा निरोप संतांसी हा ॥१॥
 
येथूनियां आम्हां जाणें निजधामा । सवें असे आम्हां गरुड हा ॥२॥
 
कृपा असों द्यावी मज दीनावरी । जातोंसों माहेरी तुका म्हणे ॥३॥
 
॥२४॥
 
शखे १५७१ एकाहत्तरीं विरोधनामसंवत्सरीं फालगुनवद्य
 
द्वितीया सोमवासरीं प्रथमप्रहरीं तुकोबा गुप्त जाले ॥१॥
 
१६०५
 
जाती पंढरीस । म्हणे जाईंन तयांस ॥१॥
 
तया आहे संवसार । ऐसें बोले तो माहार ॥ध्रु.॥
 
असो नसो भाव । जो हा देखे पंढरिराव ॥२॥
 
चंद्रभागे न्हाती । तुका म्हणे भलते याती ॥३॥
 
१६०६
 
धरियेलीं सोंगें । येणें अवघीं पांडुरंगें ॥१॥
 
तें हें ब्रम्ह विटेवरी । उभें चंद्रभागे तिरीं ॥ध्रु.॥
 
अंतर व्यापी बाहे । धांडोळितां कोठें नोहे ॥२॥
 
योगयागतपें । ज्याकारणें दानजपें ॥३॥
 
दिले नेदी जति । भोग सकळ ज्या होती ॥४॥
 
अवघी लीळा पाहे । तुका म्हणे दासां साहे ॥५॥
 
१६०७
 
ज्याचे गर्जतां पवाडे । कळिकाळ पायां पडे ॥१॥
 
तो हा पंढरीचा राणा । पुसा सा चौं अठरा जणां ॥ध्रु.॥
 
चिंतितां जयासी । भुक्तिमुक्ति कामारी दासी ॥२॥
 
वैकुंठासी जावें । तुका म्हणे ज्याच्या नांवें ॥३॥
 
१६०८
 
ज्याचे गर्जतां पवाडे । श्रुतिशास्त्रां मौन्य पडे ॥१॥
 
तेथें माझी वाचा किती । पुरे करावया स्तुती ॥ध्रु.॥
 
सिणलें सहजर तोंडें । शेषाफणी ऐसें धेंडें ॥२॥
 
तुका म्हणे मही । पत्र सिंधु न पुरे शाही ॥३॥
 
१६०९
 
देव राखे तया मारील कोण । न मोडे कांटा हिंडतां वन ॥१॥
 
न जळे न बुडे नव्हे कांहीं । विष तें ही अमृत पाहीं ॥ध्रु.॥
 
न चुके वाट न पडे फंदीं । नव्हे कधीं कधीं यमबाधा ॥२॥
 
तुका म्हणे नारायण । येता गोर्‍या वारी वाण ॥३॥
 
१६१०
 
कोठे गुंतलासी द्वारकेच्या राया । वेळ कां सखया लावियेला ॥१॥
 
दिनानाथ ब्रीद सांभाळीं आपुले । नको पाहों केलें पापपुण्य ॥ध्रु.॥
 
पतितपावन ब्रीदें चराचर । पातकी अपार उद्धरिले ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे द्रौपदीचा धांवा । केला तैसा मला पावें आतां ॥३॥
 
१६११
 
कोठें गुंतलासी कोणांच्या धांवया । आली देवराया निद्रा तुज ॥१॥
 
कोठें गुंतलासी भक्तिप्रेमसुखें । न सुटेती मुखें गोपिकांचीं ॥ध्रु.॥
 
काय पडिलें तुज कोणाचें संकट । दुरी पंथ वाट न चालवे ॥२॥
 
काय माझे तुज गुण दोष दिसती । म्हणोनि श्रीपती कोपलासी ॥३॥
 
काय जालें सांग माझिया कपाळा । उरला जीव डोळां तुका म्हणे ॥४॥
 
१६१२
 
परस्त्रीतें म्हणतां माता । चत्ति लाजवितें चित्ती ॥१॥
 
काय बोलोनियां तोंडें । मनामाजी कानकोंडें ॥ध्रु.॥
 
धर्मधारष्टिगोष्टी सांगे । उष्ट्या हाते नुडवी काग ॥२॥
 
जें जें कर्म वसे अंगीं । तें तें आठवे प्रसंगीं ॥३॥
 
बोले तैसा चाले । तुका म्हणे तो अमोल ॥४॥
 
१६१३
 
असत्य वचन होतां सर्व जोडी । जरी लग्नघडी परउपकार ॥१॥
 
जाईंल पतना यासि संदेह नाहीं । साक्ष आहे कांहीं सांगतों ते ॥ध्रु.॥
 
वदविलें मुखें नारायणें धर्मा । अंगुष्ठ त्या कर्मासाटीं गेला ॥२॥
 
तुका म्हणे आतां सांभळा रे पुढें । अंतरिंचे कुडें देइल दुःख ॥३॥
 
१६१४
 
जळों त्याचें तोंड । ऐसी कां ते व्याली रांड ॥१॥
 
सदा भोवयासी गांठी । क्रोध धडधडीत पोटीं ॥ध्रु.॥
 
फोडिली गोंवरी । ऐसी दिसे तोंडावरी ॥२॥
 
तुका म्हणे नाहीं । चित्ती समाधान कांहीं ॥३॥
 
१६१५
 
तोंडें खाये फार । पादे बोचा करी मार ॥१॥
 
एक ऐसे ते शाहाणे । आपुले अधीन तें नेणें ॥ध्रु.॥
 
कुले घालूनि उघडे । रागें पाहे लोकांकडे ॥२॥
 
खेळे जुतकर्म । मग बोंबली जुलूम ॥३॥
 
निजतां आला मोहो । वीतां म्हणे मेला गोहो ॥४॥
 
तुका म्हणे त्यांनीं । मनुष्यपणा केली हानी ॥५॥
 
१६१६
 
पतिव्रता नेणे आणिकांची स्तुती । सर्वभावें पति ध्यानीं मनीं ॥१॥
 
तैसें माझें मन एकविध जालें । नावडे विठ्ठलेंविण दुजें ॥ध्रु.॥
 
सूर्यविकासिनी नेघे चंद्रकळा । गाय ते कोकिळावसंतेंसी ॥२॥
 
तुका म्हणे बाळ मातेपुढें नाचे । बोल आणिकांचे नावडती ॥३॥
 
१६१७
 
पंडित म्हणतां थोर सुख । परि तो पाहातां अवघा मूर्ख ॥१॥
 
काय करावें घोकिलें । वेदपठण वांयां गेलें ॥ध्रु.॥
 
वेदीं सांगितलें तें न करी । सम ब्रम्ह नेणे दुराचारी ॥२॥
 
तुका देखे जीवीं शिव । हा तेथींचा अनुभव ॥३॥
 
१६१८
 
पंडित तो चि एक भला । नित्य भजे जो विठ्ठला ॥१॥
 
अवघें सम ब्रम्ह पाहे । सर्वां भूतीं विठ्ठल आहे ॥ध्रु.॥
 
रिता नाहीं कोणी ठाव । सर्वां भूतीं वासुदेव ॥२॥
 
तुका म्हणे तो चि दास । त्यां देखिल्या जाती दोष ॥३॥
 
१६१९
 
ऐका पंडितजन । तुमचे वंदितों चरण ॥१॥
 
नका करूं नरस्तुति । माझी परिसा हे विनंती ॥ध्रु.॥
 
अन्न आच्छादन । हें तों प्रारब्धा अधीन ॥२॥
 
तुका म्हणे वाणी । सुखें वेचा नारायणीं ॥३॥
 
१६२०
 
विठ्ठल टाळ विठ्ठल दिंडी । विठ्ठल तोंडीं उच्चारा ॥१॥
 
विठ्ठल अवघ्या भांडवला । विठ्ठल बोला विठ्ठल ॥ध्रु.॥
 
विठ्ठल नाद विठ्ठल भेद । विठ्ठल छंद विठ्ठल ॥२॥
 
विठ्ठल सुखा विठ्ठल दुःखा । तुकया मुखा विठ्ठल ॥३॥
 
१६२१
 
काय तुझें वेचे मज भेटी देतां । वचन बोलतां एक दोन ॥१॥
 
काय तुझें रूप घेतों मी चोरोनि । त्या भेणें लपोनि राहिलासी ॥ध्रु.॥
 
काय तुझें आम्हां करावें वैकुंठ । भेवों नको भेट आतां मज ॥२॥
 
तुका म्हणे तुझी नलगे दसोडी । परि आहे आवडी दर्शनाची ॥३॥
 
१६२२
 
संतनिंदा ज्याचे घरीं । नव्हे घर ते यमपुरी ॥१॥
 
त्याच्या पापा नाहीं जोडा । संगें जना होय पीडा ॥ध्रु.॥
 
संतनिंदा आवडे ज्यासी । तो जिता चि नर्कवासी ॥२॥
 
तुका म्हणे तो नष्ट । जाणा गाढव तो स्पष्ट ॥३॥
 
१६२३
 
आलें देवाचिया मना । तेथें कोणाचें चालेना ॥१॥
 
हरिश्चंद्र ताराराणी । वाहे डोंबा घरीं पाणी ॥ध्रु.॥
 
पांडवांचा साहाकारी । राज्यावरोनि केले दुरी ॥२॥
 
तुका म्हणे उगेचि राहा । होईंल तें सहज पाहा ॥३॥
 
१६२४
 
निजल्यानें गातां उभा नारायण । बैसल्या कीर्तन करितां डोले ॥१॥
 
उभा राहोनियां मुखीं नाम वदे । नाचे नाना छंदें गोविंद हा ॥ध्रु.॥
 
मारगीं चालतां मुखीं नाम वाणी । उभा चक्रपाणी मागें पुढें ॥२॥
 
तुका म्हणे यासी कीर्तनाची गोडी । प्रेमे घाली उडी नामासाटीं ॥३॥
 
१६२५
 
काम क्रोध आम्ही वाहिले विठ्ठलीं । आवडी धरिली पायांसवें ॥१॥
 
आतां कोण पाहे मागें परतोनि । गेले हारपोनि देहभाव ॥ध्रु.॥
 
रिद्धिसिद्धी सुखें हाणितल्या लाता । तेथें या प्राकृता कोण मानी ॥२॥
 
तुका म्हणे आम्ही विठोबाचे दास । करूनि ठेलों ग्रास ब्रम्हांडाचा ॥३॥
 
१६२६
 
उठाउठीं अभिमान । जाय ऐसें स्थळ कोण ॥१॥
 
तें या पंढरीस घडे । खळां पाझर रोकडे ॥ध्रु.॥
 
अश्रूचिया धारा । कोठें रोमांच शरीरा ॥२॥
 
तुका म्हणे काला । कोठें अभेद देखिला ॥३॥
 
१६२७
 
पंढरी पंढरी । म्हणतां पापाची बोहोरी ॥१॥
 
धन्य धन्य जगीं ठाव । होतो नामाचा उत्साव ॥ध्रु.॥
 
रिद्धिसिद्धी लोटांगणीं । प्रेमसुखाचिया खाणी ॥२॥
 
अधिक अक्षरानें एका । भूवैकुंठ म्हणे तुका ॥३॥
 
१६२८
 
भार घालीं देवा । न लगे देश डोईं घ्यावा ॥१॥
 
देह प्रारब्धा अधीन । सोसें अधिक वाढे सीण ॥ध्रु.॥
 
व्यवसाय निमत्ति । फळ देतसे संचित ॥२॥
 
तुका म्हणे फिरे । भोंवडीनें दम जिरे ॥३॥
 
१६२९
 
भोग भोगावरी द्यावा । संचिताचा करुनी ठेवा ॥१॥
 
शांती धरणें जिवासाटीं । दशा उत्तम गोमटी ॥ध्रु.॥
 
देह लेखावें असार । सत्य परउपकार ॥२॥
 
तुका म्हणे हे मिरासी । बुडी द्यावी ब्रम्हरसी ॥३॥
 
१६३०
 
येथें बोलोनियां काय । व्हावा गुरू तरि जाय ॥१॥
 
मज न साहे वांकडें । ये विठ्ठलकथेपुढें ॥ध्रु.॥
 
ऐकोनि मरसी कथा। जंव आहेसि तुं जीता ॥२॥
 
हुरमतीची चाड । तेणें न करावी बडबड ॥३॥
 
पुसेल कोणी त्यास । जा रे करीं उपदेश ॥४॥
 
आम्ही विठ्ठलाचे वीर । फोडूं कळिकाळाचें शीर ॥५॥
 
घेऊं पुढती जन्म । वाणूं कीर्त मुखें नाम ॥६॥
 
तुका म्हणे मुक्ती । नाहीं आस चि ये चित्ती ॥७॥
 
१६३१
 
आनुहातीं गुंतला नेणे बाह्य रंग । वृत्ति येतां मग बळ लागे ॥१॥
 
मदें माते तया नाहीं देहभाव । आपुले आवेव आवरितां ॥ध्रु.॥
 
आणिकांची वाणी वेद तेणें मुखें । उपचारदुःखें नाठवती ॥२॥
 
तें सुख बोलतां आश्चर्य या जना । विपरीत मना भासतसे ॥३॥
 
तुका म्हणे बाह्य रंग तो विठ्ठल । अंतर निवालें ब्रम्हरसें ॥४॥
 
१६३२
 
ब्रम्हरसगोडी तयांसी फावली । वासना निमाली सकळ ज्यांची ॥१॥
 
नाहीं त्या विटाळ अखंड सोंवळीं । उपाधीवेगळीं जाणिवेच्या ॥ध्रु.॥
 
मन हें निश्चळ जालें एके ठायीं । तयां उणें काईं निजसुखा ॥२॥
 
तीं चि पुण्यवंतें परउपकारी । प्रबोधी त्या नारीनरलोकां ॥३॥
 
तुका म्हणे त्यांचे पायीं पायपोस । होऊनियां वास करिन तेथें ॥ ४॥
 
१६३३
 
जैसें तैसें राहे देवाचें हें देणें । यत्न करितां तेणें काय नव्हे ॥१॥
 
दासां कृपासिंधु नुपेक्षी सर्वथा । अंतरींची व्यथा कळे त्यासी ॥ध्रु.॥
 
मागों नेणे परी माय जाणे वर्म । बाळा नेदी श्रम पावों कांहीं ॥२॥
 
तुका म्हणे मज अनुभव अंगें । वचन वाउगें मानेना हें ॥३॥
 
१६३४
 
आम्हां हरिच्या दासां कांहीं । भय नाहीं त्रैलोकीं ॥१॥
 
देव उभा मागें-पुढें । उगवी कोडें संकट ॥ध्रु.॥
 
जैसा केला तैसा होय । धांवे सोय धरोनि ॥२॥
 
तुका म्हणे असों सुखें । गाऊं मुखें विठोबा ॥३॥
 
१६३५
 
परद्रव्यपरनारीचा अभिळास । तेथूनि हारास सर्वभाग्या ॥१॥
 
घटिका दिवस मास वरुषें लागेतीन । बांधलें पतन गांठोडीस ॥ध्रु.॥
 
पुढें घात त्याचा रोकडा शकुन । पुढें करी गुण निश्चयेंसी ॥२॥
 
तुका म्हणे एकां तडतांथवड । काळ लागे नाड परी खरा ॥३॥
 
१६३६
 
समर्थाचें केलें । कोणां जाईंल मोडिलें ॥१॥
 
वांयां करावी ते उरे । खटपटें सोस पुरे ॥ध्रु.॥
 
ठेविला जो ठेवा । आपुलाला तैसा खावा ॥२॥
 
ज्याचें त्याचें हातीं । भुके तयाची फजिती ॥३॥
 
तुका म्हणे कोटी । बाळे जाले शूळ पोटी ॥४॥
 
१६३७
 
हे माझी मिराशी । ठाव तुझ्या पायांपाशीं ॥१॥
 
याचा धरीन अभिमान । करीन आपुलें जतन ॥ध्रु.॥
 
देऊनियां जीव । बळी साधिला हा ठाव ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा । जुन्हाट हे माझी सेवा ॥३॥
 
१६३८
 
नेणे गति काय कवण अधोगति । मानिली निश्चिंती तुझ्या पायीं ॥१॥
 
कर्म धर्म कोण नेणें हा उपाव । तुझ्या पायीं भाव ठेवियेला ॥ध्रु.॥
 
नेणें निरसं पाप पुण्य नेणें काय । म्हणऊनि पाय धरिले तुझे ॥२॥
 
वेडा मी अविचार न कळे विचार । तुज माझा भार पांडुरंगा ॥३॥
 
तुका म्हणे तुज करितां नव्हे काय । माझा तो उपाय कवण तेथें ॥४॥
 
१६३९
 
तुझा म्हणऊनि जालों उतराईं । त्याचें वर्म काईं तें मी नेणें ॥१॥
 
हातीं धरोनियां दावीं मज वाट । पुढें कोण नीट तें चि देवा ॥ध्रु.॥
 
देवभक्तपण करावें जतन । दोहीं पक्षीं जाण तूं चि बळी ॥२॥
 
अभिमानें तुज लागली हे लाज । शरणागतां काज करावया ॥३॥
 
तुका म्हणे बहु नेणता मी फार । म्हणऊनि विचार जाणविला ॥४॥
 
१६४०
 
मारगीं चालतां पाउलापाउलीं । चिंतावी माउली पांडुरंग ॥१॥
 
सर्व सुख लागे घेउनिया पाठी । आवडींचा कंठीं रस ओती ॥ध्रु.॥
 
पीतांबरें छाया करी लोभापर । पाहे तें उत्तर आवडीचें ॥२॥
 
तुका म्हणे हें चि करावें जीवन । वाचे नारायण तान भूक ॥३॥
 
१६४१
 
जालों आतां दास । माझे तोडोनियां पाश ॥१॥
 
ठाव द्यावा पायांपाशीं । मी तो पातकांची राशी ॥ध्रु.॥
 
सकळ ही गोवा । माझा उगवूनि देवा ॥२॥
 
तुका म्हणे भय । करा जवळी तें नये ॥३॥
 
१६४२
 
अंतरींचें जाणां । तरि कां येऊं दिलें मना ॥१॥
 
तुमची करावी म्यां सेवा । आतां अव्हेरितां देवा ॥ध्रु.॥
 
नव्हती मोडामोडी । केली मागें ते चि घडी ॥२॥
 
तुका म्हणे दिला वाव । पायीं लागों दिला भाव ॥३॥
 
१६४३
 
पवित्र होईंन चरित्रउच्चारें । रूपाच्या आधारें गोजिरिया ॥१॥
 
आपुरती बुद्धी पुण्य नाहीं गांठी । पायीं घालीं मिठी पाहें डोळां ॥ध्रु.॥
 
गाईंन ओविया शिष्टांच्या आधारें । सारीन विचारें आयुष्या या ॥२॥
 
तुका म्हणे तुझें नाम नारायणा । ठेवीन मी मना आपुलिया ॥३॥
 
१६४४
 
काय ऐसा जन्म जावा वांयांविण । कांहीं तरी ॠण असो माथां ॥१॥
 
कोणे तरी काळें होईंल आठव । नाहीं जरी भाव भार खरा ॥ध्रु.॥
 
शता एकातरी जन्माच्या शेवटीं । कृपाळुवा पोटीं होइल दया ॥२॥
 
तुका म्हणे नाहीं फांकों तरी देत । सर्वांचें उचित सांपडलें ॥३॥
 
१६४५
 
नाहीं कोणी दिस जात वांयांविण । साध्य नाहीं सीण लटिका चि ॥१॥
 
एकाचिये माथां असावें निमत्ति । नसो नाहीं हित कपाळीं तें ॥ध्रु.॥
 
कांहीं एक तरी बोलायाचा जागा । नेदिती वाउगा उभा ठाकों ॥२॥
 
तुका म्हणे वर्में कळों येती कांहीं । ओळखी जे नाहीं होईंल ते ॥३॥
 
१६४६
 
काय करील तें नव्हे विश्वंभर । सेवका दारद्रि लाज नाहीं ॥१॥
 
मजपासूनि हें पडिलें अंतर । काय तो अव्हेर करूं जाणे ॥ध्रु.॥
 
नामाच्या चिंतनें नासी गर्भवास । नेदी करूं आस आणिकांची ॥२॥
 
तुका म्हणे नेणों किती वांयां गेले । तयां उद्धरिलें पांडुरंगें ॥३॥
 
१६४७
 
संध्या करितोसी केशवाच्या नांवें । आरंभीं तें ठावें नाहीं कैसें ॥१॥
 
किती या सांगावें करूनि फजित । खळ नेणे हित जवळीं तें ॥ध्रु.॥
 
माजल्या न कळे उचित तें काय । नेघावें तें खाय घ्यावें सांडी ॥२॥
 
तुका म्हणे घेती भिंती सवें डोकें । वावसी तें एकें अंधारलीं ॥३॥
 
१६४८
 
दुधाचे घागरी मद्याचा हा बुंद । पडिलिया शुद्ध नव्हे मग ॥१॥
 
तैसे खळां मुखें न करावें श्रवण । अहंकारें मन विटाळलें ॥ध्रु.॥
 
काय करावीं तें बत्तीस लक्षणें । नाक नाहीं तेणें वांयां गेलीं ॥२॥
 
तुका म्हणे अन्न जिरों नेदी माशी । आपुलिया जैशी सवें श्वगॉ ॥३॥
 
१६४९
 
सांगावें तें बरें असतें हें पोटीं । दुःख देते खोटी बुद्धी मग ॥१॥
 
आपला आपण करावा वेव्हार । जिंकोनि अंतर मन ग्वाही ॥ध्रु.॥
 
नाहीं मागें येत बोलिलें वचन । पावावा तो सीण बरा मग ॥२॥
 
तुका म्हणे बहु भ्यालों खटपटे । आतां देवा खोटे शब्द पुरे ॥३॥
 
वाराणसीस यात्रा चालली तेव्हां स्वामींनीं भागीरथीस पत्र धाडिलें - ते अभंग ॥ ४ ॥
 
१६५०
 
परिसें वो माते माझी विनवणी । मस्तक चरणीं ठेवीतसें ॥१॥
 
भागीरथी महादोष निवारणी । सकळां स्वामिणी तीर्थांचिये ॥ध्रु.॥
 
जीतां भुक्ति मोक्ष मरणें तुझ्या तिरीं । अहिक्यपरत्री सुखरूप ॥२॥
 
तुका विष्णुदास संतांचें पोसनें । वागपुष्प तेणें पाठविलें ॥३॥

१६५१
 
तुम्ही विश्वनाथ । दीनरंक मी अनाथ ॥१॥
 
कृपा कराल ते थोडी । पायां पडिलों बराडी ॥ध्रु.॥
 
काय उणें तुम्हांपाशीं । मी तों अल्पें चि संतोषी ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा । कांहीं भातुकें पाठवा ॥३॥
 
