World Camel Day जागतिक उंट दिन का साजरा केला जातो?

आज जागतिक उंट दिन आहे. दरवर्षी 22 जून रोजी हा दिवस साजरा केला जातो. पहिला उंट दिवस 2009 मध्ये पाकिस्तानमध्ये साजरा करण्यात आला असे मानले जाते. आजकाल लोप पावत चाललेल्या प्राण्याच्या संवर्धनाबाबत लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करणे हा हा दिवस साजरा करण्यामागचा उद्देश आहे. एका उंटाची एकावेळी 46 लिटर पाणी पिण्याची क्षमता असते आणि तो एका आठवड्यापेक्षा जास्त काळ पाण्याशिवाय राहू शकतो.

भारतात उंटांच्या नऊ पेक्षा जास्त जाती आढळतात. ज्यामध्ये विशेषतः महाराष्ट्रात, गुजरातमधील कच्छी आणि खराई आणि राजस्थानमधील जैसलमेरी, बिकानेरी, मेवाडी, जालोरी, मारवाडी आणि हरियाणातील मेवाती आणि मध्य प्रदेशात माळवी जातीचे उंट आढळतात. उष्ण प्रदेशात उंट जास्त आढळत असले तरी, त्यामुळे उंटांचा नैसर्गिक अधिवास असलेल्या देशांमध्ये 22 जून रोजी जागतिक उंट दिन साजरा केला जातो. भारताच्या सामाजिक आणि आर्थिक विकासात उंटाची भूमिका महत्त्वाची मानली जाते.

देशातील एकूण उंटांपैकी निम्म्याहून अधिक उंट राजस्थानमध्ये आढळतात. त्यामुळे उंटाला 'वाळवंटातील जहाज' या टोपण नावानेही ओळखले जाते. बिकानेरी आणि जैसलमेरी या सर्वात प्रसिद्ध उंट जाती आहेत, कुबड असलेला उंट, ज्याला अरेबियन उंट देखील म्हणतात. असे मानले जाते की उंट प्रत्यक्षात जहाज म्हणून देखील काम करतो. उंट हा राजस्थानचा राज्य प्राणी मानला जातो. या संदर्भात, राजस्थान सरकारने 30 जून 2014 रोजी उंटाला पशुधन श्रेणीमध्ये राज्य प्राणी म्हणून घोषित केले आणि त्याची अधिसूचना 19 सप्टेंबर 2014 रोजी जारी करण्यात आली.

1889 मध्ये बिकानेर संस्थानाचे महाराजा गंगा सिंग यांनी पहिल्या आणि दुसऱ्या महायुद्धात सहभागी झालेल्या 'गंगा रिसाला' नावाचे उंट स्वार सैन्य तयार केले होते. दरवर्षी जानेवारी महिन्यात बिकानेर (राजस्थान) येथे उंट महोत्सवाचे आयोजन केले जाते. एवढेच नाही तर दुबई, संयुक्त अरब अमिराती येथे पहिले उंट रुग्णालय सुरू करण्यात आले असून येथे उंटाच्या दुधाची स्वतंत्र डेअरीही स्थापन करण्यात आली आहे.

आजच्या युगात या प्राण्याचे संरक्षण करणे सर्वात महत्त्वाचे बनले आहे कारण जिथे उंट सामाजिक आणि आर्थिक विकासासाठी उपयुक्त ठरतात, तर उंटाच्या दुधात असलेले लोहाचे प्रमाण जीवनसत्त्वांचे भांडार असल्याने ते आपली प्रतिकारशक्ती वाढवते आणि मधुमेह, ऑटिझम, अतिसार, या आजारांपासून बचाव करते. त्याचे दूध क्षयरोग, सांधेदुखी इत्यादी आजारांवरही अतिशय उपयुक्त मानले जाते. त्यामुळे भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणानेही याला खाद्यपदार्थ म्हणून मान्यता दिली आहे. उंटांच्या संरक्षणासाठी गोठ्याप्रमाणे उंट शेड उभारणे, त्याचा दुग्धव्यवसाय म्हणून विकास करणे आणि कुरणाच्या विकासाबाबत जागरुकता वाढवणे हे काम अत्यंत महत्त्वाचे आहे.