आषाढी एकादशी, ज्याला देवशयनी एकादशी किंवा पंढरपूर एकादशी असेही म्हणतात, ही हिंदू धर्मात अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. ही एकादशी आषाढ महिन्यातील शुक्ल पक्षातील अकराव्या दिवशी येते. याचे महत्त्व खालीलप्रमाणे आहे:
यंदा आषाढी एकादशी ६ जुलै, २०२५ रोजी आहे.
विष्णूंच्या विश्रांतीचा प्रारंभ: या दिवशी भगवान विष्णू चार महिन्यांसाठी (चातुर्मास) क्षीरसागरात योगनिद्रेत जातात अशी श्रद्धा आहे. यामुळे या काळात मांगलिक कार्ये (विवाह, मुंज इत्यादी) थांबवली जातात.
पंढरपूर वारी आणि विठ्ठल भक्ती: महाराष्ट्रात आषाढी एकादशीला विशेष महत्त्व आहे कारण या दिवशी पंढरपूर येथे विठ्ठल-रुक्मिणीच्या दर्शनासाठी लाखो वारकरी पायी दिंडी घेऊन जातात. ही वारी भक्ती, समर्पण आणि एकतेचे प्रतीक आहे.
आध्यात्मिक महत्त्व: या एकादशीचे व्रत केल्याने पापांचा नाश होतो आणि मोक्षप्राप्तीचा मार्ग सुकर होतो अशी मान्यता आहे. भगवान विष्णूंची पूजा, उपवास आणि भक्ती यामुळे मन शुद्ध होते.
पौराणिक कथा: पौराणिक कथांनुसार, या व्रताचे महत्त्व भगवान विष्णूंनी स्वतः राजा बलिला सांगितले होते. या व्रतामुळे भक्तांना आध्यात्मिक उन्नती आणि सुख-समृद्धी प्राप्त होते.
सांस्कृतिक महत्त्व: महाराष्ट्रात आणि विशेषतः वारकरी संप्रदायात, आषाढी एकादशी हा उत्सव भक्ती, कीर्तन, भजन आणि सामूहिक प्रार्थनांनी साजरा केला जातो. विठ्ठलाच्या भक्तीचा हा सर्वात मोठा उत्सव आहे.
व्रत आणि पूजा:
या दिवशी उपवास केला जातो, ज्यामध्ये फलाहार किंवा पूर्ण उपवास पाळला जातो.
भगवान विष्णू आणि विठ्ठल-रुक्मिणीची पूजा केली जाते.
विष्णुसहस्रनाम, भागवत गीता किंवा विठ्ठल भक्तीशी संबंधित भजनांचे पठन केले जाते.
आषाढी एकादशी हा भक्ती, श्रद्धा आणि सांस्कृतिक एकतेचा संगम आहे, जो विशेषतः महाराष्ट्रात उत्साहाने साजरा केला जातो.