१६५२
 
पिंड पदावरी । दिला आपुलिये करीं ॥१॥
 
माझें जालें गयावर्जन । फिटलें पितरांचें ॠण ॥ध्रु.॥
 
केलें कर्मांतर । बोंब मारिली हरिहर ॥२॥
 
तुका म्हणे माझें । भार उतरलें ओझें ॥३॥
 
॥३॥
 
१६५३
 
मथुरेच्या राया । माझें दंडवत पायां ॥१॥
 
तुमचे कृपेचें पोसनें । माझा समाचार घेणें ॥ध्रु.॥
 
नाम धरिलें कंठीं । असें आर्तभूत पोटीं ॥२॥
 
जीवींचें ते जाणा । तुका म्हणे नारायणा ॥३॥
 
१६५४
 
जाय तिकडे लागे पाठीं । नाहीं तुटी आठवाची ॥१॥
 
हरूनियां नेलें चत्ति । माझें थीत भांडवल ॥ध्रु.॥
 
दावूनियां रूप डोळां । मन चाळा लावियेलें ॥२॥
 
आणीक तोंडा पडिली मिठी । कान गोठी नाइकती ॥३॥
 
बोलिल्याचा आठव न घडे । वाणी ओढे ते सोईं ॥४॥
 
तुका म्हणे प्रेमधगी । भरली अंगीं अखंड ॥५॥
 
१६५५
 
नको ऐसें जालें अन्न । भूक तान ते गेली ॥१॥
 
गोविंदाची आवडी जीवा । करीन सेवा धणीवरी ॥ध्रु.॥
 
राहिलें तें राहो काम । सकळ धर्म देहीचे ॥२॥
 
देह घरिला त्याचें फळ । आणीक काळ धन्य हा ॥३॥
 
जाऊं नेदीं करितां सोस । क्षेमा दोष करवीन ॥४॥
 
तुका म्हणे या च पाठी । आता साटी जीवाची ॥५॥
 
१६५६
 
वाट पाहें हरि कां नये आझूनि । निष्ठ‍ कां मनीं धरियेलें ॥१॥
 
काय करूं धीर होत नाहीं जीवा । काय आड ठेवा उभा ठेला ॥ध्रु.॥
 
नाहीं माझा धांवा पडियेला कानीं । कोठें चक्रपाणी गुंतलेती ॥२॥
 
नाही आलें कळों अंतरा अंतर । कृपावंत फार ऐकतो ॥३॥
 
बहुता दिसांचें राहिलें भातुकें । नाहीं कवतुकें कृवाळिलें ॥४॥
 
तुका म्हणे देई एकवेळा भेटी । शीतळ हें पोटीं होइल मग ॥५॥
 
१६५७
 
नाहीं दिलें कधीं कठिण उत्तर । तरी कां अंतर पडियेलें ॥१॥
 
म्हणऊनि आतां वियोग न साहे । लांचावलें देहे संघष्टणें ॥ध्रु.॥
 
वेळोवेळां वाचे आठवितों नाम । अधिक चि प्रेम चढे घेतां ॥२॥
 
तुका म्हणे पांडुरंगे जननिये । घेऊनि कडिये बुझाविलें ॥३॥
 
१६५८
 
आतां न करीं सोस । सेवीन हा ब्रम्हरस ॥१॥
 
सुखें सेवीन अमृत । ब्रम्हपदींचें निश्चित ॥ध्रु.॥
 
तुमचा निज ठेवा । आम्ही पाडियेला ठावा ॥२॥
 
तुका म्हणे देवरांया । आतां लपालेती वांयां ॥३॥
 
१६५९
 
जेथें जेथें जासी । तेथें मज चि तूं पासी ॥१॥
 
ऐसा पसरीन भाव । रिता नाहीं कोणी ठाव ॥ध्रु.॥
 
चत्ति जडलें पायीं । पाळती हें ठायीं ठायीं ॥२॥
 
तुका म्हणे पोटीं । देव घालुनि सांगें गोष्टी ॥३॥
 
१६६०
 
सांपडला हातीं । तरी जाली हे निश्चिंती ॥१॥
 
नाहीं धांवा घेत मन । इंद्रियांचें समाधान ॥ध्रु.॥
 
सांडियेला हेवा । अवघा संचिताचा ठेवा ॥२॥
 
तुका म्हणे काम । निरसुनियां घेतों नाम ॥३॥
 
१६६१
 
मुक्तिपांग नाहीं विष्णुचिया दासां । संसार तो कैसा न देखती ॥१॥
 
बैसला गोविंद जडोनियां चित्ती । आदि ते चि अंतीं अवसान ॥ध्रु.॥
 
भोग नारायणा देऊनि निराळीं । ओविया मंगळीं तो चि गाती ॥२॥
 
बळ बुद्धी त्यांची उपकारासाटीं । अमृत तें पोटी सांटवलें ॥३॥
 
दयावेंत तरी देवा च सारिखीं । आपुलीं पारखीं नोळखती ॥४॥
 
तुका म्हणे त्यांचा जीव तो चि देव । वैकुंठ तो ठाव वसती तो ॥५॥
 
१६६२
 
सेवीन उच्छिष्ट लोळेन अंगणीं । वैष्णवां चरणीं होइन जोडा ॥१॥
 
ऐसें जन्म आतां मज देई देवा । आवडी हे जीवा सर्व काळ ॥ध्रु.॥
 
त्यांचे चरणरज येती अंगावरी । वंदीत ते शिरीं जाइन मागें ॥२॥
 
तुका म्हणे येथें राहिलासे भाव । सकळ ही वाव जाणोनियां ॥३॥
 
१६६३
 
क्षेम देयाला हो । स्फुरताती दंड बाहो ॥१॥
 
आतां झडझडां चालें । देई उचलूं पाउलें ॥ध्रु.॥
 
सांडीं हंसगती । बहु उत्कंठा हे चित्ती ॥२॥
 
तुका म्हणे आईं । श्रीरंगे विठाबाईं ॥३॥
 
१६६४
 
जेणें वेळ लागे । ऐसें सांडीं पांडुरंगे ॥१॥
 
कंठ कंठा मिळे देई । माझा वोरस तूं घेई ॥ध्रु.॥
 
नको पीतांबर । सांवरूं हे अळंकार ॥२॥
 
टाकीं वो भातुकें । लौकिकाचें कवतुकें ॥३॥
 
हातां पायां नको । कांहीं वेगळालें राखों ॥४॥
 
तुका म्हणे यावरी । मग सुखें अळंकारीं ॥५॥
 
१६६५
 
कृपेचा ओलावा । दिसे वेगळा चि देवा ॥१॥
 
मी हें इच्छीतसें साचें । न लगे फुकटशाईं काचें ॥ध्रु.॥
 
जेणें जाय कळसा । पाया उत्तम तो तैसा ॥२॥
 
तुका म्हणे घरीं । तुझ्या अवघिया परी ॥३॥
 
१६६६
 
दावूनियां कोणां कांहीं । ते चि वाहीं चाळविलीं ॥१॥
 
तैसें नको करूं देवा । शुद्धभावा माझिया ॥ध्रु.॥
 
रिद्धिसिद्धी ऐसे आड । येती नाड नागवूं ॥२॥
 
उदकाऐसे दावुनि ओढी । उर फोडी झळईं ॥३॥
 
दर्पणींचें दिलें धन । दिसे पण चरफडी ॥४॥
 
तुका म्हणे पायांसाटीं । करीं आटी कळों द्या ॥५॥
 
१६६७
 
काय माता विसरे बाळा । कळवळा प्रीतीचा ॥१॥
 
आवडीनें गळां मिठी । घाली उठी बैसवी ॥ध्रु.॥
 
लावूं धांवे मुख स्तना । नये मना निराळें ॥२॥
 
भावंडाचें भातें दावी । आपुलें लावी त्यास जी ॥३॥
 
माझें थोडें त्याचें फार । उत्तर हें वाढवी ॥४॥
 
तुका म्हणे नारायणा । तुम्ही जाणां बुझावूं ॥५॥
 
१६६८
 
तरीं आम्ही तुझी धरियेली कास । नाहीं कोणी दास वांयां गेला ॥१॥
 
आगा पंढरीच्या उभ्या विटेवरी । येई लवकरी धांवें नेटे ॥ध्रु.॥
 
पालवितों तुज उभी करोनि बाहे । कृपावंता पाहे मजकडे ॥२॥
 
तुका म्हणे तुज बहु कान डोळे । कां हे माझे वेळे ऐसी परी ॥३॥
 
१६६९
 
करावा कांटाळा नव्हे हें उचित । आधीं च कां प्रीत लावियेली ॥१॥
 
जाणतसां तुम्हीं रूपाचें लाघव । आपुलें तें जीव घेतें ऐसा ॥ध्रु.॥
 
काय म्हणऊनि आलेती आकारा । आम्हां उजगरा करावया ॥२॥
 
तुका म्हणे भीड होती आजिवरी । आतां देवा उरी कोण ठेवी ॥३॥
 
१६७०
 
धरूनि पालव असुडीन करें । मग काय बरें दिसे लोकीं ॥१॥
 
काय तें विचारा ठायींचें आपणां । जो हा नारायणा अवकाश ॥ध्रु.॥
 
अंतर पायांसी तो वरी या गोष्टी । पडिलिया मिठी हालों नेदीं ॥२॥
 
रुसलेती तरी होईंल बुझावणी । तांतडी करूनि साधावें हें ॥३॥
 
सांपडलिया आधीं कारणासी ठाव । येथें करूं भाव दृढ आतां ॥४॥
 
तुका म्हणे तुझे ठाउके बोभाट । मग खटपट चुकली ते ॥५॥
 
१६७१
 
निष्ठ‍ा उत्तरीं न धरावा राग । आहे लागभाग ठायींचा चि ॥१॥
 
तूं माझा जनिता तूं माझा जनिता । रखुमाईंच्या कांता पांडुरंगा ॥ध्रु.॥
 
मुळींच्या ठेवण्यां आहे अधिकार । दुरावोनि दूर गेलों होतों ॥२॥
 
पोटींच्या आठवा पडिला विसर । काहीं आला भार माथां तेणें ॥३॥
 
राखिला हा होता बहु चौघां चार । साक्षीने वेव्हार निवडिला ॥४॥
 
तुका म्हणे कांहीं बोलणें न लगे । आतां पांडुरंगे तूं मी ऐसें ॥५॥
 
१६७२
 
सांगतां गोष्टी लागती गोडा । हा तो रोकडा अनुभव ॥१॥
 
सुख जालें सुख जालें । नये बोले बोलतां ॥ध्रु.॥
 
अंतर तें नये दिसों । आतां सोस कासया ॥२॥
 
तुका म्हणे जतन करूं । हें चि धरूं जीवेंसी ॥३॥
 
१६७३
 
मजशीं पुरे न पडे वादें । सुख दोहींच्या संवादें ॥१॥
 
तूं चि आगळा काशानें । शिर काय पायांविणे ॥ध्रु.॥
 
वाहों तुझा भार । दुःख साहोनि अपार ॥२॥
 
तुका म्हणे नाहीं भेद । देवा करूं नये वाद ॥३॥
 
१६७४
 
तुज नाहीं शक्ति । काम घेसी आम्हां हातीं ॥१॥
 
ऐसें अनुभवें पाहीं । उरलें बोलिजेसें नाहीं ॥ध्रु.॥
 
लपोनियां आड । आम्हां तुझा कैवाड ॥२॥
 
तुका म्हणे तुजसाठी । आम्हां संवसारें तुटी ॥३॥
 
१६७५
 
तुझाठायीं ओस । दोन्ही पुण्य आणि दोष ॥१॥
 
झडलें उरलें किती । आम्ही धरियेलें चित्ती ॥ध्रु.॥
 
कळलासी नष्टा । यातिक्रियाकर्मभ्रष्टा ॥२॥
 
तुका म्हणे बोला । नाहीं ताळा गा विठ्ठला ॥३॥
 
१६७६
 
भांडावें तों हित । ठायी पडा तें उचित ॥१॥
 
नये खंडों देऊं वाद । आम्हां भांडवलभेद ॥ध्रु.॥
 
शब्दासारसें भेटी । नये पडों देऊं तुटी ॥२॥
 
तुका म्हणे आळस । तो चि कारणांचा नास ॥३॥
 
१६७७
 
नव्हों गांढे आळसी । जो तूं आम्हांपुढें जासी ॥१॥
 
अरे दिलें आम्हां हातीं । वर्म वेवादाचें संतीं ॥ध्रु.॥
 
धरोनियां वाट । जालों शिरोमणि थोंट ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा । वाद करीन खरी सेवा ॥३॥
 
