लग्न मंगलाष्टक Mangalashtak

हिंदूंमध्ये धार्मिक पद्धतीच्या विवाहाप्रसंगी महाराष्ट्र आणि जवळपासच्या भागांत म्हटल्या जात असलेल्या पद्यरचनांना मंगलाष्टक या नावाने ओळखले जाते. मंगलाष्टकाची प्रथा विशेषकरून महाराष्ट्रीय हिंदू समाजात प्रचलित आहे. विवाह समारंभात वधूवरांवर फुले आणि अक्षतांचा वर्षाव करून त्यांना आशीर्वाद देण्याच्या प्रथेचा एक भाग म्हणून मंगलाष्टके आपली ओळख राखून आहेत.

मंगलाष्टकांचे मूळ विवाहप्रसंगी ज्येष्ठांनी वधूवरांना त्यांच्या दांपत्यजीवनासाठी द्यावयाच्या आशीर्वचनात आहे. पारंपरिकरीत्या मंगलाष्टक ही आठ ओळींचा चरण असलेली, विशिष्ट सुरांत म्हणण्याची पद्यरचना असते. तिचा एक चरण संपल्यानंतर जमलेली मंडळी वधूवरांवर फुले आणि अक्षतांचा वर्षाव करतात. ही पद्यरचना मराठी किंवा संस्कृतमध्ये असते. मात्र विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धापासून मंगलाष्टके स्वरचित म्हणण्याचा परिपाठही वधू वराचे नातेवाईक आणि निकटवर्तीयांनी सुरू केला आहे. वधू आणि वराला त्यांच्या दांपत्यजीवनासाठी शुभेच्छा आणि आशीर्वाद हा या रचनांचा मुख्य गाभा मात्र टिकून आहे.

स्वस्ति श्री गणनायकं गजमुखम, मोरेश्वरम सिद्धीधम ।

बल्लाळो मुरुडम विनायकमहम चिन्तामणि स्थेवरम।

लेण्याद्री गिरीजात्मकम सुरवरदम विघ्नेश्वरम् ओझरम ।

ग्रामो रांजण संस्थीतम गणपति।

कुर्या सदा मंगलम शुभ मंगल सावधान।।१।।

गंगा सिंधु मंगलाष्टक

गंगा सिंधु सरस्वतीच यमुना,गोदावरी नर्मदा ।

कावेरी शरयू महेंद्रतनया शर्मण्वति वेदीका ।

शिप्रा वेञवती महासूर नदी,ख्याता गया गंडकी। 

पुर्णा पुर्ण जलै, समुद्र सरीता।

कुर्या सदा मंगलम शुभ मंगल सावधान।।२।।

लक्ष्मी कैस्तुभ परिजातक सुरा धन्वंतरीश्वचंद्रमा।

 गाव कामदुधा सरेश्वर गजो, रंभादिदेवांगना ।

अश्क सप्त मखो विषम हरिधनु शंखो मृतम चांबुधे ।

रत्नानीह चतुर्दश प्रतिदिनम,कुर्वतु वो मंगलम।

कुर्या सदा मंगलम शुभ मंगल सावधान।।३।।

रामो राजमणी सदा विजयते रामम्।

रमेशम भजे रामेणाभिहता निशाचरचमु।

रामाय तस्मै नमः।

रामान्नस्ति परायणम् परतम् रामस्य दासोराम्यहम् ।

रामे चित्तलय सद भवतु मे भी राम मामुघ्दर।

कुर्या सदा मंगलम शुभ मंगल सावधान।।४।।

राणा भिमक रुक्मीणीस नयनी, देखोनी चिंता करी ।

हि कन्या सगुणा वरा नृपवरा, कवणासी म्या दिईजे।

आता एक विचार कृष्ण नवरा ,त्यासी समर्पु म्हणे। 

रुख्मी पुञ वडील त्यासी पुसणे ।

कुर्या सदा मंगलम शुभ मंगल सावधान।।५।।

लाभो संतती संपदा बहु तुम्हा,लाभोतही सद्रुण ।

साधोनि स्थिर कर्मयोग अपुल्या, व्हा बांधवा भूषण।

सारे राष्ट्रधुरिण हेचि कथिती किर्ति करा उज्वल।

गा ग्रहास्याश्रम हा तुम्हा वधूवरा देवो सदा मंगलम् ।

कुर्या सदा मंगलम शुभ मंगल सावधान।।६।।

विष्णूला फमला शिवसी गिरीजा, कृष्णा जशी रुक्मिणी।

सिंधुला सरिता तरुसि लतिका,चंद्रा जशी रोहिणी ।

रामासी जनकात्मजा प्रिया जशी, सवित्री सत्यवरता ।

तैशि ही वधु सजिरी वरीतसे, हर्ष वरासी आता।

कुर्या सदा मंगलम शुभ मंगल सावधान।।७।।

आली लग्न घडी समीप नवरा घेऊनि यावा घरा।

गृहतके मधुपर्क पुजन करा अन्त पाटते धरा।

दृष्टादृष्ट वद्य वरा न करिता , दोघे करावी उभी।

वाजंञे बहु गलबला न करणे, लक्ष्मीपते मंगलम।

कुर्या सदा मंगलम शुभ मंगल सावधान।।८।।