Essay on GST In Marathi :जीएसटीवर मराठी निबंध

GST (वस्तू आणि सेवा कर) ही एकात्मिक कर प्रणाली आहे, म्हणजेच भारतात आधीपासून लादलेले अनेक कर फक्त एकाच कराने बदलले आहेत, GST. 1 जुलै 2017 रोजी भारतात GST लागू करण्यात आला, तेव्हापासून त्यात अनेक बदल करण्यात आले आहेत.

जीएसटी चे महत्त्व -

भारतीय राज्यघटनेने उत्पादन आणि सेवांवर कर आकारण्याचा अधिकार केंद्र सरकारला दिला होता आणि वस्तूंच्या विक्रीवर कर आकारण्याचा अधिकार राज्यांना दिला होता, त्या आधारावर सर्वांनी आपापले कर आकारले होते. या व्यवस्थेत एका वस्तूवर अनेक प्रकारचे कर लादले गेले, कधी कधी करावरही कर लावण्याची परिस्थिती निर्माण झाली. या समस्यांना तोंड देण्यासाठी जीएसटी लागू करण्यात आला आहे. 

GST चे प्रकार-

जरी जीएसटी एक एकीकृत कर प्रणाली आहे, परंतु भारतात ती 4 वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते-

केंद्रीय वस्तू आणि सेवा कर-

जेव्हा एकाच राज्यातील दोन किंवा अधिक व्यावसायिकांमध्ये व्यवसाय होतो, तेव्हा त्यांनी केंद्राला कर म्हणून भरलेल्या रकमेला CGST म्हणतात.

राज्य वस्तू आणि सेवा कर-

जेव्हा एकाच राज्यातील दोन किंवा अधिक व्यावसायिकांमध्ये व्यवसाय होतो तेव्हा त्यांनी राज्य सरकारला भरलेल्या कराला SGST म्हणतात.

केंद्रशासित प्रदेश वस्तू आणि सेवा कर-

जेव्हा केंद्रशासित प्रदेशातील दोन व्यापाऱ्यांमध्ये व्यवसाय होतो, तेव्हा व्यापाऱ्यांनी केंद्रशासित प्रदेशात भरलेल्या कराला UTGST/UGST म्हणतात.

एकात्मिक वस्तू आणि सेवा कर-

जर दोन वेगवेगळ्या राज्यांतील व्यावसायिकांमध्ये व्यवसाय केला जात असेल, तर त्यातून मिळणाऱ्या करावर केंद्र आणि राज्य या दोघांचा अधिकार असतो, या प्रकारच्या कराला जीएसटी म्हणतात.

जीएसटी दर-

वेगवेगळ्या प्रकारच्या वस्तूंसाठी जीएसटीचे दर वेगवेगळे निश्चित केले आहेत-

00% GST दर - मूलभूत सेवा आणि जीवनासाठीच्या वस्तूंवर, जसे की धान्य, भाज्या, मीठ, गूळ इ.

05% GST दर - सेवा आणि जीवनासाठी आवश्यक असलेल्या वस्तूंवर , जसे की कॉफी, तेल, मसाले, चहा, साखर इ.

12% GST दर - रोजच्या वापराच्या वस्तू आणि सेवांवर, जसे की छत्री, टूथपेस्ट, स्नॅक्स, औषधे इ.

18% जीएसटी दर – शाम्पू, डिटर्जंट, आइस्क्रीम, रेफ्रिजरेटर इ. मधल्या जीवनशैलीत येणाऱ्या वस्तू आणि सेवांवर.

28% GST दर - लक्झरी जीवनशैली वस्तू आणि सेवांवर, जसे की ऑटोमोबाइल, पान मसाला इ.

जीएसटीचे फायदे-

जीएसटीमुळे जवळपास सर्वच क्षेत्रातील लोकांना फायदा झाला आहे, त्यापैकी काही खालीलप्रमाणे आहेत-

सामान्य लोकांना फायदा-

एका वस्तूवरील अनेक करांपासून मुक्ती मिळाली.

दैनंदिन वापराच्या वस्तूंवरील कर दरात कपात .

सरकारच्या उत्पन्नात वाढ झाल्यामुळे शिक्षण, आरोग्य, वाहतूक आदी सेवांमध्ये सुधारणा होण्याची शक्यता आहे.

व्यावसायिकांना फायदा

प्रत्येक राज्याच्या विविध कर आणि कर्तव्यांपासून स्वातंत्र्य.

व्यवसायात वाढ आणि नफा.

केंद्र आणि राज्य सरकारे मिळून लघुउद्योग आणि उद्योजकांना प्रोत्साहन देण्यासाठी व्यावसायिक सवलती देतात. ​​

जीएसटीची ठळक वैशिष्ट्ये-

जुन्या कर प्रणालीतील उणिवा दूर करण्यासाठी, भारत सरकारने 1 जुलै 2017 रोजी जीएसटीच्या रूपात एक नवीन कर प्रणाली लागू केली, ज्याची काही प्रमुख वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे आहेत-

या करप्रणालीत उत्पादनाऐवजी उपभोगावर कर आकारला जातो.

यामध्ये करावर कोणताही कर नाही.

पूर्णपणे ऑनलाइन प्रणाली असल्याने त्यात हेराफेरीची शक्यता कमी झाली आहे.

राज्य सरकारे मनमानी कर लावू शकत नाहीत. वगैरे

जीएसटीचे तोटे-

कोणत्याही प्रणालीच्या फायद्यांबरोबरच काही तोटेही असतात. GST चे स्वतःचे तोटे देखील आहेत, जे खालीलप्रमाणे आहेत-

व्यवसाय सुरळीत चालवण्यासाठी GST सॉफ्टवेअर खरेदी करणे

जीएसटीमुळे खालील वस्तूंच्या किमती वाढल्या आहेत:-

शाळेची फी.

कुरिअर सेवा.

मोबाईल बिल मध्ये.

गुंतवणूक आणि बँकिंग व्यवस्थापन सेवा.

घरांचे भाडे.

तंबाखू आणि सिगारेट उत्पादने

आरोग्य संबंधित सेवा.

ट्रेन किंवा मेट्रोने प्रवास करणे इ.

निष्कर्ष-

जीएसटीच्या फायद्यांसोबतच काही तोटेही आहेत, मात्र त्याच्या तोट्यांकडे दुर्लक्ष केले, तर व्यावसायिकांबरोबरच ग्राहकांनाही फायदा होईल अशा पद्धतीने जीएसटीचे स्वरूप तयार करण्यात आल्याची माहिती आहे. हे केंद्र आणि राज्य सरकारच्या अनेक अप्रत्यक्ष करांची जागा घेते जसे की मूल्यवर्धित कर, केंद्रीय मूल्यवर्धित कर, उत्पादन शुल्क, सीमाशुल्क, राज्य उत्पादन शुल्क इ.जीएसटी हा भारताच्या अप्रत्यक्ष करांचा कणा आहे, यातच भारतातील अनेक करांचा समावेश आहे. दुहेरी कर आकारणी आणि करावरील कर रोखण्यासाठी हे आणले आहे. 

Edited By - Priya Dixit