१६७८
 
तुझा विसर नको माझिया जीवा । क्षण एक केशवा मायबापा ॥१॥
 
जाओ राहो देह आतां ये चि घडी । कायसी आवडी याची मज ॥ध्रु.॥
 
कुश्चीळ इंद्रियें आपुलिया गुणें । यांचिया पाळणें कोण हित ॥२॥
 
पुत्र पत्नी बंधु सोयरीं खाणोरीं । यांचा कोण धरी संग आतां ॥३॥
 
पिंड हा उसना आणिला पांचांचा । सेकीं लागे ज्याचा त्यासी देणें ॥४॥
 
तुका म्हणे नाहीं आणिक सोइरें । तुजविण दुसरें पांडुरंगा ॥५॥
 
१६७९
 
ऐसें सत्य माझें येईंल अंतरा । तरि मज करा कृपा देवा ॥१॥
 
वचनांसारिखें तळमळी चत्ति । बाहेरि तो आंत होइल भाव ॥ध्रु.॥
 
तरि मज ठाव द्यावा पायांपाशीं । सत्यत्वें जाणसी दास खरा ॥२॥
 
तुका म्हणे सत्य निकट सेवकें । तरि च भातुकें प्रेम द्यावें ॥३॥
 
१६८०
 
आदि वर्तमान जाणसी भविष्य । मागें पुढें नीस संचिताचा ॥१॥
 
आतां काय देऊं पायांपें परिहार । जाणां तो विचार करा देवा ॥ध्रु.॥
 
आपुलें तें येथें काय चाले केलें । जोडावे ते भले हात पुढें ॥२॥
 
तुका म्हणे फिके बोल माझे वारा । कराल दातारा होईंल तें ॥३॥
 
१६८१
 
सुखें न मनी अवगुण । दुःख भोगी त्याचें कोण ॥१॥
 
हें कां ठायींचें न कळे । राती करा झांकुनि डोळे ॥ध्रु.॥
 
चालोनि आड वाटे । पायीं मोडविले कांटे ॥२॥
 
तुका म्हणे कोणा । बोल ठेवितो शाहाणा ॥३॥
 
१६८२
 
आम्ही न देखों अवगुणां । पापी पवित्र शाहाणा ॥१॥
 
अवघीं रूपें तुझीं देवा । वंदूं भावें करूं सेवा ॥ध्रु.॥
 
मज मुक्ती सवें चाड । नेणें पाषाण धातु वाड ॥२॥
 
तुका म्हणे घोटीं । विष अमृत तुजसाटीं ॥३॥
 
१६८३
 
मज नाहीं तुझ्या ज्ञानाची ते चाड । घेतां वाटे गोड नाम तुझें ॥१॥
 
नेणतें लेंकरूं आवडीचें तान्हें । बोलतों वचनें आवडीनें ॥ध्रु.॥
 
भक्ती नेणें कांहीं वैराग्य तें नाहीं । घातला विठाईं भार तुज ॥२॥
 
तुका म्हणे नाचें निर्लज्ज होऊनि । नाहीं माझे मनीं दुजा भाव ॥३॥
 
१६८४
 
काय माझी संत पाहाती जाणीव । सर्व माझा भावत्यांचे पायीं ॥१॥
 
कारण सरतें करा पांडुरंगीं । भूषणाची जगीं काय चाड ॥ध्रु.॥
 
बोबडा उत्तरीं म्हणें हरिहरि । आणीक भीकारी नेणें दुजें ॥२॥
 
तुका म्हणे तुम्ही विठ्ठलाचे दास । करितों मी आस उच्छिष्टाची॥३॥
 
१६८५
 
जीवाचें जीवन अमृताची तनु । ब्रम्हांड भूषणु नारायण ॥१॥
 
सुखाचा सांगात अंतकासी अंत । निजांचा निवांत नारायण ॥ध्रु.॥
 
गोडाचें ही गोड हर्षाचें ही कोड । प्रीतीचा ही लाड नारायण ॥२॥
 
भावाचा निज भाव नांवांचा हा नांव । अवघा पंढरिराव अवतरलासे ॥३॥
 
तुका म्हणे जें हें साराचें हें सार । माझा अंगीकार तेणें केला ॥४॥
 
१६८६
 
आतां मी सर्वथा नव्हें गा दुर्बळ । यातिहीनकुळ दैन्यवाणा ॥१॥
 
माय रखुमाईं पांडुरंग पिता । शुद्ध उभयतां पक्ष दोन्ही ॥ध्रु.॥
 
बापुडा मी नव्हें दुर्बळ ठेंगणा । पांगिला हा कोणा आणिकांसी ॥२॥
 
दृष्ट नव्हों आम्ही अभागी अनाथ । आमुचा समर्थ कैवारी हा ॥३॥
 
संवसार आम्हां सरला सकळ । लपोनियां काळ ठेला धाकें ॥४॥
 
तुका म्हणे जालों निर्भर मानसीं । जोडलिया रासी सुखाचिया ॥५॥
 
१६८७
 
केलें नाहीं मनीं तया घडे त्याग । उबगें उद्वेग नाहीं चित्ती ॥१॥
 
देव चि हा जाणे अंतरींचा भाव । मिथ्या तो उपाव बाह्य रंग ॥ध्रु.॥
 
त्यागिल्याचें ध्यान राहिलें अंतरीं । अवघी ते परी विटंबना ॥२॥
 
तुका म्हणे आपआपण्यां विचारा । कोण हा दुसरा सांगे तुम्हां ॥३॥
 
१६८८
 
हित व्हावें तरी दंभ दुरी ठेवा । चित्त शुद्ध सेवा देवाची हे ॥१॥
 
आवडी विठ्ठल गाईंजे एकांतीं । अलभ्य ते येती लाभ घरा ॥ध्रु.॥
 
आणीकां अंतरीं निदावी वसति । करावी हे शांती वासनेची ॥२॥
 
तुका म्हणे बाण हा चि निर्वाणींचा । वाउगी हे वाचा वेचूं नये ॥३॥
 
१६८९
 
हो कां नर अथवा नारी । ज्यांचा आवडता हरि ॥१॥
 
ते मज विठोबासमान । नमूं आवडी ते जन ॥ध्रु.॥
 
ज्याचें अंतर निर्मळ । त्याचें सबाह्य कोमळ ॥२॥
 
तुका म्हणे भावें । जिव्हें प्रेम वोसंडावें ॥३॥
 
१६९०
 
हरिची हरिकथा नावडे जया । अधम म्हणतां तया वेळ लागे ।
 
मनुष्यदेहीं तया नाट लागलें । अघोर साधिलें कुंभपाक ॥१॥
 
कासया जन्मा आला तो पाषाण । जंत कां होऊन पडिला नाहीं ।
 
उपजे मरोनि वेळोवेळां भांड । परिलाज लंड न धरी कांहीं ॥ध्रु.॥
 
ऐसियाची माता कासया प्रसवली । वर नाहीं घातली मुखावरी ।
 
देवधर्मांविण तो हा चांडाळ नर । न साहे भूमि भार क्षणभरी ॥२॥
 
राम म्हणतां तुझें काय वेचेल । कां हित आपुलें न विचारिसी ।
 
जन्मोजन्मींचा होईंल नरकीं । तुका म्हणे चुकी जरी यासी ॥३॥
 
१६९१
 
उपेक्षिला येणें कोणी शरणागत । ऐसी नाहीं मात आईंकिली ॥१॥
 
आतां काय ब्रीद सांडील आपुलें । ठायींचें धरिलें जाणोनियां ॥ध्रु.॥
 
माझ्या दोषासाटीं होइल पाठमोरा । ऐसा कोण पुरा भोग बळी ॥२॥
 
तुका म्हणे रूप आमुच्या कैवारें । धरिलें गोजिरें चतुर्भुज ॥३॥
 
१६९२
 
आवडीसारिखें संपादिलें सोंग । अनंत हें मग जालें नाम ॥१॥
 
कळे ऐशा वाटा रचिल्या सुलभा । दुर्गम या नभाचा ही साक्षी ॥ध्रु.॥
 
हातें जेवी एक मुखीं मागे घांस । माउली जयास तैसी बाळा ॥२॥
 
तुका म्हणे माझें ध्यान विटेंवरी । तैसी च गोजिरी दिसे मूर्ति ॥३॥
 
१६९३
 
धन्य मी मानीन आपुलें संचित । राहिलीसे प्रीत तुझे नामीं ॥१॥
 
धन्य जालों आतां यासि संदेह नाहीं । न पडों या वाहीं काळा हातीं ॥ध्रु.॥
 
ब्रम्हरस करूं भोजन पंगती । संतांचे संगती सर्वकाळ ॥२॥
 
तुका म्हणे पोट धालें चि न धाये । खादलें चि खायें आवडीनें ॥३॥
 
१६९४
 
आवडी न पुरे सेवितां न सरे । पडियेली धुरेसवें गांठी ॥१॥
 
न पुरे हा जन्म हें सुख सांटितां । पुढती ही आतां हें चि मागों ॥ध्रु.॥
 
मारगाची चिंता पालखी बैसतां । नाहीं उसंतितां कोसपेणी ॥२॥
 
तुका म्हणे माझी विठ्ठल माउली । जाणे ते लागली भूक तान ॥३॥
 
१६९५
 
नाहीं त्रिभुवनीं सुख या समान । म्हणऊनि मन स्थिरावलें ॥१॥
 
धरियेलीं जीवीं पाउलें कोमळीं । केली एकावळी नाममाळा ॥ध्रु.॥
 
शीतळ होऊनियां पावलों विश्रांती । न साहे पुढती घाली चित्ती ॥२॥
 
तुका म्हणे जाले सकळ सोहळे । पुरविले डोहळे पांडुरंगें ॥३॥
 
१६९६
 
मायबापापुढें लाटिकें लेंकरूं । तैसे बोल करूं कवतुकें ॥१॥
 
कृपावंता घालीं प्रेमपान्हारस । वोळली वोरसे पांडुरंग ॥ध्रु.॥
 
नाहीं धीर खुंटी जवळी हुंबरे । ठायीं च पाखर कवळिते ॥२॥
 
तुका म्हणे मज होऊं नेदी सीण । कळों नेदी भिन्न आहे ऐसें ॥३॥
 
१६९७
 
आठवों नेंदी आवडी आणीक । भरूनियां लोक तिन्ही राहे ॥१॥
 
मन धांवे तेथें तिचें चि दुभतें । संपूर्ण आइतें सर्वकाळ ॥ध्रु.॥
 
न लगे वोळावीं इंद्रियें धांवतां । ठाव नाहीं रिता उरों दिला ॥२॥
 
तुका म्हणे समपाउलाचा खुंट । केला बळकट हालों नेदी ॥३॥
 
१६९८
 
उत्तम घालावें आमुचिये मुखीं । निवारावें दुःखी होऊनि तें ॥१॥
 
न बैसे न वजे जवळूनि दुरी । मागें पुढें वारी घातपात ॥ध्रु.॥
 
नाहीं शंका असो भलतिये ठायीं । मावळलें पाहीं द्वैताद्वैत ॥२॥
 
तुका म्हणे भार घेतला विठ्ठलें । अंतरीं भरलें बाहए रूप ॥३॥
 
१६९९
 
आम्हां अळंकार मुद्रांचे शृंगार । तुळसीचे हार वाहों कंठीं ॥१॥
 
लाडिके डिंगर पंढरिरायाचे । निरंतर वाचे नामघोष ॥ध्रु.॥
 
आम्हां आणिकांची चाड चि नाहीं । सर्व सुखें पायीं विठोबाच्या ॥२॥
 
तुका म्हणे आम्ही नेघों या मुक्ती । एकविण चित्ती दुजें नाहीं ॥३॥
 
१७००
 
चला पंढरीसी जाऊं । रखुमादेवीवरा पाहूं ॥१॥
 
डोळे निवतील कान । मना तेथें समाधान ॥ध्रु.॥
 
संतां महंतां होतील भेटी । आनंदें नाचों वाळवंटीं ॥२॥
 
तें तीर्थांचे माहेर । सर्वसुखाचें भांडार ॥३॥
 
जन्म नाहीं रे आणीक । तुका म्हणे माझी भाक ॥४॥

१७०१
 
पैल घरीं जाली चोरी । देहा करीं बोंब ॥१॥
 
हाबा हाबा करिसी काये । फिराऊनि नेट्यां वायें ॥ध्रु.॥
 
सांडुनियां शुद्धी । निजलासी गेली बुद्धी ॥२॥
 
चोरीं तुझा काढला बुर । वेगळें भावा घातलें दूर ॥३॥
 
भलतियासी देसी वाव । लाहेसि तूं एवढा ठाव ॥४॥
 
तुका म्हणे अझुनि तरी । उरलें तें जतन करीं ॥५॥
 
१७०२
 
किती वेळा खादला दगा । अझून कां जागसी ना ॥१॥
 
लाज नाहीं हिंडतां गांवें । दुःख नवें नित्य नित्य ॥ध्रु.॥
 
सवें चोरा हातीं फांसे । देखतां कैसे न देखसी ॥२॥
 
तुका म्हणे सांडिती वाट । तळपट करावया ॥३॥
 
१७०३
 
मुदलामध्यें पडे तोटा । ऐसा खोटा उदीम ॥१॥
 
आणिकांची कां लाज नाहीं । आळसा जिहीं तजिलें ॥ध्रु.॥
 
एके सांते सरिखीं वित्ते । हानि हित वेगळालीं ॥२॥
 
तुका म्हणे हित धरा । नव्हे पुरा गांवढाळ ॥३॥
 
१७०४
 
निरोप सांगतां । न धरीं भय न करीं चिंता ॥१॥
 
असो ज्याचें त्याचे त्याचे माथां । आपण करावी ते कथा ॥ध्रु.॥
 
उतरावा भार । किंवा न व्हावें सादर ॥२॥
 
तुका म्हणे धाक । तया इह ना परलोक ॥३॥
 
१७०५
 
शूरत्वासी मोल । नये कामा फिके बोल ॥१॥
 
केला न संडी कैवाड । जीवेंसाटीं तों हे होड ॥ध्रु.॥
 
धीर तो कारण । साह्य होतो नारायण ॥२॥
 
तुका म्हणे हरि । दासां रक्षितो निर्धारीं ॥३॥
 
१७०६
 
हरिच्या दासां भये । ऐसें बोलों तें ही नये ॥१॥
 
राहोनियां आड । उभा देव पुरवी कोड ॥ध्रु.॥
 
हरिच्या दासां चिंता । अघटित हे वार्ता ॥२॥
 
खावे ल्यावें द्यावें । तुका म्हणे पुरवावें ॥३॥
 
१७०७
 
दासां सर्व काळ । तेथें सुखाचे कल्लोळ ॥१॥
 
जेथें वसती हरिदास । पुण्य पिके पापा नास ॥ध्रु.॥
 
फिरे सुदर्शन । घेऊनियां नारायण ॥२॥
 
तुका म्हणे घरीं । होय म्हणियारा कामारी ॥३॥
 
१७०८
 
आमचा स्वदेश । भुवनत्रयामध्यें वास ॥१॥
 
मायबापाचीं लाडकीं । कळों आलें हें लौकिकीं ॥ध्रु.॥
 
नाहीं निपराद । कोणां आम्हांमध्यें भेद ॥२॥
 
तुका म्हणे मान । अवघें आमचें हें धन ॥३॥
 
१७०९
 
काय ढोरापुढें घालूनि मिष्टान्न । खरा विलेपन चंदनाचें ॥१॥
 
नको नको देवा खळाची संगति । रस ज्या पंगती नाहीं कथे ॥ध्रु.॥
 
 
काय सेज बाज माकडा विलास । अळंकारा नास करुनी टाकी ॥२॥
 
 
तुका म्हणे काय पाजूनि नवनीत । सर्पा विष थीत अमृताचें ॥३॥
 
१७१०
 
आनंदें एकांतीं प्रेमें वोसंडत । घेऊं अगणित प्रेमसुख ॥१॥
 
गोप्य धन वारा लागों यास । पाहों नेदूं वास दुर्जनासी ॥ध्रु.॥
 
झणी दृष्टि लागे आवडीच्या रसा । सेवूं जिरे तैसा आपणासी ॥२॥
 
तुका म्हणे हें बहु सकुमार । न साहावे भार वचनाचा ॥३॥
 
१७११
 
मोक्षपदें तुच्छ केलीं याकारणें । आम्हां जन्म घेणें युगायुगीं ॥१॥
 
विटे ऐसें सुख नव्हे भक्तिरस । पुडतीपुडती आस सेवावें हें ॥ध्रु.॥
 
देवा हातीं रूप धरविला आकार । नेदूं निराकार होऊं त्यासी ॥२॥
 
तुका म्हणे चत्ति निवांत राहिलें । ध्याई तीं पाउलें विटेवरि ॥३॥
 
१७१२
 
नको बोलों भांडा । खीळ घालुन बैस तोंडा ॥१॥
 
ऐक विठोबाचे गुण । करीं सादर श्रवण ॥ध्रु.॥
 
प्रेमसुखा आड । काय वाजातें चाभाड ॥२॥
 
तुका म्हणे हिता । कां रे नागवसी थीता ॥३॥
 
१७१३
 
अति जालें उत्तम वेश्येचें लावण्य । परि ते सवासीण न म्हणावी ॥१॥
 
उचित अनुचित केले ठाया ठाव । गुणां मोल वाव थोरपण ॥ध्रु.॥
 
 
शूरत्वावांचूनि शूरांमाजी ठाव । नाहीं आयुर्भाव आणिलिया ॥२॥
 
 
तुका म्हणे सोंग पोटाचे उपाय । कारण कमाईंविण नाहीं ॥३॥
 
१७१४
 
शूरां साजती हतियारें । गांढव्या हासतील पोरें ॥१॥
 
काय केली विटंबण । मोतीं नासिकावांचून ॥ध्रु.॥
 
पतिव्रते रूप साजे । सिंदळ काजळ लेतां लाजे ॥२॥
 
दासी पत्नी सुता । नव्हे सरी एक पिता ॥३॥
 
मान बुद्धीवंतां । थोर न मनिती पिता ॥४॥
 
तुका म्हणे तरी । आंत शुद्ध दंडे वरी ॥५॥
 
१७१५
 
काय केलें जळचरीं । ढीवर त्यांच्या घातावरी ॥१॥
 
हा तों ठायींचा विचार । आहे यातिवैराकार ॥ध्रु.॥
 
श्वापदातें वधी । निरपराधें पारधी ॥२॥
 
तुका म्हणे खळ । संतां पीडिती चांडाळ ॥३॥
 
१७१६
 
वाइटानें भलें । हीनें दाविलें चांगलें ॥१॥
 
एकाविण एका । कैचें मोल होतें फुका ॥ध्रु.॥
 
विषें दाविलें अमृत । कडू गोड घातें हित ॥२॥
 
काळिमेनें ज्योती । दिवस कळों आला राती ॥३॥
 
उंच निंच गारा । हिरा परिस मोहरा ॥४॥
 
तुका म्हणे भले । ऐसे नष्टांनीं कळले ॥५॥
 
१७१७
 
असो खळ ऐसे फार । आम्हां त्यांचे उपकार ॥१॥
 
करिती पातकांची धुनी । मोल न घेतां साबनीं ॥ध्रु.॥
 
फुकाचे मजुर । ओझें वागविती भार ॥२॥
 
पार उतरुन म्हणे तुका । आम्हां आपण जाती नरका ॥३॥
 
१७१८
 
संत पंढरीस जाती । निरोप धाडीं तया हातीं ॥१॥
 
माझा न पडावा विसर । तुका विनवितो किंकर ॥ध्रु.॥
 
केरसुणी महाद्वारीं । ते मी असें निरंतरीं ॥२॥
 
तुमचे पायीं पाइतन । मोचे माझे तन मन ॥३॥
 
तांबुलाची पिकधरणी । ते मी असें मुख पसरूनि ॥४॥
 
तुमची इष्टा पंढरीराया । ते सारसुबी माझी काया ॥५॥
 
लागती पादुका । ते मी तळील मृत्तिका ॥६॥
 
तुका म्हणे पंढरिनाथा । दुजें न धरावें सर्वथा ॥७॥
 
१७१९
 
इच्छेचें पाहिलें । डोळीं अंतीं मोकलिलें ॥१॥
 
यांचा विश्वास तो काईं । ऐसें विचारूनि पाहीं ॥ध्रु.॥
 
सुगंध अभ्यंगें पाळितां । केश फिरले जाणतां ॥२॥
 
पिंड पाळितां ओसरे । अवघी घेऊनि मागें सरे ॥३॥
 
करितां उपचार । कोणां नाहीं उपकार ॥४॥
 
अल्प जीवन करीं । तुका म्हणे साधीं हरी ॥५॥
 
१७२०
 
यज्ञनिमित्त तें शरिरासी बंधन । कां रे तृष्णा वांयांविण वाढविली ॥१॥
 
नव्हे ते भक्ति परलोकसाधन । विषयांनीं बंधन केलें तुज ॥ध्रु.॥
 
आशा धरूनि फळाची । तीर्थी व्रतीं मुक्ति कैंचि ॥२॥
 
तुका म्हणे सिणसी वांया । शरण न वजतां पंढरिराया ॥३॥
 
१७२१
 
संध्या कर्म ध्यान जप तप अनुष्ठान । अवघें घडे नाम उच्चारितां ।
 
न वेचे मोल कांहीं लागती न सायास । तरी कां आळस करिसी झणी ॥१॥
 
 
ऐसें हे सार कां नेघेसी फुकाचें । काय तुझें वेचे मोल तया ॥ध्रु.॥
 
पुत्रस्नेहें शोक करी अजामेळ । तंव तो कृपाळ जवळी उभा ।
 
अनाथांच्या नाथें घातला विमानीं । नेला उचलूनि परलोका ॥२॥
 
अंतकाळीं गणिका पक्षियाच्या छंदें । राम राम उच्चारिलें ।
 
तंव त्या दिनानाथा कृपा आली । त्यानें तयेसी वैकुंठा नेलें ॥३॥
 
अवचिता नाम आलिया हे गती । चिंतितां चित्ती जवळी असे ।
 
तुका म्हणे भावें स्मरा राम राम । कोण जाणे तये दशे ॥४॥
 
१७२२
 
दुष्टाचें चत्ति न भिन्ने अंतरीं । जरी जन्मवरी उपदेशिला ।
 
पालथे घागरी घातलें जीवन । न धरी च जाण तें ही त्याला ॥१॥
 
जन्मा येउनि तेणें पतन चि साधिलें । तमोगुणें व्यापिलें जया नरा ।
 
जळो जळो हें त्याचें ज्यालेपण । कासया हे आलें संवसारा ॥ध्रु.॥
 
पाषाण जीवनीं असतां कल्पवरी । पाहातां अंतरीं कोरडा तो ।
 
कुचर मुग नये चि पाका । पाहातां सारिखा होता तैसा ॥२॥
 
तुका म्हणे असे उपाय सकळां । न चले या खळा प्रेत्न कांहीं ।
 
म्हणऊनि संग न करितां भला । धरितां अबोला सर्व हित ॥३॥
 
१७२३
 
कासियानें पूजा करूं केशीराजा । हा चि संदेह माझा फेडीं आतां ॥१॥
 
उदकें न्हाणूं तरी स्वरूप तुझें । तेथें काय माझें वेचे देवा ॥ध्रु.॥
 
गंधाचा सुगंध पुष्पाचा परिमळ । तेथें मी दुर्बळ काय करूं ॥२॥
 
फळदाता तूंच तांबोल अक्षता । तरी काय आतां वाहों तुज ॥३॥
 
वाहूं दक्षिणा जरी धातु नारायण । ब्रम्ह तें चि अन्न दुजें काईं ॥४॥
 
गातां तूं ओंकार टाळी नादेश्वर । नाचावया थार नाहीं कोठें ॥५॥
 
तुका म्हणें मज अवघें तुझें नाम । धूप दीप रामकृष्णहरि ॥६॥
 
१७२४
 
गातां आइकतां कांटाळा जो करी । वास त्या अघोरीं कुंभपाकीं ॥१॥
 
रागें यमधर्म जाचविती तया । तु दिलें कासया मुख कान ॥ध्रु.॥
 
विषयांच्या सुखें अखंड जगासी । न वजे एकादशी जागरणा ॥२॥
 
वेचूनियां द्रव्य सेवी मद्यपान । नाहीं दिलें अन्न अतीतासी ॥३॥
 
तीर्थाटण नाहीं केले उपकार । पाळिलें शरीर पुष्ट लोभें ॥४॥
 
तुका म्हणे मग केला साहे दंड । नाइकती लंड सांगितलें ॥५॥
 
१७२५
 
तुझें म्हणवितां काय नास जाला । ऐकें बा विठ्ठला कीर्ती तुझी ॥१॥
 
परी तुज नाहीं आमचे उपकार । नामरूपा थार केलियाचे ॥ध्रु.॥
 
समूळीं संसार केला देशधडी । सांडिली आवडी ममतेची ॥२॥
 
लोभ दंभ काम क्रोध अहंकार । यांसी नाहीं थार ऐसें केलें ॥३॥
 
मृत्तिका पाषाण तैसें केलें धन । आपले ते कोण पर नेणों ॥४॥
 
तुका म्हणे जालों देहासी उदार । आणीक विचार काय तेथें ॥५॥
 
१७२६
 
जाऊनियां तीर्था काय तुवां केलें । चर्म प्रक्षाळिलें वरीं वरीं ॥१॥
 
अंतरींचें शुद्ध कासयानें जालें । भूषण तों केलें आपणया ॥ध्रु.॥
 
इंद्रावण फळ घोळिलें साकरा । भीतरील थारा मोडे चि ना ॥२॥
 
तुका म्हणे नाहीं शांति क्षमा दया । तोंवरी कासया फुंदा तुम्ही ॥३॥
 
१७२७
 
बैसोनि निवांत शुद्ध करीं चित्त । तया सुखा अंतपार नाहीं ॥१॥
 
येऊनि अंतरीं राहील गोपाळ । सायासाचें फळ बैसलिया ॥ध्रु.॥
 
राम कृष्ण हरि मुकुंद मुरारि । मंत्र हा उच्चारीं वेळोवेळां ॥२॥
 
तुका म्हणे ऐसें देईंन मी दिव्य । जरी होइल भाव एकविध ॥३॥
 
१७२८
 
धन्य पुंडलिका बहु बरें केलें । निधान आणिलें पंढरिये ॥१॥
 
न पवीजे केल्या तपांचिया रासी । तें जनलोकांसी दाखविलें ॥ध्रु.॥
 
सर्वोत्तम तीर्थ क्षेत्र आणि देव । शास्त्रांनी हा भाव निवडिला ॥२॥
 
विष्णुपद गया रामधाम काशी । अवघीं पायांपाशीं विठोबाच्या ॥३॥
 
तुका म्हणे मोक्ष देखिल्या कळस । तात्काळ या नास अहंकाराचा ॥४॥
 
१७२९
 
धन्य ते पंढरी धन्य भीमातीर । आणियेलें सार पुंडलिकें ॥१॥
 
धन्य तो हि लोक अवघा दैवांचा । सुकाळ प्रेमाचा घरोघरीं ॥ध्रु.॥
 
धन्य ते ही भूमी धन्य तरुवर । धन्य ते सुरवर तीर्थरूप ॥२॥
 
धन्य त्या नरनारी मुखीं नाम ध्यान । आनंदें भवन गर्जतसे ॥३॥
 
धन्य पशु पक्षी कीटक पाषाण । अवघा नारायण अवतरला ॥४॥
 
तुका म्हणे धन्य संसारातें आलीं । हरिरंगीं रंगलीं सर्वभावें ॥५॥
 
१७३०
 
मायबाप करिती चिंता । पोर नाइके सांगतां ॥१॥
 
नको जाऊं देउळासी । नेतो बागुल लोकांसी ॥ध्रु.॥
 
कर्णद्वारें पुराणिक । भुलवी शब्दें लावी भीक ॥२॥
 
वैष्णवां संगती । हातीं पडलीं नेणों किती ॥३॥
 
आम्हां कैंचा मग । करिसी उघडियांचा संग ॥४॥
 
तुका म्हणे जाणें नरका । त्यांचा उपदेश आइका ॥५॥
 
१७३१
 
मन माझें चपळ न राहे निश्चळ । घडी एकी पळ स्थिर नाहीं ॥१॥
 
आतां तूं उदास नव्हें नारायणा । धांवें मज दीना गांजियेलें ॥ध्रु.॥
 
धांव घालीं पुढें इंद्रियांचे ओढी । केलें तडातडी चत्ति माझें ॥२॥
 
तुका म्हणे माझा न चले सायास । राहिलों हे आस धरुनी तुझी ॥३॥
 
१७३२
 
मागतियाचे दोनि च कर । अमित भांडार दातियाचें ॥१॥
 
काय करूं आतां कासयांत भरूं । हा मज विचारु पडियेला ॥ध्रु.॥
 
एकें सांटवणें प्रेमें वोसंडलीं । जिव्हा हे भागली करितां माप ॥२॥
 
तुका म्हणे आतां आहे तेथें असो । अंखुनियां बैसों पायांपाशीं ॥३॥
 
१७३३
 
जिचें पीडे बाळ । प्राण तयेचा विकळ ॥१॥
 
ऐसा मातेचा स्वभाव । सूत्र दोरी एक जीव ॥ध्रु.॥
 
सुखाची विश्रांती । उमटे मातेचिये चित्ती ॥२॥
 
तुका म्हणे संत । तुम्ही बहु कृपावंत ॥३॥
 
१७३४ या
 
वें माहेरास । हे च सर्वकाळ आस ॥१॥
 
घ्यावी उच्छिष्टाची धणी । तीर्थ इच्छी पायवणी ॥ध्रु.॥
 
भोग उभा आड । आहे तोंवरी च नाड ॥२॥
 
तुका म्हणे देवें । माझें सिद्धी पाववावें ॥३॥
 
१७३५
 
लेंकराचें हित । वाहे माउलीचें चित्त ॥१॥
 
ऐसी कळवळ्याची जाती । करी लाभेंविण प्रीती ॥ध्रु.॥
 
पोटीं भार वाहे । त्याचें सर्वस्व ही साहे ॥२॥
 
तुका म्हणे माझें । तैसे तुम्हां संतां ओझें ॥३॥
 
१७३६
 
आम्हां गांजी जन । तरि कां मेला नारायण ॥१॥
 
जालों पोरटीं निढळें । नाहीं ठाव बुड आळें ॥ध्रु.॥
 
आम्हीं जना भ्यावें। तरि कां न लाजिजे देवें ॥२॥
 
तुका म्हणे देश । जाला देवाविण ओस ॥३॥
 
१७३७
 
तुम्ही पाय संतीं । माझे ठेवियेले चित्ती ॥१॥
 
आतां बाधूं न सके काळ । जालीं विषम शीतळ ॥ध्रु.॥
 
भय नाहीं मनीं । देव वसे घरीं रानीं ॥२॥
 
तुका म्हणे भये । आतां स्वप्नीं ही नये ॥३॥
 
१७३८
 
काळाचे ही काळ । आम्ही विठोबाचे लडिवाळ ॥१॥
 
करूं सत्ता सर्वां ठायी । वसों निकटवासें पायीं ॥ध्रु.॥
 
ऐसी कोणाची वैखरी । वदे आमुचे समोरी ॥२॥
 
तुका म्हणे बाण । हातीं हरिनाम तीक्ष्ण ॥३॥
 
१७३९
 
जन्मा येऊन उदार जाला । उद्धार केला वंशाचा । मेळवूनि धन मेळवी माती । सदा विपत्ती भोगीतसे ॥१॥
 
नाम घेतां न मिळे अन्न । नव्हे कारण देखिलिया । धर्म करितां ऐके कानीं । बांधे निजोनि डोकियासी ॥ध्रु.॥
 
घरा व्याही पाहुणा आला । म्हणे त्याला बरें नाहीं । तुमचे गावीं वैद्य आहे । बैसोनि काय प्रयोजन ॥२॥
 
उजवूं किती होतिल पोरें । मरतां बरें म्हणे यांसी । म्हणऊनि देवा नवस करी । दावी घरींहुनि बोनें ॥३॥
 
पर्वकाळीं भट घरासी आला । बोंब घाला म्हणे पोरां । तुमचा उणा होईंल वांटा । काळ पिठासी आला ॥४॥
 
दाढी करितां अडका गेला । घरांत आला बाइलेपें । म्हणे आतां उगवीं मोडी । डोईं बोडीं आपुली ॥५॥
 
तीर्थ स्वप्नीं नेणें गंगा । पूजन लिंगा गांविंचिया । आडकुनि दार बैसे दारीं । आल्या घर म्हणे ओस ॥६॥
 
तुका म्हणे ऐसे आहेत गा हरी । या ही तारीं जीवांसी । माझ्या भय वाटे चित्ती । नरका जाती म्हणोनि ॥७॥
 
१७४०
 
जाणे वर्तमान । परि तें न वारे त्याच्याने ॥१॥
 
तो ही कारणांचा दास । देव म्हणवितां पावे नास ॥ध्रु.॥
 
वेची अनुष्ठान । सिद्धी कराया प्रसन्न ॥२॥
 
तुका म्हणे त्याचें । मुदल गेलें हाटवेचें ॥३॥
 
१७४१
 
घातला दुकान । पढीये तैसा आहे वान ॥१॥
 
आम्ही भांडारी देवाचे । द्यावें घ्यावें माप वाचे ॥ध्रु.॥
 
उगवूं जाणों मोडी । जाली नव्हे त्याची जोडी ॥२॥
 
तुका म्हणे पुडी । मोल तैसी खरी कुडी ॥३॥
 
१७४२
 
सादाविलें एका । सरें अवघियां लोकां ॥१॥
 
आतां आवडीचे हातीं । भेद नाहीं ये पंगती ॥ध्रु.॥
 
मोकळी च पोतीं । नाहीं पुसायाची गुंती ॥२॥
 
तुका म्हणे बरा । आहे ढसाळ वेव्हारा ॥३॥
 
१७४३
 
तडामोडी करा । परि उत्तम तें भरा ॥१॥
 
जेणें खंडे एके खेपे । जाय तेथें लाभें वोपे ॥ध्रु.॥
 
दाविल्या सारिखें । मागें नसावें पारिखें ॥२॥
 
मागें पुढें ॠण । तुका म्हणे फिटे हीण ॥३॥
 
१७४४
 
नसावें ओशाळ । मग मानिती सकळ ॥१॥
 
जाय तेथें पावे मान । चाले बोलिलें वचन ॥ध्रु.॥
 
राहों नेदी बाकी । दान ज्याचें त्यासी टाकी ॥२॥
 
होवा वाटे जना । तुका म्हणे साटीं गुणां ॥३॥
 
अनघडसिद्धाच्या शब्देंकरून रामेश्वरभटाच्या शरीरीं दाह जाला तो ज्यानें शमला तो अभंग ॥ १ ॥
 
१७४५
 
चित्त शुद्ध तरी शत्रु मित्र होती । व्याघ्र हे न खाती सर्प तया ॥१॥
 
विष तें अमृत अघातें हित । अकर्तव्य नीत होय त्यासी ॥ध्रु.॥
 
दुःख तें देईंल सर्व सुख फळ । होतील शीतळ अग्निज्वाळा ॥२॥
 
आवडेल जीवां जीवाचे परी । सकळां अंतरीं एक भाव ॥३॥
 
तुका म्हणे कृपा केली नारायणें । जाणियेते येणें अनुभवें ॥४॥
 
१७४६
 
लाज वाटे मज मानिती हे लोक । हें तों नाहीं एक माझे अंगी ॥१॥
 
मजुनि झिजलों मापाचिया परी । जाळावी हे थोरी लाभाविण ॥ध्रु.॥
 
कोमळ कंटक तीक्षण अगरीं । पोचट ते वरी अंगकांति ॥२॥
 
चित्रींचे लेप शृंगारिलें निकें । जीवेंविण फिकें रूप त्याचें ॥३॥
 
तुका म्हणे दिसें वांयां गेलों देवा । अनुभव ठावा नाहीं तेणें ॥४॥
 
१७४७
 
बोलविसी माझें मुख । परी या जना वाटे दुःख ॥१॥
 
जया जयाची आवडी । तया लागीं तें चरफडी ॥ध्रु.॥
 
कठीण देतां काढा । जल्पे रोगी मेळवी दाढा ॥२॥
 
खाऊं नये तें चि मागे । निवारितां रडों लागे ॥३॥
 
वैद्या भीड काय । अतित्याईं जीवें जाय ॥४॥
 
नये भिडा सांगों आन । पथ्य औषधाकारण ॥५॥
 
धन माया पुत्र दारा । हे तों आवडी नरका थारा ॥६॥
 
तुका म्हणे यांत । आवडे ते करा मात ॥७॥
 
१७४८
 
पतिव्रते आनंद मनीं । सिंदळ खोंचे व्यभिचारवचनीं ॥१॥
 
जळो वर्म लागो आगी । शुद्धपण भलें जगीं ॥ध्रु.॥
 
सुख पुराणीं आचारशीळा । दुःख वाटे अनर्गळा ॥२॥
 
शूरा उल्हास अंगीं । गांढव्या मरण ते प्रसंगीं ॥३॥
 
शुद्ध सोनें उजळे अगी । हीन काळें धांवे रंगीं ॥४॥
 
तुका म्हणे तो चि हिरा । घनघायें निवडे पुरा ॥५॥
 
१७४९
 
चालिती आड वाटा । आणिकां द्राविती जे नीटा ॥१॥
 
न मनीं तयांचे उपकार । नाहीं जोडा तो गंव्हार ॥ध्रु.॥
 
विष सेवूनि वारी मागें । प्राण जातां जेणें संगें ॥२॥
 
बुडतां हाक मारी । ठाव नाहीं आणिकां वारी ॥३॥
 
तुका म्हणे न करीं हिंका । गुण घेऊन अवगुण टाका ॥४॥
 
१७५०
 
कुळींचे दैवत ज्याचें पंढरीनाथ । होईंन दासीसुत त्याचे घरीं ॥१॥
 
शुद्ध यातिकुळवर्णा चाड नाहीं । करीं भलते ठायीं दास तुझा ॥ध्रु.॥
 
पंढरीस कोणी जाती वारेकरी । होईंन त्यांचे घरीं पशुयाति ॥२॥
 
विठ्ठलचिंतन दिवसरात्रीं ध्यान । होईंन पायतन त्याचे पायीं ॥३॥
 
तुळसीवृंदावन जयाचे अंगणीं । होइन केरसुणी त्याचे घरीं ॥४॥
 
तुका म्हणे हा चि भाव माझ्या चित्ती । नाहीं आणिकां गती चाड मज ॥५॥
 

१७५१
 
अवघिया चाडा कुंटित करूनि । लावीं आपुली च गोडी । आशा मनसा तृष्णा कल्पना । करूनियां देशधडी ।
 
मीतूंपणापासाव गुंतलों । मिथ्या संकल्प तो माझा तोडीं । तुझिये चरणीं माझे दोन्ही पक्ष । अवघी करुनि दाखवीं पिंडी रे रे ॥१॥
 
माझें साच काय केलें मृगजळ । वर्णा याती कुळ अभिमान । कुमारी भातुकें खेळती कवतुकें । काय त्यांचें साचपण ॥ध्रु.॥
 
वेगळाल्या भावें चित्ती तडातोडी । केलों देशधडी मायाजाळें । गोत वत्ति माय बाप बहिणी सुत ।
 
बंधुवर्ग माझीं बाळें । एका एक न धरी संबंध पुरलिया । पातलिया जवळी काळें ।
 
जाणोनियां त्याग सर्वस्वें केला । सांभाळीं आपुलें जाळें ॥२॥
 
एकां जवळी धरी आणिकां अंतरीं । तीं काय सोयरीं नव्हतीं माझीं । एकांचे पाळण एकांसी भांडण ।
 
चाड कवणिये काजीं । अधिक असे उणें कवण कवण्या गुणें । हे माव न कळे चि तुझी । म्हणोनि चिंतनीं राहिलों श्रीपती । तुका म्हणे भाक माझी ॥३॥
 
१७५२
 
आणिकां छळावया जालासी शाहाणा । स्वहिता घातले खानें । आडिके पैके करूनि सायास । कृपणें सांचलें धन ।
 
न जिरे क्षीर श्वानासी भिक्षतां । याती तयाचा गुण । तारुण्यदशे अधम मातला । दवडी हात पाय कान ॥१॥
 
काय जालें यांस वांयां कां ठकले । हातीं सांपडलें टाकीतसे ।
 
घेउनि स्फटिकमणी टाकी चिंतामणी । नागवले आपुले इच्छे ॥ध्रु.॥
 
सिद्धीं सेविलें सेविती अधम । पात्रासारिखे फळ । सिंपिला मोतीं जन्मलें स्वाती ।
 
वरुषलें सर्वत्र जळ । कापुस पट नये चि कारणा । तयास पातला काळ ।
 
तें चि भुजंगें धरिलें कंठीं । मा विष जालें त्याची गरळ ॥२॥
 
भक्षूनि मिष्टान्न घृतसाकर । सहित सोलुनि केळें । घालुनियां घसां अंगोळिया ।
 
हाते वांत करू बळें । कुंथावयाची आवडी बोंबा । उन्हवणी रडवी बाळें ।
 
तुका म्हणे जे जैसें करिती । ते पवती तैसीं च फळें ॥३॥
 
१७५३
 
चंदनाचे गांवीं सर्पांच्या वसति । भोगिते ते होती द्वीपांतरीं ॥१॥
 
एका ओझें एका लाभ घडे देवा । संचिताचा ठेवा वेगळाला ॥ध्रु.॥
 
क्षीराची वसति अशुद्ध सेवावें । जवळी तें जावें भोगें दुरी ॥२॥
 
तुका म्हणे ऐसी बुद्धी ज्याची जड । त्याहुनि दगड बरे देवा ॥३॥
 
१७५४
 
तुज दिलें आतां करीं यत्न याचा । जीवाभाव-वाचाकायामन ॥१॥
 
भागलों दातारा सीण जाला भारी । आतां मज तारीं शरणागता ॥ध्रु.॥
 
नेणतां सोसिली तयाची आटणी । नव्हतां ही कोणी कांहीं माझीं ॥२॥
 
वर्म नेणें दिशा हिंडती मोकट । इंद्रियें सुनाट दाही दिशा ॥३॥
 
वेरझारीफेरा सिणलों सायासीं । आतां हृषीकेशी अंगिकारीं ॥४॥
 
तुका म्हणे मन इंद्रियांचे सोईं । धांवे यासी काईं करूं आतां ॥५॥
 
१७५५
 
स्वयें पाक करी । संशय तो चि धरी । संदेहसागरीं । आणीक परी बुडती ॥१॥
 
जाणे विरळा एक । जालें तेथींचे हें सुख । देखिले बहुतेक । पुसतां वाट चुकले ॥ध्रु.॥
 
तो चि जाणे सोंवळें । शोधी विकल्पाचीं मुळें । नाचती पाल्हाळें । जे विटाळें कोंडिले ॥२॥
 
तो चि साधी संधी । सावध त्रिकाळ जो बुद्धी । संदेहाचा संधी । वेठी आणि करियेले ॥३॥
 
अखंड ते ध्यान । समबुद्धी समाधान । सोंग वांयांविण । ते झांकून बैसती ॥४॥
 
करणें जयासाटीं । जो नातुडे कवणे आटी । तुका म्हणे साटी । चित्तवित्तेवांचूनि ॥५॥
 
१७५६
 
माझिया संचिता । दृढ देखोनि बळिवंता । पळसी पंढरिनाथा । भेणे आतां तयाच्या ॥१॥
 
तरि मज कळलासी । नव्हतां भेटी जाणीवेसी । एक संपादिसी । मान करिसी लोकांत ॥ध्रु.॥
 
तरि हें प्रारब्ध जी गाढें । कांहीं न चले तयापुढें । काय तुज म्यां कोंडें । रें सांकडें घालावें ॥२॥
 
भोगधीपति क्रियमाण । तें तुज नांगवे अजून । तरि का वांयांविण । तुज म्यां सीण करावा ॥३॥
 
तुज नव्हतां माझें कांहीं । परि मी न संडीं भक्तिसोईं । हो कां भलत्या ठायीं । कुळीं जन्म भलतैसा ॥४॥
 
तूं भितोसि माझिया दोषा । कांहीं मागणें ते आशा । तुका म्हणे ऐसा । कांहीं न धरीं संकोच ॥५॥
 
१७५७
 
लोकमान देहसुख । संपत्तिउपभोग अनेक । विटंबना दुःख । तुझिये भेटीवांचूनि ॥१॥
 
तरी मज ये भेट ये भेट । काय ठाकलासी नीट । थोर पुण्यें वीट । तुज दैवेंचि लाधली ॥ध्रु.॥
 
काय ब्रम्हज्ञान करूं कोरडें । रितें मावेचें मापाडें । भेटीविण कुडें । तुझिये अवघें मज वाटे ॥२॥
 
आत्मस्थितीचा विचार । काय करूं हा उद्धार। न देखतां धीर । चतुर्भुज मज नाहीं ॥३॥
 
रिद्धीसिद्धी काय करूं । अथवा अगम्य विचारू । भेटीविण भारु । तुझिये वाटे मज यांचा ॥४॥
 
तुजवांचूनि कांहीं व्हावें । ऐसें नको माझिया जीवें । तुका म्हणे द्यावें । दरुषण पायांचें ॥५॥
 
१७५८
 
तुझा म्हणवून तुज नेणें । ऐसें काय माझें जिणें ॥१॥
 
तरि मज कवणाचा आधार । करोनियां राहों धीर ॥ध्रु.॥
 
काय शब्दीं चि ऐकिला । भेटी नव्हतां गा विठ्ठला ॥२॥
 
तुका म्हणे आतां । अभय देई पंढरिनाथा ॥३॥
 
१७५९
 
उद्धवअक्रूरासी । आणीक व्यासआंबॠषी । रुक्मांगदाप्रल्हादासी । दाविलें तें दाखवीं ॥१॥
 
तरि मी पाहेन पाहेन । तुझे श्रीमुखचरण । उतावळि मन । तयाकारणें तेथें ॥ध्रु.॥
 
जनकश्रुतदेवा करीं । कैसा शोभलासी हरी । विदुराच्या घरीं । कण्या धरी कवतुकें ॥२॥
 
पांडवा अकांतीं । तेथें पावसी स्मरती । घातलें द्रौपदी । यागीं बिरडें चोळीचें ॥३॥
 
करी गोपीचें कवतुक । गाईंगोपाळांसी सुख । दावीं तें चि मुख । दृष्टी माझ्या आपुलें ॥४॥
 
तरि तूं अनाथाचा दाता । मागतियां शरणागतां । तुका म्हणें आतां । कोड पुरवीं हें माझें ॥५॥
 
१७६०
 
मागता भिकारी जालों तुझे द्वारीं । देई मज हरी कृपादान ॥१॥
 
प्रेम प्रीति नाम उचित करावें । भावें संचरावें हृदयामाजी ॥ध्रु.॥
 
सर्वभावें शरण आलों पांडुरंगा । कृपाळु तूं जगामाजी एक ॥२॥
 
तापत्रयें माझी तापविली काया । शीतळ व्हावया पाय तुझे ॥३॥
 
संबंधीं जनवाद पीडलों परोपरी । अंतरलों दुरी तुजसी तेणें ॥४॥
 
तुका म्हणे आतां तुझा शरणागता । करावें सनाथ मायबापा ॥५॥
 
१७६१
 
भाव नाहीं काय मुद्रा वाणी । बैसे बगळा निश्चळ ध्यानीं ॥१॥
 
न मनी नाम न मनी त्यासी । वाचाळ शब्द पिटी भासी ॥ध्रु.॥
 
नाहीं चाड देवाची कांहीं । छळणें टोंके तस्करघाईं ॥२॥
 
तुका म्हणे त्याचा संग । नको शब्द स्पर्शअंग ॥३॥
 
१७६२
 
दिनदिन शंका वाटे । आयुष्य नेणवतां गाढें ॥१॥
 
कैसीं भुललीं बापुडीं । दंबविषयांचे सांकडीं ॥ध्रु.॥
 
विसरला मरण । त्याची नाहीं आठवण ॥२॥
 
देखत देखत पाहीं । तुका म्हणे आठव नाहीं ॥३॥
 
१७६३
 
माझें मज आतां न देखें निरसतां । म्हणऊन आधार केला । संसाराची आस सांडुनि लौकिक । जीव भाव तुज दिला ।
 
नव्हतीं माझीं कोणी मी कवणांचा । अर्थ मोहो सांडवला ।
 
तारीं मारीं करीं भलतें दातारा । होऊन तुझा आतां ठेलों रे ॥१॥
 
असो माझें कोडें तुज हे सांकडें । मी असेन निवाडें सुखरूप ।
 
बाळकासी चिंता काय पोटवेथा । जया शिरीं मायबाप ॥ध्रु.॥
 
पापपुण्यें श्रुति आटिल्या । शास्त्रांस न लगे चि ठाव । विधिनिषिधें गोविलीं पुराणें वेदांसी तो अहंभाव ।
 
ओंकाराचें मूळ व्यापिलें माया । तेथें न धरे च भाव । म्हणऊन काबाड सांडिलें उपसतां । धरिलें तुझें चि नांव ॥२॥
 
तनमनइंद्रियें ठेवूनि राहिलों । सर्व आशा तुझे पायीं । तप तीर्थ दान करवूं कवणा । हातीं अधीन तें मज काईं ।
 
आहिक्यें परत्रें चाड नाहीं सर्वथा । जन्म सदा मज देहीं । मायामोहपाश करीं विष तैसें । तुका म्हणे माझ्याठायीं ॥३॥
 
१७६४
 
तुझें नाम गोड नाम गोड । पुरे कोड सकळ ही ॥१॥
 
रसना येरां रसां विटे । घेतां घोट अधिक हें ॥ध्रु.॥
 
आणिकां रसें मरण गांठी । येणें तुटी संसारें ॥२॥
 
तुका म्हणे आहार जाला । हा विठ्ठला आम्हांसी ॥३॥
 
१७६५
 
धालों सुखें ढेकर देऊं । उमटे जेवूं तोंवरी ॥१॥
 
क्रीडा करूं निरांजनीं । न पुरे धणी हरिसवें ॥ध्रु.॥
 
अवघे खेळों अवघ्यामधीं । डाईं न पडों ऐसी बुद्धी ॥२॥
 
तुका म्हणे वांचवीत । आम्हां सत्ता समर्थ ॥३॥
 
१७६६
 
एकल्या नव्हे खेळ चांग । धरिला संग म्हणऊनि ॥१॥
 
उमटे तेव्हां कळे नाद । भेदाभेद निवडेना ॥ध्रु.॥
 
दुसरा परी एक ऐसा । वजे रिसा निकुरें ही ॥२॥
 
तुका म्हणे कळत्यां कळे । येर खेळे खेळ म्हुण ॥३॥
 
१७६७
 
बोलविले जेणें । तो चि याचें गुह्य जाणे ॥१॥
 
मी तों काबाडाचा धनी । जेवूं मागावें थिंकोनि ॥ध्रु.॥
 
मजुराच्या हातें । माप जालें गेलें रितें ॥२॥
 
जाला पुरविता । पांडुरंग माझा पिता ॥३॥
 
मायबापासवें । बाळें कौतुकें खेळावें ॥४॥
 
जैसा करिती धंदा । तैसा पडोनियां छंदा ॥५॥
 
त्याच्या साच गाईं म्हैसी । येणें खेळावें मातीशीं ॥६॥
 
तुका म्हणे बोल । माझा बोलतो विठ्ठल ॥७॥
 
१७६८
 
कां हो तुम्ही माझी वदविली वाणी । नेदा हे निवडूनि पांडुरंगा ॥१॥
 
आणीक म्यां कोणां पुसावा विचार । मुळीं संवसार दुराविला ॥ध्रु.॥
 
स्वामिसेवा म्हुण घेतली पदरीं । सांगितलें करीं कारण तें ॥२॥
 
तुका म्हणें नाहीं शिकविलें जेणें । तो याच्या वचनें उगा राहे ॥३॥
 
१७६९
 
सेवकासी आज्ञा स्वामीची प्रमाण । जोंवरी हा प्राण जाय त्याचा ॥१॥
 
आणिकांचा धाक न धरावा मनीं । निरोपावचनीं टळों नये ॥ध्रु.॥
 
समय सांभाळूनि आगळें उत्तर । द्यावें भेदी वज्र तपायरी ॥२॥
 
तुका म्हणे तरी म्हणवावें सेवक । खादलें तें हाक अन्न होय ॥३॥
 
१७७०
 
नये पुसों आज्ञा केली एकसरें । आम्हांसी दुसरें आतां नाहीं ॥१॥
 
ज्याचें तो बळिवंत सर्व निवारिता । आम्हां काय चिंता करणें लागें ॥ध्रु.॥
 
बुद्धीचा जनिता विश्वाचा व्यापक । काय नाहीं एक अंगीं तया ॥२॥
 
तुका म्हणे मज होईंल वारिता । तरी काय सत्ता नाहीं हातीं ॥३॥
 
१७७१
 
बळिवंत आम्ही समर्थाचे दास । घातली या कास कळिकाळासी ॥१॥
 
तेथें मानसाचा कोण आला पाड । उलंघोनि जड गेलों आधीं ॥ध्रु.॥
 
संसाराचे बळी साधिलें निधान । मारिले दुर्जन षडवर्ग ॥२॥
 
तुका म्हणे एक उरला धरिता ठाव । येर केले वाव तृणवत ॥३॥
 
१७७२
 
एका गावें आम्हीं विठोबाचे नाम । आणिकांपें काम नाहीं आतां ॥१॥
 
मोडूनियां वाटा सूक्ष्म सगर । केला राज्यभार चाले ऐसा ॥ध्रु.॥
 
लावूनि मृदांग टाळश्रुतिघोष । सेवूं ब्रम्हरस आवडीनें ॥२॥
 
तुका म्हणे महापातकी पतित । ऐसियांचे हित हेळामात्रें ॥३॥
 
१७७३
 
वाचाचापल्ये बहु जालों कुशळ । नाहीं बीजमूळ हाता आलें ॥१॥
 
म्हणोनि पंढरिराया दुखी होतें मन । अंतरींचे कोण जाणे माझें ॥ध्रु.॥
 
पूज्य जालों अंगा आला अभिमान । पुढील कारण खोळंबलें ॥२॥
 
तुका म्हणे खूण न कळे चि निरुती । सांपडलों हातीं अहंकाराचे ॥३॥
 
१७७४
 
आतां काढाकाढी करीं बा पंढरिराया । नाहीं तरी वांयां गेलों दास ॥१॥
 
जाणतां बैसलों दगडाचे नावे । तिचा धर्म घ्यावे प्राण हा चि ॥ध्रु.॥
 
मनाचा स्वभाव इंद्रियांचे ओढी । पतनाचे जोडी वरी हांव ॥२॥
 
तुका म्हणे जाली अंधळ्याची परी । आतां मज हरी वाट दावीं ॥३॥
 
१७७५
 
सज्जन तो शब्द सत्य जो मानी । छळी दुर्जन आणिकांसी ॥१॥
 
एक गुण तो केला दोंठायीं । ज्याचा त्यास पाहीं जैसा तैसा ॥ध्रु.॥
 
भाविक शब्द बोले वाणीचा । लटिका वाचा वाचाळ तो ॥२॥
 
परउपकार घडे तो भला । नाठ्याळ तया दया नाहीं ॥३॥
 
जाणीवंत तो पायरी जाणे । अधम तो नेणे खुंट जैसा ॥४॥
 
हित तें अनहित केलें कैसें । तुका म्हणे पिसें लागलें यास ॥५॥
 
१७७६
 
तुझें नाम मुखीं न घेतां आवडी । जिव्हा ते चि घडी झडो माझी ॥१॥
 
हें मज देई हें मज देई । आणिक दुजें कांहीं न मगें तुज ॥ध्रु.॥
 
बहिर कान तुझी कीर्ती नाइकतां । पाय न देखतां जात डोळे ॥३॥
 
मना तुझें ध्यान नाहीं नित्य काळ । धिग तें चांडाळ जळो जळो ॥३॥
 
हातपाय तेणें पंथ न चलतां । जावे ते अनंता गळोनियां ॥४॥
 
तुजविण जिणें नाहीं मज चाड । तुका म्हणे गोड नाम तुझें ॥५॥
 
१७७७.
 
म्हणसी होऊनी निश्चिंता । हरूनियां अवघी चिंता । मग जाऊं एकांता
 
भजन करूं । संसारसंभ्रमें आशा लागे पाठी । तेणें जीवा साटी होईंल तुझ्या ॥१॥
 
सेकीं नाडसील नाडसील । विषयसंगें अवघा नाडसील । मागुता पडसील भवडोहीं ॥ध्रु.॥
 
शरीर सकळ मायेचा बांधा । यासी नाहीं कधीं अराणूक । करिती तडातोडी ।
 
आंत बाह्यात्कारीं । ऐसे जाती चारी दिवस वेगीं ॥२॥
 
मोलाची घडी जाते वांयांविण । न मिळे मोल धन देतां कोडी ।
 
जागा होई करीं हिताचा उपाय । तुका म्हणे हाय करिसी मग ॥३॥
 
१७७८
 
कनवाळू कृपाळू भक्तांलागीं मोही । गजेंद्राचा धांवा तुवां केला विठाईं ॥१॥
 
पांडुरंगे ये वो पांडुरंगे । जीवाचे जिवलगे ये वो पांडुरंगे ॥ध्रु.॥
 
भक्तांच्या कैवारें कष्टलीस विठ्ठले । आंबॠषीकारणें जन्म दाहा घेतले ॥२॥
 
प्रल्हादाकारणें स्तंभीं अवतार केला । विदारूनि दैत्य प्रेमपान्हा पाजिला ॥३॥
 
उपमन्याकारणें कैसी धांवसी लवलाहीं । पाजी प्रेमपान्हा क्षीरसागराठायीं ॥४॥
 
कौरवीं पांचाळी सभेमाजी आणिली । वस्त्रहरणीं वस्त्रें कैसी जाली माउली ॥५॥
 
दुर्वास पातला धर्मा छळावया वनीं । धांवसी लवलाहीं शाखादेठ घेऊनि ॥६॥
 
कृपाळू माउली भुक्तिमुक्तिभांडार । करीं माझा अंगीकार तुका म्हणे विठ्ठले ॥७॥
 
१७७९
 
कवणा पाषाणासी धरूनि भाव । कवणावरी पाव ठेवूं आतां ।
 
म्हणऊनि निश्चित राहिलों मनीं । तूं चि सर्वां खाणी देखोनियां ॥१॥
 
कवणाचें कारण न लगे कांहीं । सर्वांठायीं तूं एक।
 
कायावाचामन ठेविलें तुझ्या पायीं । आता उरलें काईं न दिसे देवा ॥ध्रु.॥
 
जळें जळ काय धोविलें एक । कवण तें पातक हरलें तेथें ।
 
पापपुण्य हे वासना सकळ । ते तुज समूळ समर्पिली ॥२॥
 
पितरस्वरूपी तूं चि जनार्दन । सव्य तें कवण अपसव्य ।
 
तुका म्हणे जीत पिंड तुम्हां हातीं । देऊनि निश्चिंती मानियेली ॥३॥
 
१७८०
 
सिणलों दातारा करितां वेरझारा । आतां सोडवीं संसारापासोनियां ॥१॥
 
न सुटे चि बाकी नव्हे झाडापाडा । घातलोंसें खोडा हाडांचिया ॥ध्रु.॥
 
मायबापें माझीं जीवाचीं सांगाती । तीं देतील हातीं काळाचिया ॥२॥
 
पडताळूनि सुरी बैसली सेजारीं । यमफासा करीं घेऊनिया ॥३॥
 
पाठी पोटीं एकें लागलीं सरसीं । नेती नरकापाशीं ओढूनियां ॥४॥
 
जन साहेभूत असे या सकळां । मी एक निराळा परदेशी ॥५॥
 
कोणा काकुलती नाहीं कोणे परी । तुजविण हरी कृपाळुवा ॥६॥
 
तुका म्हणे मज तुझाची भरवसा । म्हणऊनि आशा मोकलिली ॥७॥
 
१७८१
 
देवाचा भक्त तो देवासी गोड । आणिकांसी चाड नाहीं त्याची ।
 
कवणाचा सोइरा नव्हे च सांगाती । अवघियां हातीं अंतरला ॥१॥
 
निष्काम वेडें म्हणतील बापुडे । अवघियां सांकडें जाला कैसा ।
 
माझें ऐसें तया न म्हणत कोणी । असे रानीं वनीं भलते ठायीं ॥ध्रु.॥
 
प्रातःस्नान करी विभूतिचर्चन । दखोनिया जन निंदा करी ।
 
कंठीं तुळसीमाळा बैसोनि निराळा । म्हणती या चांडाळा काय जालें ॥२॥
 
गातां शंका नाहीं बैसे भलते ठायीं । शिव्या देती आईं बाप भाऊ ।
 
घरी बाइल म्हणे कोठें व्याली रांड । बरें होतें शंड मरता तरी ॥३॥
 
जन्मोनि जाला अवघियां वेगळा । म्हणोनि गोपाळा दुर्लभ तो ।
 
तुका म्हणे जो संसारा रुसला । तेणें चि टाकिला सिद्धपंथ ॥४॥
 
१७८२
 
कस्तुरी भिनली जये मृत्तिके । तयेसी आणिके कैसी सरी ॥१॥
 
लोखंडाचे अंगीं लागला परिस । तया आणिकास कैसी सरी ॥२॥
 
तुका म्हणे मी न वजें यातीवरी । पूज्यमान करीं वैष्णवांसी ॥ ।३॥
 
१७८३
 
अनुहात ध्वनि वाहे सकळां पिंडीं । राम नाहीं तोंडीं कैसा तरे ॥१॥
 
सकळां जीवांमाजी देव आहे खरा । देखिल्या दुसरा विण न तरे ॥ध्रु.॥
 
ज्ञान सकळांमाजी आहे हें साच । भक्तीविण तें च ब्रम्ह नव्हे ॥२॥
 
काय मुद्रा कळल्या कराव्या सांगतां । दीप न लगतां उन्मनीचा ॥३॥
 
तुका म्हणे नका पिंडाचें पाळण । स्थापू नारायण आतुडेना ॥४॥
 
१७८४
 
नेणें अर्थ कांहीं नव्हती माझे बोल । विनवितों कोपाल संत झणी ॥१॥
 
नव्हती माझे बोल बोले पांडुरंग । असे अंगसंगें व्यापूनिया ॥ध्रु.॥
 
मज मूढा शक्ति कैंचा हा विचार । निगमादिकां पार बोलावया ॥२॥
 
राम कृष्ण हरी मुकुंदा मुरारि । बोबडा उत्तरीं हें चि ध्यान ॥३॥
 
तुका म्हणे गुरुकृपेचा आधार । पांडुरंगें भार घेतला माझा ॥४॥
 
१७८५
 
देवासी लागे सकळांसी पोसावें । आम्हां न लगे खावें काय चिंता ॥१॥
 
देवा विचारावें लागे पापपुण्य । आम्हासी हे जन अवघें भलें ॥ध्रु.॥
 
देवासी उत्पत्ति लागला संहार । आम्हां नाहीं फार थोडें काहीं ॥२॥
 
देवासी काम लागला धंदा । आम्हासी ते सदा रिकामीक ॥३॥
 
तुका म्हणे आम्ही भले देवाहून । विचारितां गुण सर्वभावें ॥४॥
 
१७८६
 
घेईंन मी जन्म याजसाठीं देवा । तुझी चरणसेवा साधावया ॥१॥
 
हरिनामकीर्तन संतांचे पूजन । घालूं लोटांगण महाद्वारीं ॥ध्रु.॥
 
आनंदें निर्भर असों भलते ठायीं । सुखदुःख नाहीं चाड आम्हां ॥२॥
 
आणीक सायास न करीं न धरीं आस । होईंन उदास सर्व भावें ॥३॥
 
मोक्ष आम्हां घरीं कामारी ते दासी । होय सांगों तैसी तुका म्हणे ॥४॥
 
१७८७
 
देवा तुज मज पण । पाहों आगळा तो कोण ॥१॥
 
तरी साच मी पतित । तूं च खोटा दिनानाथ ।
 
ग्वाही साधुसंत जन । करूनि अंगीं लावीन ॥ध्रु.॥
 
आम्ही धरिले भेदाभेद । तुज नव्हे त्याचा छेद ॥२॥
 
न चले तुझे कांहीं त्यास । आम्ही बळकाविले दोष ॥३॥
 
दिशा भरल्या माझ्या मनें । लपालासी त्याच्या भेणें ॥४॥
 
तुका म्हणे चत्ति । करी तुझी माझी नीत ॥५॥
 
१७८८
 
लापनिकशब्दें नातुडे हा देव । मनिंचे गुह्य भाव शुद्ध बोला ॥१॥
 
अंतरिंचा भेद जाणे परमानंद । जयासी संवाद करणें लागे ॥२॥
 
तुका म्हणे जरी आपुलें स्वहित । तरी करीं चत्ति शुद्धभावें ॥३॥
 
१७८९
 
नव्हे ब्रम्हज्ञान बोलतां सिद्ध । जंव हा आत्मबोध नाहीं चित्ती ॥१॥
 
काय करिसी वांयां लटिका चि पाल्हाळ । श्रम तो केवळ जाणिवेचा ॥ध्रु.॥
 
मी च देव ऐसें सांगसी या लोकां । विषयांच्या सुखा टोंकोनियां ॥२॥
 
अमृताची गोडी पुढिलां सांगसी । आपण उपवासी मरोनिया ॥३॥
 
तुका म्हणे जरि राहील तळमळ । ब्रम्ह तें केवळ सदोदित ॥४॥
 
१७९०
 
गंगाजळा पाहीं पाठी पोट नाहीं । अवगुण तो कांहीं अमृतासी ॥१॥
 
रवि दीप काळिमा काय जाणे हिरा । आणिका तिमिरा नासे तेणे ॥ध्रु.॥
 
कर्पूरकांडणी काय कोंडा कणी । सिंधू मिळावणीं काय चाले ॥२॥
 
परिस चिंतामणि आणिकांचा गुणी । पालटे लागोनि नव्हे तैसा ॥३॥
 
तुका म्हणे तैसे जाणा संतजन । सर्वत्र संपूर्ण गगन जैसें ॥४॥
 
१७९१
 
परिस काय धातु । फेडितो निभ्रांतु लोहपांगु ॥१॥
 
काय तयाहूनि जालासी बापुडें । फेडितां सांकडें माझे एक ॥ध्रु.॥
 
कल्तपरु कोड पुरवितो रोकडा । चिंतामणि खडा चिंतिलें तें ॥२॥
 
चंदनांच्या वासें वसतां चंदन । होती काष्ठ आन वृक्षयाती ॥३॥
 
काय त्याचें उणें जालें त्यासी देतां । विचारीं अनंता तुका म्हणे ॥४॥
 
१७९२
 
तोडुनि पुष्पवटिका फळवृक्षयाति । बाभळा राखती करूनि सार ॥१॥
 
कोण हित तेणें देखिलें आपुलें । आणीक पाहिलें सुख काईं ॥ध्रु.॥
 
धान्यें बीजें जेणें जाळिलीं सकळें । पेरितो काळें जिरें बीज ॥२॥
 
मोडोनिया वाटा पुढिलांची सोय । आडरानें जाय घेउनि लोकां ॥३॥
 
विषाचें अमृत ठेवूनियां नाम । करितो अधम ब्रम्हहत्या ॥४॥
 
तुका म्हणे त्यास नाइके सांगतां । तया हाल करितां पाप नाहीं ॥५॥
 
१७९३
 
संसाराच्या भेणें । पळों न लाहेसें केलें ॥१॥
 
जेथें तेथें आपण आहे । आम्हीं करावें तें काये ॥ध्रु.॥
 
एकांतींसी ठाव । तिहीं लोकीं नाहीं वाव ॥२॥
 
गांवा जातों ऐसें । न लगे म्हणावें तें कैसें ॥३॥
 
स्वप्नाचे परी । जागा पाहे तंव घरीं ॥४॥
 
तुका म्हणे काये । तुझे घेतले म्यां आहे ॥५॥
 
१७९४
 
आण काय सादर । विशीं आम्हां कां निष्ठ‍ ॥१॥
 
केलें भक्त तैसें देई । तुझें प्रेम माझ्याठायीं ॥ध्रु.॥
 
काय पंगतीस कोंडा । एकांतासी साकरमांडा ॥२॥
 
काय एकपण । पोतां घालूनि गांठी खूण ॥३॥
 
काय घ्यावें ऐसें । त्या आपण अनारिसें ॥४॥
 
तुका म्हणे मधीं । आतां तोडूं भेद बुद्धी ॥५॥
 
१७९५
 
चित्त तुझ्या पायीं । ठेवुनि जालों उतराईं ॥१॥
 
परि तूं खोटा केशीराजा । अंतपार न कळे तुझा ॥ध्रु.॥
 
आम्ही सर्वस्वें उदार । तुज देऊनियां धीर ॥२॥
 
इंद्रियांची होळी । संवसार दिला बळी ॥३॥
 
न पडे विसर । तुझा आम्हां निरंतर ॥४॥
 
प्रेम एकासाटी । तुका म्हणे न वेचे गांठी ॥५॥
 
१७९६
 
आम्ही पतित म्हणोनि तुज आलों शरण । करितों चिंतन दिवस रात्रीं ।
 
नाहीं तरी मज काय होती चाड । धरावया भीड तुज चित्ती ॥१॥
 
आम्हां न तारावें तुम्ही काय करावें । सांगीजोजी भावें नारायणा ॥ध्रु.॥
 
अन्याय एकाचा अंगीकार करणें । तया हातीं देणें लाज ते चि ।
 
काय ते शूरत्व मिरवूनि बोलणें । जनामाजी दावणें बळरया ॥२॥
 
पोह्या अन्नछत्र घालूनियां घरीं । दंडितो बाहेरी आलियासी ।
 
नव्हे कीर्त कांहीं न माने लोकां । काय विटंबणा तैसी ॥३॥
 
प्रत्यक्षासी काय द्यावें हें प्रमाण । पाहातां दर्पण साक्ष काईं ।
 
तुका म्हणे तरी आम्हां का न कळे । तरलों किंवा आम्ही नाहीं ॥४॥
 
१७९७
 
काग बग रिठा मारिले बाळपणीं । अवघी दैत्यखाणी बुडविली ॥१॥
 
तो मज दावा तो मज दावा । नंदनंदन जीवा आवडे तो ॥ध्रु.॥
 
गोवर्धन गिरी उचलिला करीं । गोकुळ भीतरी राखियेलें ॥२॥
 
बघुनि भौमासुरा आणिल्या गोपांगना । राज्य उग्रसेना मथुरेचें ॥३॥
 
पांडव जोहरीं राखिले कुसरी । विवराभीतरीं चालविले ॥४॥
 
तुका म्हणे हा भक्तांचा कृपाळ । दुष्टजना काळ नारायण ॥५॥
 
१७९८
 
तुजविण देवा । कोणा म्हणे माझी जिव्हा ॥१॥
 
तरि हे हो कां शतखंड । पडो झडोनियां रांड ॥ध्रु.॥
 
कांहीं इच्छेसाटीं । करिल वळवळ करंटी ॥२॥
 
तुका म्हणे कर । कटीं तयाचा विसर॥३॥
 
१७९९
 
आम्हां सर्वभावें हें चि काम । न विसंभावें तुझें नाम ॥१॥
 
न लगे करावी हे चिंता । तरणें करणें काय आतां ॥ध्रु.॥
 
आसनीं भोजनीं शयनीं । दुजें नाहीं ध्यानीं मनीं ॥२॥
 
तुका म्हणे कृपानिधी । माझी तोडिली उपाधी ॥३॥
 
१८००
 
नव्हें कांहीं कवणाचा । भाव जाणवला साचा ॥१॥
 
म्हणोनि तुझ्या पायीं । जीव ठेविला निश्चयीं ॥ध्रु.॥
 
शरीर जायाचें कोंपट । याची काय खटपट ॥२॥
 
तुका म्हणे वांयांविण । देवा कळों आला सीण ॥३॥
 

१८०१
 
रज्जु धरूनियां हातीं । भेडसाविलीं नेणतीं । कळों येतां चित्ती । दोरी दोघां सारिखी ॥१॥
 
तुम्हांआम्हांमध्यें हरी । जाली होती तैसी परी । मृगजळाच्या पुरीं । ठाव पाहों तरावय ॥ध्रु.॥
 
सरी चिताक भोंवरी । अळंकाराचिया परी । नामें जालीं दुरी । एक सोनें आटितां ॥२॥
 
पिसांचीं पारवीं । करोनि बाजागिरी दावी । तुका म्हणे तेवीं । मज नको चाळवूं ॥३॥
 
१८०२
 
नेघें तुझें नाम । न करीं सांगितलें काम ॥१॥
 
वाढे वचनें वचन । दोष उच्चारितां गुण ॥ध्रु.॥
 
आतां तुझ्या घरा । कोण करी येरझारा ॥२॥
 
तुका म्हणे ठायीं । मजपाशीं काय नाहीं ॥३॥
 
१८०३
 
व्यवहार तो खोटा । आतां न वजों तुझ्या वाटा ॥१॥
 
एका नामा नाहीं ताळ । केली सहजरांची माळ ॥ध्रु.॥
 
पाहों जातां घाईं । खेळसी लपंडाईं ॥२॥
 
तुका म्हणे चार । बहु करितोसी फार ॥३॥
 
१८०४
 
लटिका चि केला । सोंग पसारा दाविला ॥१॥
 
अवघा बुडालासी ॠणें । बहुतांचे देणें घेणें ॥ध्रु.॥
 
लावियेलीं चाळा । बहू दावूनि पुतळा ॥२॥
 
तुका म्हणे हात । आम्ही अवरिली मात ॥३॥
 
१८०५
 
दाखवूनि आस । केला बहुतांचा नास ॥१॥
 
थोंटा झोडा शिरोमणी । भेटलासी नागवणी ॥ध्रु.॥
 
सुखाचें उत्तर । नाहीं मुदलासी थार ॥२॥
 
तुका म्हणे काय । तुझे घ्यावें उरे हाय ॥३॥
 
१८०६
 
लाज ना विचार । बाजारी तूं भांडखोर ॥१॥
 
ऐसें ज्याणें व्हावें । त्याची गांठी तुजसवें ॥ध्रु.॥
 
फेडिसी लंगोटी । घेसी सकळांसी तुटी ॥२॥
 
तुका म्हणे चोरा । तुला आप ना दुसरा ॥३॥
 
१८०७
 
ठाव नाहीं बुड । घरें वसविसी कुड ॥१॥
 
भलते ठायीं तुझा वास । सदा एरवी उदास ॥ध्रु.॥
 
जागा ना निजेला । धाला ना भुकेला ॥२॥
 
न पुसतां भलें । तुका म्हणे बुझें बोलें ॥३॥
 
१८०८
 
श्वाना दिली सवे । पायांभोंवतें तें भोंवे ॥१॥
 
तैसी जाली मज परी । वसे निकट सेजारीं ॥ध्रु.॥
 
जेवितां जवळी । येऊनियां पुंस घोळी ॥२॥
 
कोपेल तो घनी । तुका म्हणे नेणें मनीं ॥३॥
 
१८०९
 
वटवट केली । न विचारितां मना आली ॥१॥
 
मज कराल तें क्षमा । कैसें नेणों पुरुषोत्तमा ॥ध्रु.॥
 
उचित न कळे । जिव्हा भलतें चि बरळे ॥२॥
 
तुका म्हणे कांहीं । लौकिकाची चाड नाहीं ॥३॥
 
१८१०
 
जीवें व्हावें साटी । पडे संवसारें तुटी ॥१॥
 
ऐशीं बोलिलों वचनें । सवें घेउनि नारायण ॥ध्रु.॥
 
नाहीं जन्मा आलों । करील ऐसें नेदीं बोलों ॥२॥
 
ठाव पुसी सेणें । तुका म्हणे खुंटी येणें ॥३॥
 
१८११
 
आता पंढरीराया । माझ्या निरसावें भया ॥१॥
 
मनीं राहिली आशंका । स्वामिभयाची सेवका ॥ध्रु.॥
 
ठेवा माथां हात । कांहीं बोला अभयमात ॥२॥
 
तुका म्हणे लाडें । खेळें ऐसें करा पुढें ॥३॥
 
१८१२
 
कवतुकवाणें । बोलों बोबड्या वचनें ॥१॥
 
हें तों नसावें अंतरीं । आम्हां धरायाचें दुरी ॥ध्रु.॥
 
स्तुति तैसी निंदा । माना सम चि गोविंदा ॥२॥
 
तुका म्हणे बोलें । मज तुम्ही शिकविलें ॥३॥
 
१८१३
 
असो मागें जालें । पुडें गोड तें चांगलें ॥१॥
 
आतां माझे मनीं । कांहीं अपराध न मनीं ॥ध्रु.॥
 
नेदीं अवसान । करितां नामाचें चिंतन ॥२॥
 
तुका म्हणे बोले । तुज आधीं च गोविलें ॥३॥
 
१८१४
 
मातेविण बाळा । आणिक न माने सोहळा ॥१॥
 
तैसें जालें माझ्या चित्ती । तुजविण पंढरिनाथा ॥ध्रु.॥
 
वाट पाहेमेघा बिंदु । नेघे चातक सरिता सिंधू ॥२॥
 
सारसांसी निशीं । ध्यानरवीच्या प्रकाशीं ॥३॥
 
जीवनाविण मत्स्य । जैसें धेनूलागीं वत्स ॥४॥
 
पतिव्रते जिणें । भ्रताराच्या वर्त्तमानें ॥५॥
 
कृपणाचें धन । लोभालागीं जैसें मन ॥६॥
 
तुका म्हणे काय । तुजविण प्राण राहे ॥७॥
 
१८१५
 
तुजऐसा कोणी न देखें उदार । अभयदानशूर पांडुरंगा ॥१॥
 
शरण येती त्यांचे न विचारिसी दोष । न मागतां त्यांस अढळ देसी ॥ध्रु.॥
 
धांवसी आडणी ऐकोनियां धांवा । कइवारें देवा भक्तांचिया ॥२॥
 
 
दोष त्यांचे जाळी कल्पकोटिवरी । नामासाटीं हरि आपुलिया ॥३॥
 
 
तुका म्हणे तुज वाणूं कैशा परी । एक मुख हरी आयुष्य थोडें ॥४॥
 
१८१६
 
काय तुझे उपकार पांडुरंगा । सांगों मी या जगामाजी आतां ॥१॥
 
जतन हें माझें करूनि संचित । दिलें अवचित आणूनियां ॥ध्रु.॥
 
घडल्या दोषांचें न घली च भरी । आली यास थोरी कृपा देवा ॥२॥
 
नव्हतें ठाउकें आइकिलें नाहीं । न मगतां पाहीं दान दिलें ॥३॥
 
तुका म्हणे याच्या उपकारासाटीं । नाहीं माझें गाठीं कांहीं एक ॥४॥
 
१८१७
 
वाळूनियां जन सांडी मज दुरी । करिसील हरी ऐसें कधीं ॥१॥
 
आठवीन पाय धरूनि अनुताप । वाहे जळ झोंप नाहीं डोळां ॥ध्रु.॥
 
नावडती जीवा आणीक प्रकार । आवडी ते फार एकांताची ॥२॥
 
तुका म्हणे ऐसी धरितों वासना । होई नारायणा साई मज ॥३॥
 
१८१८
 
सांगतों या मना तें माझें नाइके । घातावरी टेंके चांडाळ हें ॥१॥
 
म्हणऊनि पाहे तरतें बुडतें । न ल्हाये पुरतें बळ करूं ॥ध्रु.॥
 
काय तें संचित न कळे पाहातां । मतिमंद चित्ती उपजतें ॥२॥
 
तुका म्हणे ऐसें बळ नाहीं अंगी । पाहोनियां वेगीं पार टाकीं ॥३॥
 
१८१९
 
आतां नको चुकों आपुल्या उचिता । उदारा या कांता रखुमाईंच्या ॥१॥
 
आचरावे दोष हें आम्हां विहित । तारावे पतित तुमचें तें ॥ध्रु.॥
 
 
आम्ही तों आपुलें केलेसें जतन । घडो तुम्हांकून घडेल ते ॥२॥
 
 
तुका म्हणे विठो चतुराच्या राया । आहे ते कासया मोडों देसी ॥३॥
 
१८२०
 
मुखें बोलावें तें जीविंचें जाणसी । विदित पायांपाशीं सर्व आहे ॥१॥
 
आतां हें चि भलें भाकावी करुणा । विनियोग तो जाणां तुम्ही त्याचा ॥ध्रु.॥
 
आपलें तों येथें केलें नव्हे कांहीं । साधनाचा वांहीं पडों नये ॥२॥
 
तुका म्हणे देह दिला पिंडदान । वेळोवेळां कोण चिंता करी ॥३॥
 
१८२१
 
कामातुरा भय लाज ना विचार । शरीर असार तृणतुल्य ॥१॥
 
नवल हे लीळा करात्याचें लाघव । प्रारब्धें भाव दाखविले ॥ध्रु.॥
 
लोभालोभ एका धनाचिये ठायीं । आणिकांची सोईं चाड नाहीं ॥२॥
 
तुका म्हणे भूक न विचारी प्रकार । योजे तें चि सार यथाकाळें ॥३॥
 
१८२२
 
बांधे सोडी हें तों धन्याचिये हातीं । हेंकडें गोविती आपणां बळें ॥१॥
 
भुललियासी नाहीं देहाचा आठव । धोतर्‍यानें भाव पालटिला ॥ध्रु.॥
 
घरांत रिघावें दाराचिये सोईं । भिंतीसवें डोईं घेऊनि फोडी ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा गेलीं विसरोन । आतां वर्म कोण दावी यांसी ॥३॥
 
१८२३
 
कवण जन्मता कवण जन्मविता । न कळे कृपावंता माव तुझी ॥१॥
 
कवण हा दाता कवण हा मागता । न कळे कृपावंता माव तुझी ॥ध्रु.॥
 
कवण भोगिता कवण भोगविता । न कळे कृपावंता माव तुझी ॥२॥
 
कवण ते रूप कवण अरूपता । न कळे कृपावंता माव तुझी ॥३॥
 
सर्वां ठायीं तूं चि सर्व ही जालासी । तुका म्हणे यासी दुजें नव्हे ॥४॥
 
१८२४
 
जेथें देखें तेथें तुझी च पाउलें । विश्व अवघें कोंदाटलें ।
 
रूप गुण नाम अवघा मेघश्याम । वेगळें तें काय उरलें ।
 
जातां लोटांगणीं अवघी च मेदिनी । सकळ देव पाट जालें ।
 
सदा पर्वकाळ सुदिन सुवेळ । चत्ति प्रेमें असे धालें ॥१॥
 
 
अवघा आम्हां तूं च जालासी देवा । संसार हेवा कामधंदा ।
 
न लगे जाणें कोठें कांहीं च करणें । मुखीं नाम ध्यान सदा ॥ध्रु.॥
 
वाचा बोले ते तुझे चि गुणवाद । मंत्रजप कथा स्तुति ।
 
भोजन सारूं ठायीं फल तांबोल कांहीं । पूजा नैवेद्य तुज होती ।
 
चालतां प्रदक्षणा निद्रा लोटांगण । दंडवत तुजप्रति ।
 
देखोन दृष्टी परस्परें गोष्टी । अवघ्या तुझ्या मूर्ति ॥२॥
 
जाल्या तीर्थरूप वावी नदी कूप । अवघें गंगाजळ जालें ।
 
महाल मंदिरें माड्या तनघरें । झोपड्या अवघीं देव देवाइलें ।
 
ऐकें कानीं त्या हरिनामध्वनी । नाना शब्द होत जाले ।
 
तुका म्हणे या विठोबाचे दास । सदा प्रेमसुखें धाले ॥३॥
 
१८२५
 
जे दोष घडले न फिटे करितां कांहीं । सरते तुझ्या पायीं जाले तैसे ॥१॥
 
माझा कां हो करूं नये अंगीकार । जालेती निष्ठ‍ पांडुरंगा ॥ध्रु.॥
 
यातिहीन नये ऐकों ज्यां वेद । तयां दिलें पद वैकुंठींचें ॥२॥
 
तुका म्हणे कां रे एकाचा आभार । घेसी माथां भार वाहोनियां ॥३॥
 
१८२६
 
हरिकथेची आवडी देवा । करितो सेवा दासांची॥१॥
 
म्हणोनि हिंडे मागें मागें । घरटी जागे घालितसे ॥ध्रु.॥
 
निर्लज्ज भोजें नाचत रंगीं । भरतें अंगीं प्रेमाचें ॥२॥
 
तुका म्हणे विकलें देवें । आपण भावें संवसाटी ॥३॥
 
१८२७
 
साधन संपत्ति हें चि माझें धन । सकळ चरण विठोबाचे ॥१॥
 
शीतळ हा पंथ माहेराची वाट । जवळी च नीट सुखरूप ॥ध्रु.॥
 
वैष्णवांचा संग रामगाणें गाणें । मंडित भूषण अळंकार ॥२॥
 
भवनदी आड नव्हतीसी जाली । कोरडी च चाली जावें पायी ॥३॥
 
मायबाप दोघें पाहातील वाट । ठेवूनिया कटीं कर उभी ॥४॥
 
तुका म्हणे केव्हां देखेन कळस । पळाली आळस निद्रा भूक ॥५॥
 
१८२८
 
यथार्थवादें तुज न वर्णवे कदा । बोलतों ते निंदा करितों तुझी ।
 
वेदश्रुति तुज नेणती कोणी । चोवीस ठेंगणीं धांडोळितां॥१॥
 
आतां मज क्षमा करावें देवा । सलगी ते केशवा बोलियेलों ॥ध्रु.॥
 
सगुण कीं साकार निर्गुण कीं निराकार । न कळे हा पार वेदां श्रुतीं ।
 
तो आम्ही भावें केलासी लहान । ठेवूनियां नांवें पाचारितों ॥२॥
 
सहजरमुखें शेष सीणला स्तवितां । पार न कळतां ब्रम्हा ठेला ।
 
तेथें माझी देहबुद्धि तें काईं । थोर मी अन्यायी तुका म्हणे ॥३॥
 
१८२९
 
कृष्ण गातां गीतीं कृष्ण ध्यातां चित्ती । ते ही कृष्ण होती कृष्णध्यानें ॥१॥
 
आसनीं शयनीं भोजनीं जेवितां । म्हणारे भोगिता नारायण ॥ध्रु.॥
 
ओविये दळणीं गावा नारायण । कांडितां कांडण करितां काम ॥२॥
 
नर नारी याति हो कोणी भलतीं । भावें एका प्रीती नारायणा ॥३॥
 
तुका म्हणे एका भावें भजा हरी । कांति ते दुसरी रूप एक ॥४॥
 
१८३०
 
डोळियां पाझर कंठ माझा दाटे । येऊं देई भेटे पांडुरंगे ॥१॥
 
बहु दिस टाकिले निरास कां केलें । कोठें वो गुंतलें चत्ति तुझें ॥ध्रु.॥
 
बहु धंदा तुज नाहीं वो आठव । राहिलासे जीव माझा कंठीं ॥२॥
 
पंढरीस जाती वारकरी संतां । निरोप बहुतां हातीं धाडीं ॥३॥
 
तुजविण कोण सांवा धांवा करी । ये वो झडकरी पांडुरंगे ॥४॥
 
काय तुझी वाट पाहों कोठवरी । कृपाळु कांपरी विसरलासी ॥५॥
 
एक वेळ माझा धरूनि आठव । तुका म्हणे ये वो न्यावयासी ॥६॥
 
१८३१
 
अधिक कोंडितां चरफडी । भलतीकडे घाली उडी ॥१॥
 
काय करूं या मना आतां । का विसरातें पंढरिनाथा ।
 
करी संसाराची चिंता । वेळोवेळां मागुती ॥ध्रु.॥
 
भजन नावडे श्रवण । धांवे विषय अवलोकून ॥२॥
 
बहुत चंचळ चपळ । जातां येतां न लगे वेळ ॥३॥
 
किती राखों दोनी काळ । निजलिया जागे वेळे ॥४॥
 
मज राखें आतां । तुका म्हणे पंढरिनाथा ॥५॥
 
१८३२
 
कथा प्रावर्ण । नव्हे भिक्षेचें तें अन्न ॥१॥
 
करीं यापरी स्वहित । विचारूनि धर्म नीत ॥ध्रु.॥
 
देऊळ नव्हे घर । प्रपंच परउपकार ॥२॥
 
विधिसेवन काम । नव्हे शब्द रामराम ॥३॥
 
हत्या क्षत्रधर्म । नव्हे निष्काम तें कर्म ॥४॥
 
तुका म्हणे संतीं । करूनि ठेविली आइती ॥५॥
 
१८३३
 
पडोनियां राहीं । उगा च संतांचिये पायीं ॥१॥
 
न लगे पुसणें सांगावें । चत्ति शुद्ध करीं भावें ॥ध्रु.॥
 
सहज ते स्थिति । उपदेश परयुक्ति ॥२॥
 
तुका म्हणे भाव । जवळी धरूनि आणी देव ॥३॥
 
१८३४
 
देवाचे घरीं देवें केले चोरी । देवें देव नागवूनि केला भिकारी ॥१॥
 
धांवणियां धांवा धांवणियां धांवा । माग चि नाहीं जावें कवणिया गांव ॥ध्रु.॥
 
सवें चि होता चोर घरिचिया घरीं । फावलियावरी केलें अवघें वाटोळें ॥२॥
 
तुका म्हणे येथें कोणी च नाहीं । नागवलें कोण गेलें कोणाचें काईं ॥३॥
 
१८३५
 
अवघे चि निजों नका अवघिये ठायीं । वेळ अवेळ तरी सांभाळावी कांहीं ॥१॥
 
जतन करा रे जतन करा । घालूं पाहे घरावरी घाला चोरटें ॥ध्रु.॥
 
सीतरिलीं फार खाती भोंवताले फेरे । गेलें नये हातां सेकीं तळमळ उरे ॥२॥
 
तुका म्हणे आम्ही करूं आपलें जतन । न लगे कांहीं कोणां द्यावें उघडा रे कान ॥३॥
 
१८३६
 
काळोखी खाऊन कैवाड केला धीर । आपुलिया हितें जाले जनामध्यें शूर ॥१॥
 
कां रें तुम्ही नेणां कां रे तुम्ही नेणां । अल्पसुखासाटीं पडशी विपत्तीचे घाणां ॥ध्रु.॥
 
नाहीं ऐसी लाज काय तयांपें आगळें । काय नव्हे केलें आपुलिया बळें ॥२॥
 
तुका म्हणे तरी सुख अवघें चि बरें । जतन करून हे आपुलालीं ढोरें ॥३॥
 
१८३७
 
जाय परतें काय आणिला कांटाळा । बोला एक वेळा ऐसें तरी ॥१॥
 
कां हो केलें तुम्ही निष्ठ‍ देवा । मानेना हे सेवा करितों ते ॥ध्रु.॥
 
भाग्यवंत त्यांसी सांगितल्या गोष्टी । तें नाहीं अदृष्टीं आमुचिया ॥२॥
 
तुका म्हणे तुम्हापासूनि अंतर । न पडे नाहीं स्थिर बुद्धि माझी ॥३॥
 
१८३८
 
अनुभवें कळों येतें पांडुरंगा । रुसावें तें कां गा तुम्हांवरी ॥१॥
 
आवरितां चत्ति नावरे दुर्जन । घात करी मन माझें मज ॥ध्रु.॥
 
अंतरीं संसार भक्ति बाह्यात्कार । म्हणोनि अंतर तुझ्या पायीं ॥२॥
 
तुका म्हणे काय करूं नेणें वर्म । आलें तैसें कर्म सोसूं पुढें ॥३॥
 
१८३९
 
तुजकरितां होतें आनाचें आन । तारिले पाषाण उदकीं देवा ॥१॥
 
कां नये कैवार करूं अंगीकार । माझा बहु भार चड जाला ॥ध्रु.॥
 
चुकलासी म्हणों तरी जीवांचा ही जीव । रिता नाहीं ठाव उरों दिला ॥२॥
 
तुका म्हणे ऐसें काय सत्ताबळ । माझे परी कृपाळ आहां तुम्ही ॥३॥
 
१८४०
 
फळ देंठींहून झडे । मग मागुतें न जोडे ॥१॥
 
म्हणोनि तांतडी खोटी । कारण उचिताचे पोटीं ॥ध्रु.॥
 
पुढें चढे हात । त्याग मागिलां उचित ॥२॥
 
तुका म्हणे रणीं । नये पाहों परतोनि ॥३॥
 
१८४१
 
अगी देखोनियां सती । अंगीं रोमांच उठती ॥१॥
 
हा तो नव्हे उपदेश । सुख अंतरीं उल्हासे ॥ध्रु.॥
 
वित्तगोतांकडे । चत्ति न घाली न रडे ॥२॥
 
आठवूनि एका । उडी घाली म्हणे तुका ॥३॥
 
१८४२
 
फळ पिके देंठीं । निमित्य वारियाची भेटी ॥१॥
 
हा तों अनुभव रोकडा । कळों येतो खरा कुडा ॥ध्रु.॥
 
तोडिलिया बळें । वांयां जाती काचीं फळें ॥२॥
 
तुका म्हणे मन । तेथे आपुलें कारण ॥३॥
 
१८४३
 
हालवूनि खुंट । आधीं करावा बळकट ॥१॥
 
मग तयाच्या आधारें । करणें अवघें चि बरें ॥ध्रु.॥
 
सुख दुःख साहे । हर्षामर्षी भंगा नये ॥२॥
 
तुका म्हणे जीवें । आधीं मरोनि राहावें ॥३॥
 
१८४४
 
धांवे माते सोईं । बाळ न विचारितां कांहीं ॥१॥
 
मग त्याचें जाणें निकें । अंग वोडवी कौतुकें ॥ध्रु.॥
 
नेणे सर्प दोरी । अगी भलतें हातीं धरी ॥२॥
 
तीविन तें नेणें । आणीक कांहीं तुका म्हणे ॥३॥
 
१८४५
 
भोग द्यावे देवा । त्याग भोगीं च बरवा ॥१॥
 
आपण व्हावें एकीकडे । देव कळेवरी जोडे ॥ध्रु.॥
 
योजे यथाकाळें । उत्तम पाला कंदें मूळें ॥२॥
 
वंचक त्यासी दोष । तुका म्हणे मिथ्या सोस ॥३॥
 
१८४६
 
पायांच्या प्रसादें । कांहीं बोलिलों विनोदें ॥१॥
 
मज क्षमा करणें संतीं । नव्हे अंगभूत युक्ति ॥ध्रु.॥
 
नव्हे हा उपदेश । तुमचें बडबडिलों शेष ॥२॥
 
तुमचे कृपेचें पोसणें । जन्मोजन्मीं तुका म्हणे ॥३॥
 
१८४७
 
जायांचें अंगुलें लेतां नाहीं मान । शोभा नेदी जन हांसविलें ॥१॥
 
गुसळितां ताक कांडितां भूस । साध्य नाहीं क्लेश जाती वांयां ॥२॥
 
तुका म्हणे नाहीं स्वता भांडवल । भिकेचें तें फोल बीज नव्हे ॥३॥
 
१८४८
 
न बोलावें परी पडिला प्रसंग । हाकलितें जग तुझ्या नामें ॥१॥
 
लटिकें चि सोंग मांडिला पसारा । भिकारी तूं खरा कळों आलें ॥ध्रु.॥
 
निलाजिरीं आम्ही करोनियां धीर । राहिलों आधार धरूनियां ॥२॥
 
कैसा नेणों आतां करिसी शेवट । केली कटकट त्याची पुढें॥३॥
 
तुका म्हणे कांहीं न बोलसी देवा । उचित हे सेवा घेसी माझी ॥४॥
 
१८४९
 
नाहीं जालें मोल कळे देतां काळीं । कोण पाहों बळी दोघांमध्यें ॥१॥
 
आम्ही तरी जालों जीवासी उदार । कैंचा हा धीर तुजपाशीं ॥ध्रु.॥
 
बहु चाळविलें मागें आजिवरी । आतां पुढें हरि जाऊं नेदीं ॥२॥
 
नव्हती जों भेटी नामाची ओळखी । म्हणऊनि दुःखी बहु जालें ॥३॥
 
तुका म्हणे कांहीं राहों नेदीं बाकी । एकवेळा चुकी जाली आतां ॥४॥
 
१८५०
 
कैसा कृपाळु हें न कळसी देवा । न बोलसी सेवा घेसी माझी ॥१॥
 
काय ऐसें बळ आहे तुजपाशीं । पाहों हा रिघेसी कोणा आड ॥ध्रु.॥
 
पाडियेला ठायीं तुझा थारा मारा । अवघा दातारा लपसी तो ॥२॥
 
आतां तुम्हां आम्हां उरी तों चि बरें । काय हें उत्तरें वाढवूनि ॥३॥
 
तुका म्हणे मज साहए झाले संत । म्हणऊनि मात फावली हे ॥४॥
 

१८५१
 
चुकलिया आम्हां करितसां दंड । हाकासी कां खंड पांडुरंगा ॥१॥
 
चाळविलीं एकें रिद्धिसिद्धीवरी । तैसा मी भिकारी नव्हें देवा ॥ध्रु.॥
 
कां मी येथें गुंतों मांडूनि पसारा । मागुता दातारा दंभासाटीं ॥२॥
 
केलें म्यां जतन आपुलें वचन । ठायींचें धरून होतों पोटीं ॥३॥
 
तुका म्हणे ताळा घातला आडाखीं । ठावें होतें सेकीं आडविसी ॥४॥
 
१८५२
 
कृपावंता कोप न धरावा चित्ती । छळूं वक्रोक्ति स्तुती करूं ॥१॥
 
आम्ही तुझा पार काय जाणों देवा । नेणों कैसी सेवा करावी ते ॥ध्रुर्वो.॥
 
अनंता अरूपा अलक्षा अच्युता । निर्गुणा सचिता सवाौत्तमा ॥२॥
 
चांगलीं हीं नामें घेतलीं ठेवून । जालासी लाहान भक्तिकाजा ॥३॥
 
तुका म्हणे तुझ्या पायांवरी सदा । मस्तक गोविंदा असो माझा ॥४॥
 
१८५३
 
आतां तुझा भाव कळों आला देवा । ठकूनियां सेवा घेसी माझी ॥१॥
 
टाकूनि सांकडें आपुलिये माथां । घातला या संतावरी भार ॥ध्रु.॥
 
स्तुती करवूनि पिटिला डांगोरा । तें कोण दातारा साच करी ॥२॥
 
जातीचें वाणी मी पोटींचे कुडें । नका मजपुढें ठकाठकी ॥३॥
 
तुका म्हणे नाहीं आलें अनुभवा । आधीं च मी देवा कैसें नाचों ॥४॥
 
१८५४
 
जन पूजी याचा मज कां आभार । हा तुम्ही विचार जाणां देवा ॥१॥
 
पत्र कोण मानी वंदितील सिक्का । गौरव सेवका त्या चि मुळें ॥ध्रु.॥
 
मी मीपणें होतों जनामधीं आधीं । कोणें दिलें कधीं काय तेव्हां ॥२॥
 
आतां तूं भोगिता सर्व नारायणा । नको आम्हां दीनां पीडा करूं ॥३॥
 
आपुलिया हातें देसील मुशारा । तुका म्हणे खरा तो चि आम्हां ॥४॥
 
१८५५
 
आमची कां नये तुम्हासी करुणा । किती नारायणा आळवावें ॥१॥
 
काय जाणां तुम्ही दुर्बळाचें जिणें । वैभवाच्या गुणें आपुलिया ॥ध्रु.॥
 
देती घेती करिती खटपटा आणिकें । निराळा कौतुकें पाहोनियां ॥२॥
 
दिवस बोटी आम्हीं धरियेलें माप । वाहातों संकल्प स्वहिताचा ॥३॥
 
तुका म्हणे मग देसी कोण्या काळें । चुकुर दुर्बळें होतों आम्ही ॥४॥
 
१८५६
 
तुम्हां आम्हां तुटी होईंल यावरी । ऐसें मज हरी दिसतसे ॥१॥
 
वचनाचा कांहीं न देखों आधार । करावा हा धीर कोठवरी ॥ध्रु.॥
 
सारिलें संचित होतें गांठी कांहीं । पुढें ॠण तें ही नेदी कोणी ॥२॥
 
जावें चि न लगे कोणांचिया घरा । उडाला पातेरा तुझ्या संगें ॥३॥
 
तुका म्हणे आम्हां हा चि लाभ जाला । मनुष्यधर्म गेला पांडुरंगा ॥४॥
 
१८५७
 
देव मजुर देव मजुर । नाहीं उजुर सेवेपुढें ॥१॥
 
देव गांढ्याळ देव गांढ्याळ । देखोनियां बळ लपतसे ॥२॥
 
देव तर काईं देव तर काईं । तुका म्हणे राईं तरी मोटी ॥३॥
 
१८५८
 
देव दयाळ देव दयाळ । साहे कोल्हाळ बहुतांचा ॥१॥
 
देव उदार देव उदार । थोड्यासाटीं फार देऊं जाणे ॥२॥
 
देव चांगला देव चांगला । तुका लागला चरणीं ॥३॥
 
१८५९
 
देव बासर देव बासर । असे निरंतर जेथें तेथें ॥१॥
 
देव खोळंबा देव खोळंबा । मज झळंबा म्हूण कोंडी ॥ध्रु.॥
 
देव लागट देव लागट । लाविलिया चट जीवीं जडे ॥२॥
 
देव बावळा देव बावळा । भावें जवळा लुडबुडी ॥३॥
 
देव न व्हावा देव न व्हावा । तुका म्हणे गोवा करी कामीं ॥४॥
 
१८६०
 
देव निढळ देव निढळ । मूळ नाहीं डाळ परदेशी ॥१॥
 
देव अकुळी देव अकुळी । भलते ठायीं सोयरीक ॥२॥
 
देव लिगाड्या देव लिगाड्या । तुका म्हणे भाड्या दंभें ठकी ॥३॥
 
१८६१
 
देव बराडी देव बराडी । घाली देंठासाटीं उडी ॥१॥
 
देव भ्याड देव भ्याड । राखे बळीचें कवाड ॥ध्रु.॥
 
देव भाविक भाविक । होय दासाचें सेवक ॥२॥
 
देव होया देव होया । जैसा म्हणे तैसा तया ॥३॥
 
देव लाहान लाहान । तुका म्हणे अनुरेण ॥४॥
 
१८६२
 
देव भला देव भला । मिळोनि जाय जैसा त्याला ॥१॥
 
देव उदार उदार । देतां नाहीं थोडें फार ॥ध्रु.॥
 
देव बळी देव बळी । जोडा नाहीं भूमंडळीं ॥२॥
 
देव व्हावा देव व्हावा । आवडे तो सर्वां जीवां ॥३॥
 
देव चांगला चांगला । तुका चरणीं लागला ॥४॥
 
१८६३
 
देव पाहों देव पाहों । उंचे ठायीं उभे राहों ॥१॥
 
देव देखिला देखिला । तो नाहीं कोणां भ्याला ॥ध्रु.॥
 
देवा कांहीं मागों मागों । जीव भाव त्यासी सांगों ॥२॥
 
देव जाणे देव जाणे । पुरवी मनींचिये खुणे ॥३॥
 
देव कातर कातर । तुका म्हणे अभ्यंतर ॥४॥
 
१८६४
 
देव आमचा आमचा । जीव सकळ जीवांचा ॥१॥
 
देव आहे देव आहे । जवळीं आम्हां अंतरबाहे ॥ध्रु.॥
 
देव गोड देव गोड । पुरवी कोडाचें ही कोड ॥२॥
 
देव आम्हां राखे राखे । घाली कळिकाळासी काखे ॥३॥
 
देव दयाळ देव दयाळ । करी तुक्याचा सांभाळ ॥४॥
 
१८६५
 
जाऊं देवाचिया गांवां । देव देईंल विसांवा ॥१॥
 
देवा सांगों सुखदुःख । देव निवारील भूक ॥ध्रु.॥
 
घालूं देवासी च भार । देव सुखाचा सागर ॥२॥
 
राहों जवळी देवापाशीं । आतां जडोनि पायांसी ॥३॥
 
तुका म्हणे आम्ही बाळें । या देवाचीं लडिवाळें ॥४॥
 
१८६६
 
प्रेम तेथें वास करी । मुखीं उच्चारितां हरी ॥१॥
 
प्रेम यावें तया गांवा । चोजवीत या वैष्णवां ॥ध्रु.॥
 
प्रेमें पाठी लागे बळें । भक्त देखोनियां भोळे ॥२॥
 
प्रेम न वजे दवडितां । शिरे बळें जेथें कथा ॥३॥
 
तुका म्हणे थोर आशा । प्रेमा घरीं विष्णुदासां ॥४॥
 
१८६७
 
संत मानितील मज । तेणें वाटतसे लाज ॥१॥
 
तुम्ही कृपा केली नाहीं । चित्त माझें मज ग्वाही ॥ध्रु.॥
 
गोविलों थोरिवां । दुःख वाटतसे जीवा ॥२॥
 
तुका म्हणे माया । अवरा हे पंढरिराया ॥३॥
 
१८६८
 
नाहीं तुम्ही केला । अंगीकार तो विठ्ठला ॥१॥
 
सोंगें न पवीजे थडी । माजी फुटकी सांगडी ॥ध्रु.॥
 
प्रेम नाही अंगीं । भले म्हणविलें जगीं ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा । मज वांयां कां चाळवा ॥३॥
 
१८६९
 
आतां चक्रधरा । झणी आम्हांस अव्हेरा ॥१॥
 
तुमचीं म्हणविल्यावरी । जैसीं तैसीं तरी हरी ॥ध्रु.॥
 
काळ आम्हां खाय । तरी तुझें नांव जाय ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा । आतां पण सिद्धी न्यावा ॥३॥
 
१८७०
 
मज ऐसें कोण उद्धरिलें सांगा । ब्रीदें पांडुरंगा बोलतसां ॥१॥
 
हातींच्या कांकणां कायसा आरिसा । उरलों मी जैसा तैसा आहें ॥ध्रु.॥
 
धनमंत्री हरी रोग्याचिये वेथे । तें तों कांहीं येथें न देखिजे ॥२॥
 
तुका म्हणे नाहीं अनुभव अंगें । वचन वाउगें कोण मानी ॥३॥
 
१८७१
 
काय तें सामर्थ्य न चले या काळें । काय जालीं बळें शक्तिहीण ॥१॥
 
माझिया संचितें आणिलासी हरी । जालें तुजवरी वरिष्ठ तें ॥ध्रु.॥
 
काय गमाविली सुदर्शन गदा । नो बोला गोविंदा लाजतसां ॥२॥
 
तुका म्हणे काय ब्रिदाचें तें काम । सांडा परतें नाम दिनानाथ ॥३॥
 
१८७२
 
बळ बुद्धी वेचुनियां शक्ति । उदक चालवावें युक्ति ॥१॥
 
नाहीं चळण तया अंगीं । धांवें लवणामागें वेगीं ॥ध्रु.॥
 
पाट मोट कळा । भरित पखाळा सागळा ॥२॥
 
बीज ज्यासी घ्यावें । तुका म्हणे तैसें व्हावें ॥३॥
 
१८७३
 
न म्हणे साना थोर । दृष्ट पापी अथवा चोर ॥१॥
 
सकळा द्यावी एकी चवी । तान हरूनि निववी ॥ध्रु.॥
 
न म्हणे दिवस राती । सर्व काल सर्वां भूतीं ॥२॥
 
तुका म्हणे झारी । घेतां तांब्यानें खापरी ॥३॥
 
१८७४
 
इच्छा चाड नाहीं । न धरी संकोच ही कांहीं ॥१॥
 
उदका नेलें तिकडे जावें । केलें तैसें सहज व्हावें ॥ध्रु.॥
 
मोहरी कांदा ऊंस । एक वाफा भिन्न रस ॥२॥
 
तुका म्हणे सुख । पीडा इच्छा पावे दुःख ॥३॥
 
१८७५
 
तरले ते मागें आपुलिया सत्ता । कमाईं अनंता करूनियां ॥१॥
 
उसनें फेडितां धर्म तेथें कोण । ते तुज अनन्ये तुम्ही त्यांसी ॥ध्रु.॥
 
मज ऐसा कोण सांगा वांयां गेला । तो तुम्ही तारिला पांडुरंगा ॥२॥
 
तुका म्हणे नांवासारिखी करणी । न देखें हें मनीं समजावें ॥३॥
 
१८७६
 
कवणांशीं भांडों कोण माझें साहे । कोण मज आहे तुजविण ॥१॥
 
धरिलें उदास दुरदुरांतरें । सांडी एकसरें केली माझी ॥ध्रु.॥
 
आइकोन माझे नाइकसी बोल । देखोनियां खोळ बुंथी घेसी ॥२॥
 
तुका म्हणे एके गांवींची वसती । म्हणऊनि खंती वाटे देवा ॥३॥
 
१८७७
 
आळवितां कंठ शोकला भीतर । आयुष्य वेचे धीर नाहीं मना ॥१॥
 
अझून कां नये हें तुझ्या अंतरा । दिनाच्या माहेरा पांडुरंगा ॥ध्रु.॥
 
धन दिसे डोळा दगडाचे परी । भोग ते शरीरीं विष जालें ॥२॥
 
चुकलों काय तें मज क्षमा करीं । आळिंगूनि हरी प्रेम द्यावें ॥३॥
 
अवस्था राहिली रूपाची अंतरीं । बाहेर भीतरी सर्व काळ ॥४॥
 
तुका म्हणे माजे सकळ उपाय । पांडुरंगा पाय तुझे आतां ॥५॥
 
॥ शिवाजी राजे यांनीं स्वामींस अबदागिरी, घोडा, कारकून असे न्यावयास पाठविले ते अभंग ॥ १४ ॥
 
१८७८
 
दिवट्या छत्री घोडे । हें तों बर्‍यांत न पडे ॥१॥
 
आतां येथें पंढरिराया । मज गोविसी कासया ॥ध्रु.॥
 
मान दंभ चेष्टा । हे तों शूकराची विष्ठा ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा । माझे सोडववणे धांवा ॥३॥
 
१८७९
 
नावडे जें चित्ती । तें चि होसी पुरविता ॥१॥
 
कां रे पुरविली पाठी । माझी केली जीवेसाटीं ॥ध्रु.॥
 
न करावा संग । वाटे दुरावावें जग ॥२॥
 
सेवावा एकांत । वाटे न बोलावी मात ॥३॥
 
जन धन तन । वाटे लेखावें वमन ॥४॥
 
तुका म्हणे सत्ता । हातीं तुझ्या पंढरिनाथा ॥५॥
 
१८८०
 
जाणोनि अंतर । टाळिसील करकर ॥१॥
 
तुज लागली हे खोडी । पांडुरंगा बहु कुडी ॥ध्रु.॥
 
उठविसी दारीं । धरणें एखादिया परी ॥२॥
 
तुका म्हणे पाये । कैसे सोडीन ते पाहें ॥३॥
 
१८८१
 
नाहीं विचारीत । मेघ हागनदारी सेत ॥१॥
 
नये पाहों त्याचा अंत । ठेवीं कारणापें चत्ति ॥ध्रु.॥
 
वर्जीत गंगा । नाहीं उत्तम अधम जगा ॥२॥
 
तुका म्हणे मळ । नाहीं अग्नीसी विटाळ ॥३॥
 
१८८२
 
काय दिला ठेवा । आम्हां विठ्ठल चि व्हावा ॥१॥
 
तुम्ही कळलेती उदार । साटीं परिसाची गार ॥ध्रु.॥
 
जीव दिला तरी । वचना माझ्या नये सरी ॥२॥
 
तुका म्हणे धन । आम्हां गोमासासमान ॥३॥
 
१८८३
 
पिकवावें धन । ज्याची आस करी जन ॥१॥
 
पुढें उरे खातां देतां । नव्हे खंडण मवितां ॥ध्रु.॥
 
खोलीं पडे ओली बीज । तरीं च हातीं लागे निज ॥२॥
 
तुका म्हणे धनी । विठ्ठल अक्षरी हीं तिन्ही ॥३॥
 
१८८४
 
मुंगी आणि राव । आम्हां सारखाची जीव ॥१॥
 
गेला मोह आणि आशा । कळिकाळाचा हा फांसा ॥ध्रु.॥
 
सोनें आणि माती । आम्हां समान हें चित्ती ॥२॥
 
तुका म्हणे आलें । घरा वैकुंठ सगळें ॥३॥
 
१८८५
 
तिहीं त्रिभुवनीं । आम्ही वैभवाचे धनी ॥१॥
 
हातां आले घाव डाव । आमचा मायबाप देव ॥ध्रु.॥
 
काय त्रिभुवनीं बळ । अंगीं आमुच्या सकळ ॥२॥
 
तुका म्हणे सत्ता । अवघी आमुची च आतां ॥३॥
 
१८८६
 
आम्ही तेणें सुखी । म्हणा विठ्ठल विठ्ठल मुखीं ॥१॥
 
तुमचें येर वत्ति धन । तें मज मृत्तिकेसमान ॥ध्रु.॥
 
कंटीं मिरवा तुळसी । व्रत करा एकादशी ॥२॥
 
म्हणवा हरिचे दास । तुका म्हणे मज हे आस ॥३॥
 
॥९॥
 
१८८७
 
नाही काष्ठाचा गुमान । गोवी भ्रमरा सुमन ॥१॥
 
प्रेम प्रीतीचे बांधलें । तें न सुटे कांहीं केलें ॥ध्रु.॥
 
पदरीं घालीं पिळा । बाप निर्बळ साटी बाळा ॥२॥
 
तुका म्हणे भावें । भेणें देवा आकारावें ॥३॥
 
१८८८
 
भावापुढें बळ । नाहीं कोणाचे सबळ ॥१॥
 
करी देवावरी सत्ता । कोण त्याहूनि परता ॥ध्रु.॥
 
बैसे तेथें येती । न पाचारितां सर्व शक्ति ॥२॥
 
तुका म्हणे राहे । तयाकडे कोण पाहे ॥३॥
 
१८८९
 
भावाचिया बळें । आम्ही निर्भर दुर्बळें ॥१॥
 
नाहीं आणिकांची सत्ता । सदा समाधान चित्ती ॥ध्रु.॥
 
तर्का नाहीं ठाव । येथें रिघावया वाव ॥२॥
 
एकछत्रीं राज । तुक्या पांडुरंगीं काज ॥३॥
 
१८९०
 
सत्तावर्त्ते मन । पाळी विठ्ठलाची आन ॥१॥
 
आज्ञा वाहोनियां शिरीं । सांगितलें तें चि करीं ॥ध्रु.॥
 
सरलीसे धांव । न लगे वाढवावी हांव ॥२॥
 
आहे नाहीं त्याचें । तुका म्हणे कळे साचें ॥३॥
 
१८९१
 
खावें ल्यावें द्यावें । जमाखर्च तुझ्या नांवें ॥१॥
 
आतां चुकली खटपट । झाड्या पाड्याचा बोभाट ॥ध्रु.॥
 
आहे नाहीं त्याचें । आम्हां काम सांगायाचें ॥२॥
 
तुका म्हणे चिंता । भार वाहे तुझ्या माथां ॥३॥
 
१८९२
 
आतां बरें जालें । माझे माथांचें निघालें ॥१॥
 
चुकली हे मरमर । भार माथांचे डोंगर ॥ध्रु.॥
 
नसतां कांहीं जोडी । करिती बहुतें तडातोडी ॥२॥
 
जाला झाडापाडा । तुका म्हणे गेली पीडा ॥३॥
 
१८९३
 
संचितें चि खावें । पुढें कोणाचें न घ्यावें ॥१॥
 
आतां पुरे हे चाकरी । राहों बैसोनियां घरीं ॥ध्रु.॥
 
नाहीं काम हातीं । आराणूक दिसराती ॥२॥
 
तुका म्हणे सत्ता । पुरे पराधीन आतां ॥३॥
 
१८९४
 
ज्याचे गांवीं केला वास । त्यासी नसावें उदास॥१॥
 
तरी च जोडिलें तें भोगे । कांहीं आघात न लगे ॥ध्रु.॥
 
वाढवावी थोरी । मुखें म्हणे तुझे हरी ॥२॥
 
तुका म्हणे हे गोमटी । दासा न घलावी तुटी ॥३॥
 
१८९५
 
माझा तुम्ही देवा केला अंगीकार । हें मज साचार कैसें कळे ॥१॥
 
कां हो कांहीं माझ्या नये अनुभवा । विचारितां देवा आहें तैसा ॥ध्रु.॥
 
लौकिकाचा मज लाविसी आभार । शिरोरत्नभार दुःखाचा हा ॥२॥
 
तुका म्हणे नाहीं पालट अंतरीं । तेथें दिसे हरी ठकाठकी ॥३॥
 
१८९६
 
तोंडें बोलावें तें तरी वाटे खरें । जीव येरेयेरें वंचिजे ना ॥१॥
 
हें तुम्हां सांगणें काय उगवूनि । जावें समजोनि पांडुरंगा ॥ध्रु.॥
 
जेवित्याची खूण वाढित्या अंतरीं । प्रीतीनें हे धरी चाली तेथें ॥२॥
 
तुका म्हणे बहु परीचे आदर । अत्यंत वेव्हारसंपादणी ॥३॥
 
१८९७
 
न पालटे एक । भोळा भक्त चि भाविक ॥१॥
 
येरां नास आहे पुढें । पुण्य सरतां उघडें ॥ध्रु.॥
 
नेणे गर्भवास । एक विष्णूचा चि दास ॥२॥
 
तुका म्हणे खरें । नाम विठोबाचे बरें ॥३॥
॥ स्वामींनीं पत्र पंढरीनाथास पंढरीस पाठविलें ते अभंग ॥ ६६ ॥ संतांबरोबर पाठविल्या पत्राचे अभंग ३६
 
१८९८
 
कोणा मुखें ऐसी ऐकेन मी मात । चाल तुज पंढरिनाथ बोलावितो ॥१॥
 
मग मी न धरीं आस मागील बोभाट । वेगीं धरिन वाट माहेराची ॥ध्रु.॥
 
निरांजिरें चत्ति करितें तळमळ । केधवां देखती मूळ आलें डोळे ॥२॥
 
तुका म्हणे कई भाग्याची उजरी । होईंल पंढरी देखावया ॥३॥
 
१८९९
 
कां माझा विसर पडिला मायबाप । सांडियेली कृपा कोण्या गुणें ॥१॥
 
कैसा कंठूनियां राहों संवसार । काय एक धीर देऊं मना ॥ध्रु.॥
 
नाहीं निरोपाची पावली वारता । करावी ते चिंता ऐसी कांहीं ॥२॥
 
तुका म्हणे एक वेचूनि वचन । नाहीं समाधान केलें माझें ॥३॥
 
१९००
 
कांहीं माझे कळों आले गुणदोष । म्हणऊनि उदास धरिलें ऐसें ॥१॥
 
नाहीं तरी येथें न घडे अनुचित । नाहीं ऐसी रीत तया घरीं ॥ध्रु.॥
 
कळावें तें मना आपुलिया सवें । ठायींचे हें घ्यावें विचारूनि ॥२॥
 
मज अव्हेरिलें देवें । माझिया कर्तव्यें बुद्धीचिया ॥३॥
 

१९०१
 
नव्हे धीर कांहीं पाठवूं निरोप । आला तरीं कोप येऊ सुखें ॥१॥
 
कोपोनियां तरी देईंल उत्तर । जैसें तैसें पर फिरावूनि ॥ध्रु.॥
 
नाहीं तया तरी काय एक पोर । मज तों माहेर आणीक नाहीं ॥२॥
 
तुका म्हणे असे तयामध्यें हित । आपण निवांत असों नये ॥३॥
 
१९०२
 
आतां पाहों पंथ माहेराची वाट । कामाचा बोभाट पडो सुखें ॥१॥
 
काय करूं आतां न गमेसें जालें । बहुत सोसिलें बहु दिस ॥ध्रु.॥
 
घर लागे पाठी चित्ती उभे वारे । आपुलें तें झुरे पाहावया ॥२॥
 
तुका म्हणे जीव गेला तरी जाव । धरिला तो देव भाव सिद्धी ॥३॥
 
१९०३
 
विनवीजे ऐसें भाग्य नाहीं देवा । पायांशीं केशवा सलगी केली ॥१॥
 
धीटपणें पत्र लिहिलें आवडी । पार नेणे थोडी मति माझी ॥ध्रु.॥
 
जेथें देवा तुझा न कळे चि पार । तेथें मी पामर काय वाणूं ॥२॥
 
जैसे तैसे माझे बोल अंगीकारीं । बोबड्या उत्तरीं गौरवितों ॥३॥
 
तुका म्हणे विटेवरि जी पाउलें । तेथें म्यां ठेविलें मस्तक हें ॥४॥
 
१९०४
 
देवांच्या ही देवा गोपिकांच्या पती । उदार हे ख्याती त्रिभुवनीं ॥१॥
 
पातकांच्या रासी नासितोसी नामें । जळतील कर्में महा दोष ॥ध्रु.॥
 
 
सर्व सुखें तुझ्या वोळगती पायीं । रिद्धि सिद्धि ठायीं मुक्तिचारी ॥२॥
 
 
इंद्रासी दुर्लभ पाविजे तें पद । गीत गातां छंद वातां टाळी ॥३॥
 
तुका म्हणे जड जीव शक्तिहीन । त्यांचें तूं जीवन पांडुरंगा ॥४॥
 
१९०५
 
काय जालें नेणों माझिया कपाळा । न देखीजे डोळां मूळ येतां ॥१॥
 
बहु दिस पाहें वचनासी वास । धरिलें उदास पांडुरंगा ॥ध्रु.॥
 
नाहीं निरोपाचें पावलें उत्तर । ऐसें तों निष्ठ‍ न पाहिजे ॥२॥
 
पडिला विसर किंवा कांहीं धंदा । त्याहूनि गोविंदा जरूरसा ॥३॥
 
तुका म्हणे आलें वेचाचें सांकडें । देणें घेणें पुढें तो ही धाक ॥४॥
 
१९०६
 
एवढा संकोच तरि कां व्यालासी । आम्ही कोणांपाशीं तोंड वासूं ॥१॥
 
कोण मज पुसे सिणलें भागलें । जरी मोकलिलें तुम्हीं देवा ॥ध्रु.॥
 
कवणाची वाट पाहों कोणीकडे । कोण मज ओढे जीवलग ॥२॥
 
कोण जाणे माझे जीवींचें सांकडें । उगवील कोडें संकटाचें ॥३॥
 
तुका म्हणे तुम्ही देखिली निश्चिंती । काय माझे चित्ती पांडुरंगा ॥४॥
 
१९०७
 
देई डोळे भेटी न धरीं संकोच । न घलीं कांहीं वेच तुजवरी ॥१॥
 
तुज बुडवावें ऐसा कोण धर्म । अहनिऩशीं नाम घेतां थोडें ॥ध्रु.॥
 
फार थोडें काहीं करूनि पातळ । त्याजमध्यें काळ कडे लावूं ॥२॥
 
आहे माझी ते चि सारीन सिदोरी । भार तुजवरी नेदीं माझा ॥३॥
 
तुका म्हणे आम्हां लेंकराची जाती । भेटावया खंती वाटतसे ॥४॥
 
१९०८
 
सीण भाग हरे तेथींच्या निरोपें । देखिलिया रूप उरी नुरे ॥१॥
 
इंद्रियांची धांव होईंल कुंटित । पावेल हें चित्ती समाधान ॥ध्रु.॥
 
माहेर आहेसें लौकिकीं कळावें । निढळ बरवें शोभा नेदी ॥२॥
 
आस नाहीं परी उरी बरी वाटे । आपलें तें भेटे आपणासी ॥३॥
 
तुका म्हणे माझी अविट आवडी । खंडण तांतडी होऊं नेदीं ॥४॥
 
१९०९
 
धरितों वासना परी नये फळ । प्राप्तीचा तो काळ नाहीं आला ॥१॥
 
तळमळी चत्ति घातलें खापरीं । फुटतसे परी लाहीचिया ॥ध्रु.॥
 
 
प्रकार ते कांहीं नावडती जीवा । नाहीं पुढें ठावा काळ हातीं ॥२॥
 
 
जातों तळा येतों मागुता लौकरी । वोळशाचे फेरी सांपडलों ॥३॥
 
तुका म्हणे बहु करितों विचार । उतरें डोंगर एक चढें ॥४॥
 
१९१०
 
कां माझे पंढरी न देखती डोळे । काय हें न कळे पाप यांचें ॥१॥
 
पाय पंथें कां हे न चलती वाट । कोण हें अदृष्ट कर्म बळी ॥ध्रु.॥
 
कां हें पायांवरी न पडे मस्तक । क्षेम कां हस्तक न पवती ॥२॥
 
कां या इंद्रियांची न पुरे वासना । पवित्र होईंना जिव्हा कीर्ती ॥३॥
 
तुका म्हणे कई जाऊनि मोटळें । पडेन हा लोळें महाद्वारीं ॥४॥
 
१९११
 
काय पोरें जालीं फार । किंवा न साहे करकर ॥१॥
 
म्हणऊनि केली सांडी । घांस घेऊं न ल्हां तोंडीं ॥ध्रु.॥
 
करूं कलागती । तुज भांडणें भोंवतीं ॥२॥
 
तुका म्हणे टांचें । घरीं जालेंसे वरोचें ॥३॥
 
१९१२
 
कांहीं चिंतेविण । नाहीं उपजत सीण ॥१॥
 
तरी हा पडिला विसर । माझा तुम्हां जाला भार ॥ध्रु.॥
 
आली कांहीं तुटी । गेली सुटोनियां गांठी ॥२॥
 
तुका म्हणे घरीं । बहु बैसले रिणकरी ॥३॥
 
१९१३
 
निरोपासी वेचे । काय बोलतां फुकाचें ॥१॥
 
परी हें नेघेवे चि यश । भेओं नको सुखी आस ॥ध्रु.॥
 
सुख समाधानें । कोण पाहे देणें घेणें ॥२॥
 
न लगे निरोपासी मोल । तुका म्हणे वेचे बोल ॥३॥
 
१९१४
 
जोडीच्या हव्यासें । लागे धनांचें चि पिसें ॥१॥
 
मग आणीक दुसरें । लोभ्या नावडती पोरें ॥ध्रु.॥
 
पाहे रुक्याकडे । मग अवघें ओस पडे ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा । तुला बहुत चि हेवा ॥३॥
 
१९१५
 
मविलें मविती । नेणों रासी पडिल्या किती ॥१॥
 
परि तूं धाला चि न धासी । आलें उभाउभीं घेसी ॥ध्रु.॥
 
अवघ्यां अवघा काळ । वाटा पाहाती सकळ ॥२॥
 
तुका म्हणे नाहीं । अराणूक तुज कांहीं ॥३॥
 
१९१६
 
न बैससी खालीं । सम उभा च पाउलीं ॥१॥
 
ऐसे जाले बहुत दिस । जालीं युगें अठ्ठाविस ॥ध्रु.॥
 
नाहीं भाग सीण । अराणूक एक क्षण ॥२॥
 
तुका म्हणे किती । मापें केलीं देती घेती ॥३॥
 
१९१७
 
जोडी कोणांसाटीं । एवढी करितोसी आटी ॥१॥
 
जरी हें आम्हां नाहीं सुख । रडों पोरें पोटीं भूक ॥ध्रु.॥
 
करूनि जतन । कोणा देसील हें धन ॥२॥
 
आमचे तळमळे । तुझें होईंल वाटोळें ॥३॥
 
घेसील हा श्राप । माझा होऊनियां बाप ॥४॥
 
तुका म्हणे उरी । आतां न ठेवीं यावरी ॥५॥
 
१९१८
 
करूनि चाहाडी । अवघी बुडवीन जोडी ॥१॥
 
जरि तूं होऊनि उदास । माझी बुडविसी आस ॥ध्रु.॥
 
येथें न करी काम । मुखें नेघें तुझें नाम ॥२॥
 
तुका म्हणे कुळ । तुझें बुडवीन समूळ ॥३॥
 
१९१९
 
समर्थाचे पोटीं । आम्ही जन्मलों करंटीं ॥१॥
 
ऐसी जाली जगीं कीर्ति । तुझ्या नामाची फजिती ॥ध्रु.॥
 
येथें नाहीं खाया । न ये कोणी मूळ न्याया ॥२॥
 
तुका म्हणे जिणें । आतां खोटें जीवपणें ॥३॥
 
१९२०
 
पुढें तरी चित्ती । काय येईंल तें आतां ॥१॥
 
मज सांगोनिया धाडीं । वाट पाहातों वराडी ॥ध्रु.॥
 
कंठीं धरिला प्राण । पायांपाशीं आलें मन ॥२॥
 
तुका म्हणे चिंता । बहु वाटतसे आतां ॥३॥
 
१९२१
 
कैंचा मज धीर । कोठें बुद्धि माझी स्थिर ॥१॥
 
जें या मनासी आवरूं । आंत पोटीं वाव धरूं ॥ध्रु.॥
 
कैंची शुद्ध मति । भांडवल ऐसें हातीं ॥२॥
 
तुका म्हणे कोण दशा आली सांगा ॥३॥
 
१९२२
 
समर्पक वाणी । नाहीं ऐकिजेसी कानीं ॥१॥
 
आतां भावें करूनि साचा । पायां पडिलों विठोबाच्या ॥ध्रु.॥
 
न कळे उचित । करूं समाधान चित्ती ॥२॥
 
तुका म्हणे विनंती । विनविली धरा चित्ती ॥३॥
 
१९२३
 
येती वारकरी । वाट पाहातों तोंवरी ॥१॥
 
घालूनियां दंडवत । पुसेन निरोपाची मात ॥ध्रु.॥
 
पत्र हातीं दिलें । जया जेथें पाठविलें ॥२॥
 
तुका म्हणे येती । जाइन सामोरा पुढती ॥३॥
 
१९२४
 
रुळें महाद्वारीं । पायांखालील पायरी ॥१॥
 
तैसें माझें दंडवत । सांगा निरोप हा संत ॥ध्रु.॥
 
पडे दंडकाठी । देह भलतीसवा लोटी ॥२॥
 
तुका म्हणे बाळ । लोळे न धरितां सांभाळ ॥३॥
 
१९२५
 
तुम्ही संतजनीं । माझी करावी विनवणी ॥१॥
 
काय तुक्याचा अन्याय । त्यासी अंतरले पाय ॥ध्रु.॥
 
भाका बहुतां रीती । माझी कीव काकुलती ॥२॥
 
न देखे पंढरी । तुका चरण विटेवरी ॥३॥
 
१९२६
 
होइल कृपादान । तरी मी येईंन धांवोन ॥१॥
 
होती संतांचिया भेटी । आनंदें नाचों वाळवंटीं ॥ध्रु.॥
 
रिघेन मातेपुढें । स्तनपान करीन कोडें ॥२॥
 
तुका म्हणे ताप । हरती देखोनियां बाप ॥३॥
 
१९२७
 
परिसोनि उत्तर । जाब देईंजे सत्वर ॥१॥
 
जरी तूं होसी कृपावंत । तरि हा बोलावीं पतित ॥ध्रु.॥
 
नाणीं कांहीं मना । करूनि पापाचा उगाणा ॥२॥
 
तुका म्हणे नाहीं । काय शक्ति तुझे पायीं ॥३॥
 
१९२८
 
ऐकोनियां कीर्ती । ऐसी वाटती विश्रांती ॥१॥
 
माते सुख डोळां पडे । तेथें कोण लाभ जोडे ॥ध्रु.॥
 
बोलतां ये वाचे । वीट नये जिव्हा नाचे ॥२॥
 
तुका म्हणे धांवे । वासना ते रस घ्यावे ॥३॥
 
१९२९
 
किती करूं शोक । पुढें वाढे दुःखें दुःख ॥१॥
 
आतां जाणसी तें करीं । माझें कोण मनीं धरी ॥ध्रु.॥
 
पुण्य होतें गांठी । तरि कां लागती हे आटी ॥२॥
 
तुका म्हणे बळ । माझी राहिली तळमळ ॥३॥
 
१९३०
 
करील आबाळी । माझ्या दांताची कसाळी ॥१॥
 
जासी एखादा मरोन । पाठी लागेल हें जन ॥ध्रु.॥
 
घरीं लागे कळहे । नाहीं जात तो शीतळ ॥२॥
 
तुका म्हणे पोरवडे । मज येतील रोकडे ॥३॥
 
१९३१
 
आतां आशीर्वाद । माझा असो सुखें नांद ॥१॥
 
म्हणसी कोणा तरी काळें । आहेतसी माझीं बाळें ॥ध्रु.॥
 
दुरी दूरांतर । तरी घेसी समाचार ॥२॥
 
नेसी कधीं तरी । तुका म्हणे लाज हरी ॥३॥
 
१९३२
 
आतां हे सेवटीं । माझी आइकावी गोष्टी ॥१॥
 
आतां द्यावा वचनाचा । जाब कळे तैसा याचा ॥ध्रु.॥
 
आतां करकर । पुढें न करीं उत्तर ॥२॥
 
तुका म्हणे ठसा । तुझा आहे राखें तैसा ॥३॥
 
१९३३
 
बोलिलों ते आतां । कांहीं जाणतां नेणतां ॥१॥
 
क्षमा करावे अन्याय । पांडुरंगे माझे माय ॥ध्रु.॥
 
स्तुती निंदा केली । लागे पाहिजे साहिली ॥२॥
 
तुका म्हणे लाड । दिला तैसें पुरवा कोड ॥३॥
 
॥३६॥
 
 
या पत्राच्या उत्तराच्या मार्गप्रतीक्षेचे अभंग १९
 
१९३४
 
माहेरिंचा काय येईंल निरोप । म्हणऊनि झोंप नाहीं डोळां ॥१॥
 
वाट पाहें आस धरूनियां जीवीं । निडळा हे ठेवीं वरी बाहे ॥ध्रु.॥
 
बोटवरी माप लेखितों दिवस । होतों कासावीस धीर नाहीं ॥२॥
 
काय नेणों संतां पडेल विसर । कीं नव्हे सादर मायबाप ॥३॥
 
तुका म्हणे तेथें होईंल दाटणी । कोण माझें आणी मना तेथें ॥४॥
 
१९३५
 
परि तो आहे कृपेचा सागर । तोंवरी अंतर पडों नेदी ॥१॥
 
बहुकानदृष्टी आइके देखणा । पुरोनियां जना उरलासे ॥ध्रु.॥
 
सांगितल्याविणें जाणे अंतरिंचें । पुरवावें ज्याचें तैसें कोड ॥२॥
 
बहुमुखें कीर्ती आइकिली कानीं । विश्वास ही मनीं आहे माझा ॥३॥
 
तुका म्हणे नाहीं जात वांयांविण । पाळितो वचन बोलिलों तें ॥४॥
 
१९३६
 
यावरि न कळे संचित आपुलें । कैसें वोडवलें होइल पुढें ॥१॥
 
करील विक्षेप धाडितां मुळासी । किंवा धाडा ऐसी तांतडी हे ॥ध्रु.॥
 
जोंवरी हे डोळां देखें वारकरी । तों हें भरोवरी करी चित्ती ॥२॥
 
आस वाढविते बुद्धीचे तरंग । मनाचे ही वेग वावडती ॥३॥
 
तुका म्हणे तेव्हां होतील निश्चळ । इंद्रियें सकळ निरोपानें ॥४॥
 
१९३७
 
होईंल निरोप घेतला यावरी । राउळाभीतरीं जाऊनियां ॥१॥
 
करूनियां दधिमंगळभोजन । प्रयाण शकुनसुमुहूर्तें ॥ध्रु.॥
 
होतील दाटले सद्गदित कंठीं । भरतें या पोटीं वियोगाचें ॥२॥
 
येरयेरां भेटी क्षेम आलिंगनें । केलीं समाधान होतीं संतीं ॥३॥
 
तुका म्हणे चाली न साहे मनास । पाहाती कळस परपरतों ॥४॥
 
१९३८
 
ऐसी ते सांडिली होईंल पंढरी । येते वारकरी होत वाटे ॥१॥
 
देखिले सोहळे होती आठवत । चालती ते मात करूनियां ॥ध्रु.॥
 
केली आइकिली होईंल जे कथा । राहिलें तें चित्ती होइल प्रेम ॥२॥
 
गरुडटके टाळ मृदांग पताका । सांगती ते एकां एक सुख ॥३॥
 
तुका म्हणे आतां येती लवलाहीं । आलिंगूनि बाहीं देइन क्षेम ॥४॥
 
१९३९
 
क्षेम मायबाप पुसेन हें आधीं । न घलीं हें मधीं सुख दुःख ॥१॥
 
न करीं तांतडी आपणांपासूनि । आइकेन कानीं सांगतीं तें ॥ध्रु.॥
 
अंतरींचें संत जाणतील गूज । निरोप तो मज सांगतील ॥२॥
 
पायांवरी डोईं ठेवीन आदरें । प्रीतिपडिभरें आळिंगून ॥३॥
 
तुका म्हणे काया करीन कुरवंडी । ओवाळून सांडीं त्यांवरून ॥४॥
 
१९४०
 
होइल माझी संतीं भाकिली करुणा । जे त्या नारायणा मनीं बैसे ॥१॥
 
शृंगारूनि माझीं बोबडीं उत्तरें । होतील विस्तारें सांगितलीं ॥ध्रु.॥
 
क्षेम आहे ऐसें होइल सांगितलें । पाहिजे धाडिलें शीघ्र मूळ ॥२॥
 
अवस्था जे माझी ठावी आहे संतां । होइल कृपावंता निरोपिली ॥३॥
 
तुका म्हणे सवें येईंल मुर्‍हाळी । किंवा कांहीं उरी राखतील ॥४॥
 
१९४१
 
दोहींमध्यें एक घडेल विश्वासें । भातुकें सरिसें मूळ तरी ॥१॥
 
करिती निरास निःशेष न घडे । कांहीं तरी ओढे चित्ती माये ॥ध्रु.॥
 
लौकिकाची तरी धरितील लाज । काय माझ्या काज आचरणें ॥२॥
 
अथवा कोणाचें घेणें लागे रीण । नाहीं तरी हीनकर्मी कांहीं ॥३॥
 
व्यालीचिये अंगीं असती वेधना । तुका म्हणे मना मन साक्ष ॥४॥
 
१९४२
 
बैसतां कोणापें नाहीं समाधान । विवरे हें मन ते चि सोईं ॥१॥
 
घडी घडी मज आठवे माहेर । न पडे विसर क्षणभरी ॥ध्रु.॥
 
नो बोलावें ऐसा करितों विचार । प्रसंगीं तों फार आठवतें ॥२॥
 
इंद्रियांसी वाहो पडिली ते चाली । होती विसांवली ये चि ठायीं ॥३॥
 
एकसरें सोस माहेरासी जावें । तुका म्हणे जीवें घेतलासे ॥४॥
 
१९४३
 
नाहीं हानि परी न राहावे निसुर । न पडे विसर काय करूं ॥१॥
 
पुसाविसी वाटे मात कापडियां । पाठविती न्याया मूळ मज ॥ध्रु.॥
 
आणीक या मना नावडे सोहळा । करितें टकळा माहेरींचा ॥२॥
 
बहु कामें केलें बहु कासावीस । बहु जाले दिस भेटी नाहीं ॥३॥
 
तुका म्हणे त्याचें न कळे अंतर । अवस्था तों फार होते मज ॥४॥
 
१९४४
 
तोंवरी म्यां त्यास कैसें निषेधावें । जों नाहीं बरवें कळों आलें ॥१॥
 
कोणाचिया मुखें तट नाहीं मागें । वचन वाउगें बोलों नये ॥ध्रु.॥
 
दिसे हानि परी निरास न घडे । हे तंव रोकडे अनुभव ॥२॥
 
आपुलिया भोगें होईंल उशीर । तोंवरी कां धीर केला नाहीं ॥३॥
 
तुका म्हणे गोड करील सेवट । पाहिली ते वाट ठायीं आहे ॥४॥
 
१९४५
 
माहेरींचें आलें तें मज माहेर । सुखाचें उत्तर करिन त्यासी ॥१॥
 
पायांवरी माथा आळिंगीन बाहीं । घेईंन लवलाहीं पायवणी ॥ध्रु.॥
 
सुख समाचार पुसेन सकळ । कैसा पर्वकाळ आहे त्यास ॥२॥
 
आपुले जीवींचें सुखदुःख भावें । सांगेन अघवें आहे तैसें ॥३॥
 
तुका म्हणे वीट नेघें आवडीचा । बोलिली च वाचा बोलवीन ॥४॥
 
१९४६
 
वियोग न घडे सन्निध वसलें । अखंड राहिलें होय चित्ती ॥१॥
 
विसरु न पडे विकल्प न घडे । आलें तें आवडे तया पंथें ॥ध्रु.॥
 
कामाचा विसर नाठवे शरीर । रसना मधुर नेणे फिकें ॥२॥
 
निरोपासी काज असो अनामिक । निवडितां एक नये मज ॥३॥
 
तुका म्हणे हित चित्ते ओढियेलें । जेथें तें उगलें जावें येणें ॥४॥
 
१९४७
 
आतां माझे सखे येती वारकरी । जीवा आस थोरी लागली ते ॥१॥
 
सांगतील माझ्या निरोपाची मात । सकळ वृत्तांत माहेरींचा ॥ध्रु.॥
 
काय लाभ जाला काय होतें केणें । काय काय कोणे सांटविलें ॥२॥
 
मागणें तें काय धाडिलें भातुकें । पुसेन तें सुखें आहेतसीं ॥३॥
 
तुका म्हणे काय सांगती ते कानीं । ऐकोनियां मनीं धरुनि राहें ॥४॥
 
१९४८
 
काय करावें म्यां केले ते विचार । घडेल साचार काय पाहों ॥१॥
 
काय मन नाहीं धरीत आवडी । प्रारब्धीं जोडी ते चि खरी ॥ध्रु.॥
 
काय म्यां तेथींचें रांधिलें चाखोनि । तें हें करीं मनीं विवंचना ॥२॥
 
आणीक ही त्यासी बहुत कारण । बहु असे जिणें ओढीचें ही ॥३॥
 
तुका म्हणे आम्हां बोळविल्यावरी । परती माघारी केली नाहीं ॥४॥
 
१९४९
 
आम्हां अराणूक संवसारा हातीं । पडिली नव्हती आजिवरी ॥१॥
 
पुत्रदाराधन होता मनी धंदा । गोवियेलों सदा होतों कामें ॥ध्रु.॥
 
वोडवलें ऐसें दिसतें कपाळ । राहिलें सकळ आवरोनि ॥२॥
 
मागें पुढें कांहीं न दिसे पाहातां । तेथूनियां चिंता उपजली ॥३॥
 
तुका म्हणे वाट पाह्याचें कारण । येथीचिया हिंणें जालें भाग्य ॥४॥
 
१९५०
 
बहु दिस नाहीं माहेरिंची भेटी । जाली होती तुटी व्यवसायें ॥१॥
 
आपुल्याला होतों गुंतलों व्यासंगें । नाहीं त्या प्रसंगें आठवलें ॥ध्रु.॥
 
तुटातें तुटतें जडती जडलें । आहे तें आपुलें आपणापें ॥२॥
 
बहु निरोपाचें पावलें उत्तर । जवळी च पर एक तें ही ॥३॥
 
काय जाणों मोह होईंल सांडिला । बहु दिस तुटला तुका म्हणे ॥४॥
 

१९५१
 
होतीं नेणों जालीं कठिणें कठीण । जवळी च मन मनें ग्वाही ॥१॥
 
आम्ही होतों सोईं सांडिला मारग । घडिलें तें मग तिकून ही ॥ध्रु.॥
 
निश्चिंतीनें होते पुढिलांची सांडी । न चाले ते कोंडी मायबापा ॥२॥
 
आम्हां नाहीं त्यांचा घडिला आठव । त्यांचा बहु जीव विखुरला ॥३॥
 
तुका म्हणे जालें धर्माचें माहेर । पडिलें अंतर आम्हांकूनि ॥४॥
 
१९५२
 
आतां करावा कां सोंस वांयांविण । लटिका चि सीण मनासी हा ॥१॥
 
असेल तें कळों येईंल लौकरी । आतां वारकरी आल्यापाठी ॥ध्रु.॥
 
बहु विलंबाचें सन्निध पातलें । धीराचें राहिलें फळ पोटीं ॥२॥
 
चालिलें तें ठाव पावेल सेवटीं । पुरलिया तुटी पाउलांची ॥३॥
 
तुका म्हणे आसे लागलासे जीव । म्हणऊनि कींव भाकीतसें ॥४॥
 
॥१९॥
 
संत परत आले त्यांची भेट झाली ते अभंग ११
 
१९५३
 
भागलेती देवा । माझा नमस्कार घ्यावा ॥१॥
 
तुम्ही क्षेम कीं सकळ । बाळ अवघे गोपाळ ॥ध्रु.॥
 
मारगीं चालतां । श्रमलेती येतां जातां ॥२॥
 
तुका म्हणे कांहीं । कृपा आहे माझ्या ठायीं ॥३॥
 
१९५४
 
घालूनियां ज्योती । वाट पाहें दिवसराती ॥१॥
 
बहु उतावळि मन । तुमचें व्हावें दरुषण ॥ध्रु.॥
 
आलों बोळवीत । तैसें या चि पंथें चित्ती ॥२॥
 
तुका म्हणे पेणी । येतां जातां दिवस गणीं ॥३॥
 
१९५५
 
आजि दिवस धन्य । तुमचें जालें दरुषण ॥१॥
 
सांगा माहेरींची मात । अवघा विस्तारीं वृत्तांत ॥ध्रु.॥
 
आइकतों मन । करूनि सादर श्रवण ॥२॥
 
तुका म्हणे नाम । माझा सकळ संभ्रम ॥३॥
 
१९५६
 
बोलिलीं तीं काय । माझा बाप आणि माय ॥१॥
 
ऐसें सांगा जी झडकरी । तुम्ही सखे वारकरी ॥ध्रु.॥
 
पत्राचें वचन । काय दिलें फिरावून ॥२॥
 
तुका म्हणे कांहीं । मना आणिलें कीं नाहीं ॥३॥
 
१९५७
 
काय पाठविलें । सांगा भातुकें विठ्ठलें ॥१॥
 
आसे लागलासे जीव । काय केली माझी कींव ॥ध्रु.॥
 
फेडिलें मुडतर । किंवा कांहीं जरजर ॥२॥
 
तुका म्हणे सांगा । कैसें आर्त पांडुरंगा ॥३॥
 
१९५८
 
आजिचिया लाभें ब्रम्हांड ठेंगणें । सुखी जालें मन कल्पवेना ॥१॥
 
आर्तभूत माझा जीव जयांसाटीं । त्यांच्या जाल्या भेटी पायांसवें ॥ध्रु.॥
 
वाटुली पाहातां सिणले नयन । बहु होतें मन आर्तभूत ॥२॥
 
माझ्या निरोपाचें आणिलें उत्तर । होइल समाचार सांगती तो ॥३॥
 
तुका म्हणे भेटी निवारला ताप । फळलें संकल्प संत आले ॥४॥
 
१९५९
 
आजि बरवें जालें । माझें माहेर भेटलें ॥१
 
डोळां देखिले सज्जन । निवारला भाग सीण ॥ध्रु.॥
 
धन्य जालों आतां । क्षेम देऊनियां संतां ॥२॥
 
इच्छेचें पावलों । तुका म्हणे धन्य जालों ॥३॥
 
१९६०
 
वोरसोनि येती । वत्सें धेनुवेच्या चित्ती ॥१॥
 
माझा कराया सांभाळ । वोरसोनियां कृपाळ ॥ध्रु.॥
 
स्नेहें भूक तान । विसरती जाले सीण ॥२॥
 
तुका म्हणे कौतुकें । दिलें प्रेमाचें भातुकें ॥३॥
 
१९६१
 
आलें तें आधीं खाईंन भातुकें । मग कवतुकें गाईंन ओव्या ॥१॥
 
सांगितला आधीं आइकों निरोप । होइल माझा बाप पुसें तों तें ॥२॥
 
तुका म्हणे माझे सखे वारकरी । आले हे माहेरीहून आजि ॥३॥
 
१९६२
 
आमुप जोडल्या सुखाचिया रासी । पार त्या भाग्यासी नाहीं आतां ॥१॥
 
काय सांगों सुख जालें आलिंगन । निवाली दर्शनें कांति माझी ॥२॥
 
तुका म्हणे यांच्या उपकारासाटीं । नाहीं माझे गांठी कांहीं एक ॥३॥
 
१९६३
 
पवित्र व्हावया घालीन लोळणी । ठेवीन चरणीं मस्तक हें ॥१॥
 
जोडोनि हस्तक करीन विनवणी । घेइन पायवणी धोवोनियां ॥२॥
 
तुका म्हणे माझें भांडवल सुचें । संतां हें ठायींचें ठावें आहे ॥३॥
 
॥११॥
 
पत्राचे अभंग समाप्त । ३६ । १९ । ११ ॥ ६६॥
 
१९६४
 
मना एक करीं । म्हणे जाईंन पंढरी । उभा विटेवरी । तो पाहेन सांवळा ॥१॥
 
करीन सांगती तें काम । जरी जपसी हें नाम । नित्य वाचे राम । हरि कृष्ण गोविंदा ॥ध्रु.॥
 
लागें संतांचिया पायां । कथे उल्हास गावया । आलों मागावया । शरण देई उचित ॥२॥
 
नाचें रंगीं वाहें टाळी । होय सादर ते काळीं । तुका म्हणे मळी । सांडूनियां अंतरी ॥३॥
 
१९६५
 
न राहे क्षण एक वैकुंठीं । क्षीरसागरीं त्रिपुटी ।
 
जाय तेथें दाटी । वैष्णवांची धांवोनि ॥१॥
 
भाविक गे माये भोळें गुणाचें । आवडे तयाचें नाम घेतां तयासी ॥ध्रु.॥
 
जो नातुडे कवणिये परी । तपें दानें व्रतें थोरी ।
 
म्हणतां वाचे हरि । राम कृष्ण गोविंदा ॥२॥
 
चौदा भुवनें जया पोटीं । तो राहे भक्तांचिये कंठीं ।
 
करूनियां साटी। चत्ति प्रेम दोहींची ॥३॥
 
जया रूप ना आकार । धरी नाना अवतार ।
 
घेतलीं हजार । नांवें ठेवूनि आपणां ॥४॥
 
ऐसा भक्तांचा ॠणी । पाहातां आगमीं पुराणीं ।
 
नाहीं तुका म्हणे ध्यानीं । तो कीर्तनीं नाचतसे ॥५॥
 
१९६६
 
स्वल्प वाट चला जाऊं । वाचे गाऊं विठ्ठल ॥१॥
 
तुम्ही आम्ही खेळीमेळीं । गदा रोळी आनंदें ॥ध्रु.॥
 
ध्वजा कुंचे गरुडटके । शृंगार निके करोनि ॥२॥
 
तुका म्हणे हें चि नीट । जवळी वाट वैकुंठा ॥३॥
 
१९६७
 
आनंदाच्या कोटी । सांटवल्या आम्हां पोटीं ॥१॥
 
प्रेम चालिला प्रवाहो । नामओघ लवलाहो ॥ध्रु.॥
 
अखंड खंडेना जीवन । राम कृष्ण नारायण ॥२॥
 
थडी आहिक्य परत्र । तुका म्हणे सम तीर ॥३॥
 
१९६८
 
चाहाडाची माता । व्यभिचारीण तत्वता ॥१॥
 
पाहे संतांचें उणें । छिद्र छळावया सुनें ॥ध्रु.॥
 
जेणों त्याच्या वाचें । कांहीं सोडिलें गाठीचें ॥२॥
 
तुका म्हणे घात । व्हावा ऐसी जोडी मात ॥३॥
 
१९६९
 
सापें ज्यासी खावें । तेणें प्राणासी मुकावें ॥१॥
 
काय लाधला दुर्जन । तोंडावरी थुंकी जन ॥ध्रु.॥
 
विंचु हाणें नांगी । अग्न लावी आणिकां अंगीं ॥२॥
 
तुका म्हणे जाती । नरका पाउलीं चालती ॥३॥
 
॥६॥
 
स्वामींनीं स्त्रीस उपदेश केला ते अभंग ॥ ११ ॥
 
१९७०
 
पिकल्या सेताचा आम्हां देतो वांटा । चौधरी गोमटा पांडुरंग ॥१॥
 
सत्तर टके बाकी उरली मागे तो हा । मागें झडले दाहा आजिवरी ॥ध्रु.॥
 
हांडा भांडीं गुरें दाखवी ऐवज । माजघरीं बाजे बैसलासे ॥२॥
 
मज यासी भांडतां जाब नेदी बळें । म्हणे एका वेळे घ्याल वांटा ॥३॥
 
तुका म्हणे स्त्रिये काय वो करावें । नेदितां लपावें काय कोठें ॥४॥
 
१९७१
 
करितां विचार अवघें एक राज्य । दुजा कोण मज पाठी घाली ॥१॥
 
कोण्या रीती जावें आम्ही वो पळोनि । मोकळ अंगणीं मागें पुढें ॥ध्रु.॥
 
काय तें गव्हाणें हिंडावीं वो किती । दूत ते लागती याच पाठी ॥२॥
 
कोठें याची करूं केलों कुळवाडी । आतां हा न सोडी जीवें आम्हां ॥३॥
 
होऊनि बेबाख येथें चि राहावें । देईंल तें खावें तुका म्हणे ॥४॥
 
१९७२
 
नागवूनि एकें नागवीं च केली । फिरोनियां आलीं नाहीं येथें ॥१॥
 
भेणें सुती कोणी न घेती पालवीं । करूनियां गोवी निसंतान ॥ध्रु.॥
 
एकें तीं गोविलीं घेऊनि जमान । हांसतील जन लोक तयां ॥२॥
 
सरले तयांसी घाली वैकुंठीं । न सोडी हे साटी जीवें जाली ॥३॥
 
तुका म्हणे जालों जाणोनि नेणती । सांपडलों हातीं याचे आम्ही ॥४॥
 
१९७३
 
आतां तूं तयास होईं वो उदास । आरंभला नास माझ्या जीवा ॥१॥
 
जरूर हें जालें मज कां नावडे । उपास रोकडे येती आतां ॥ध्रु.॥
 
बरें म्या तुझिया जीवाचें तें काय । व्हावें हें तें पाहें विचारूनि ॥२॥
 
तुज मज तुटी नव्हे या विचारें । सहित लेकुरें राहों सुखें ॥३॥
 
तुका म्हणे तरी तुझा माझा संग । घडेल वियोग कधीं नव्हे ॥४॥
 
१९७४
 
काय करूं आतां माझिया संचिता । तेणें जीववित्ती साटी केली ॥१॥
 
न म्हणावें कोणी माझें हें करणें । हुकुम तो येणें देवें केला ॥ध्रु.॥
 
करूनि मोकळा सोडिलों भिकारी । पुरविली तरी पाठी माझी ॥२॥
 
पाणिया भोंपळा जेवावया पानें । लाविलीं वो येणें देवें आम्हां ॥३॥
 
तुका म्हणे यासी नाहीं वो करुणा । आहे नागवणा ठावा मज ॥४॥
 
१९७५
 
नको धरूं आस व्हावें या बाळांस । निर्माण तें त्यांस त्यांचें आहे ॥१॥
 
आपुला तूं गळा घेई उगवूनि । चुकवीं जाचणी गर्भवास ॥ध्रु.॥
 
अवेज देखोनि बांधितील गळा । म्हणोनि निराळा पळतुसें ॥२॥
 
देखोनियां त्यांचा अवघड मार । कांपे थरथर जीव माझा ॥३॥
 
तुका म्हणे जरी आहे माझी चाड । तरी करीं वाड चित्ति आतां ॥४॥
 
१९७६
 
भले लोक तुज बहु मानवती । वाढेल या कीर्ति जगामाजी ॥१॥
 
म्हणे मेलीं गुरें भांडीं नेलीं चोरें । नाहींत लेंकुरें जालीं मज ॥ध्रु.॥
 
आस निरसूनि कठिण हें मन । करीं वो समान वज्र तैसें ॥२॥
 
किंचित हें सुख टाकीं वो थुंकोनि । पावसील धनी परमानंद ॥३॥
 
तुका म्हणे थोर चुकती सायास । भवबंद पाश तुटोनियां ॥४॥
 
१९७७
 
ऐक हें सुख होईंल दोघांसी । सोहळा हे ॠषि करिती देव ॥१॥
 
जडितविमानें बैसविती मानें । गंधर्वांचें गाणें नामघोष ॥ध्रु.॥
 
संत महंत सद्धि येतील सामोरे । सर्वसुखा पुरे कोड तेथें ॥२॥
 
आलिंगूनि लोळों त्यांच्या पायांवरी । जाऊं तेथवरी मायबापें ॥३॥
 
तुका म्हणे तया सुखा वर्णू काय । जेव्हां बापमाय देखें डोळां ॥४॥
 
१९७८
 
देव पाहावया करीं वो सायास । न धरीं हे आस नाशिवंत ॥१॥
 
दिन शुद्ध सोम सकाळीं पातला । द्वादशी घडला पर्वकाळ ॥ध्रु.॥
 
द्विजां पाचारूनि शुद्ध करीं मन । देई वो हें दान यथाविध ॥२॥
 
नको चिंता करूं वस्त्रा या पोटाची । माउली आमुची पांडुरंग ॥३॥
 
तुका म्हणे दुरी सांगतों पाल्हाळीं । परी तो जवळी आहे आम्हां ॥४॥
 
१९७९
 
सुख हें नावडे आम्हां कोणा बळें । नेणसी अंधळें जालीशी तूं ॥१॥
 
भूक तान कैसी राहिली निश्चळ । खुंटलें चपळ मन ठायीं ॥ध्रु.॥
 
द्रव्य जीवाहूनि आवडे या जना । आम्हांसी पाषाणाहूनि हीन ॥२॥
 
सोइरे सज्जन जन आणि वन । अवघें समान काय गुणें ॥३॥
 
तुका म्हणे आम्हां जवळी च आहे । सुख दुःख साहे पांडुरंग ॥४॥
 
१९८०
 
गुरुकृपे मज बोलविलें देवें । होईंल हें घ्यावें हित कांहीं ॥१॥
 
सत्य देवें माझा केला अंगीकार । आणीक विचार नाहीं आतां ॥ध्रु.॥
 
होईं बळकट घालूनियां कास । हा चि उपदेश तुज आतां ॥२॥
 
सडा संमार्जन तुळसीवृंदावन । अतीतपूजन ब्राम्हणाचें ॥३॥
 
वैष्णवांची दासी होई सर्वभावें । मुखीं नाम घ्यावें विठोबाचें ॥४॥
 
पूर्णबोध स्त्रीभ्रतारसंवाद । धन्य जिहीं वाद आइकिला ॥५॥
 
तुका म्हणे आहे पांडुरंगकथा । तरेल जो चित्ती धरील कोणी ॥६॥
 
॥११॥
 
१९८१
 
खडा रवाळी साकर । जाला नामाचा चि फेर ।
 
न दिसे अंतर । गोडी ठायीं निवडितां ॥१॥
&n