हृदयातील समस्यांशी संबंधित मिथक

१. मिथक: “एखाद्याला बी.पी. (रक्तदाब) चा त्रास असेल तर त्यांना आधीच चेतावणीचे संकेत मिळतात .”

तथ्यः उच्च रक्तदाब याला “सायलेंट किलर” असे म्हणतात कारण आपल्याला हे माहित नसते की आपल्याला हे आहे. आपल्याला चक्कर येणे, डोकेदुखी यासारख्या लक्षणांचा अनुभव येऊ शकतो परंतु बहुतेक वेळा आपल्याला अशी लक्षणे नसतात. आपल्याला उच्च रक्तदाब आहे की नाही हे शोधण्याचा मार्ग म्हणजे एक सोपी रक्तदाब तपासणी करून घेणे. उच्च रक्तदाबचे लवकर उपचार करणे गंभीर आहेत कारण, उपचार न केल्यास, हृदयविकाराचा झटका, मेंदूचा झटका, मूत्रपिंड खराब होण्याची आणि आरोग्याच्या इतर गंभीर समस्या उद्भवू शकतात. जीवनशैलीत बदल, आहार, वजन कमी होणे आणि व्यायामानंतरही बीपी उच्च राहिल्यास डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली अँटीहाइपरटेन्सिव्ह औषधे घेणे आवश्यक आहे. 

२. मिथक: कोलेस्टेरॉल यापुढे हृदयविकाराच्या झटक्यांसाठी धोकादायक ठरणार नाही. 

तथ्यः कोलेस्टेरॉल हा आपल्या शरीरातील चयापचयचा अविभाज्य भाग असून मेंदूला त्याची गरज असते, परंतु कोलेस्ट्रॉलची (एलडीएल) उच्च पातळी हानिकारक आहे आणि यामुळे हृदय, मेंदूत, मूत्रपिंड किंवा इतर महत्वाच्या अवयवांना पुरवल्या जाणाऱ्या रक्तवाहिन्या बंद पडू शकतात. जर एखाद्यास < 2 रिस्क फॅक्टर (वय> 60 वर्षे), हृदयविकाराचा झटका, मधुमेह, उच्च रक्तदाब, धूम्रपान, तंबाखू, कौटुंबिक डिस्लिपिडेमिया, आसीन जीवन) ची कौटुंबिक इतिहास असेल तर एलडीएलची पातळी १३०-१०० मिलीग्राम असावी; जर त्याच्याकडे >2 रिस्क फॅक्टर असतील तर एलडीएल १००-७०mg असावे; पूर्वीचे एच / ओ हृदयविकाराचा झटका असल्यास एलडीएल पातळी <७० मिलीग्राम (अमेरिकन हार्ट असोसिएशनने शिफारस केल्याप्रमाणे) असावी. आपल्याला दर ६ महिन्यांनी एकदा तरी पातळी तपासण्याची आवश्यकता आहे. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनने शिफारस केली आहे की २० व्या वर्षापासून प्रत्येक ५ वर्षानंतर आपण कोलेस्ट्रॉलची तपासणी करायला हवी. आपल्या कुटुंबास हृदयरोगाचा इतिहास असल्यास, आधीपासूनच कोलेस्ट्रॉलची तपासणी करणे चांगले होईल. या कुटुंबांमधील मुलांमध्ये कोलेस्टेरॉलची पातळी जास्त असू शकते आणि नंतरच्या आयुष्यात त्यांना हृदयरोग होण्याचा धोका वाढतो. निरोगी आहार घेत आणि नियमित व्यायाम करून आपण स्वतःला आणि आपल्या कुटुंबास मदत करू शकता. 

३. मिथक: मला माझ्या कोलेस्ट्रॉलसाठी स्टॅटिन किंवा इतर औषधांची आवश्यकता नाही. मी आहार आणि व्यायामाद्वारे माझे कोलेस्ट्रॉल नियंत्रत करू शकतो. 

तथ्यः निरोगी अन्नाची निवड करुन आणि पुरेसे शारीरिक हालचाली करुन बरेच लोक चांगले कोलेस्ट्रॉल पातळी गाठू शकतात, परंतु काही लोकांना कोलेस्ट्रॉलची पातळी कमी करण्यासाठी स्टॅटिन नावाची औषधे देखील आवश्यक असू शकतात. कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित करण्यात मदतीसाठी नवीन मार्गदर्शक सूचनांमध्ये स्टॅटिन व्यतिरिक्त इतर औषधे देखील आवश्यक आहेत. उपचार न केल्यास कोलेस्टेरॉलची पातळी वाढतच जाईल. यामुळे लहान वयात हृदयविकार, हृदयविकाराचा झटका आणि स्ट्रोकचा धोका मोठ्या प्रमाणात वाढतो. प्रकार 2 मधुमेह एचडीएल किंवा "चांगले" कोलेस्ट्रॉल पातळी कमी करतो आणि "खराब" कोलेस्ट्रॉलची पातळी वाढवितो. हे संयोजन आपल्यास हृदयरोग आणि स्ट्रोकचा धोका वाढवते. 

४. मिथक: “हृदयविकाराचा झटका आल्यानंतर मी व्यायाम करणे टाळले पाहिजे.”

तथ्य: नाही! शक्य तितक्या लवकर, आपल्या हृदयरोग तज्ञांनी दिलेल्या नियोजनासह पुढे जा! संशोधनानुसार जे हृदयविकाराच्या झटक्यामधून वाचलेले आहेत ते शारीरिकदृष्ट्या सक्रिय आहेत आणि हृदय-निरोगी बदल घडवून आणत आहेत ते अधिक काळ जगतात जे करत नाहीत त्यांचं आयुष्य कमी होते. तीव्र परिस्थितीत असलेल्या लोकांना सामान्यत: मध्यम तीव्रतेच्या क्रियाकल्प सुरक्षित आणि फायदेशीर असतो असे दिसते. अमेरिकन हार्ट असोसिएशन दर आठवड्यात किमान-अडीच तास मध्यम-तीव्रतेच्या शारीरिक क्रियेची शिफारस करते. आपल्याला ह्रदयाचा पूर्वपदावर आणण्याच्या कार्यक्रमात सामील होण्यास आवश्यक असलेली मदत शोधा, परंतु प्रथम, आपल्या गरजेनुसार शारीरिक क्रियाकल्प योजना विकसित करण्याच्या सल्ल्यासाठी आपल्या हृदयरोग तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या. 

५. मिथक: हृदयविकार हि खरोखर पुरुषांची समस्या आहे.

तथ्यः सन १९८४ पासून, दर वर्षी पुरुषांपेक्षा जास्त स्त्रिया हृदयविकाराने मरण पावतात. हृदयरोग हे पुरुषांप्रमाणेच ६५ वर्षापेक्षा जास्त वयाच्या स्त्रियांमध्ये मृत्यूचे मुख्य कारण बनत आहे. वयाच्या सेवानिवृत्तीनंतर, ७०% पुरुष आणि स्त्रियांमध्ये हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोगाचा एक प्रकार आहे, ज्यामध्ये सीएडी, हार्ट फेल, स्ट्रोक आणि उच्च रक्तदाब समाविष्ट आहे. जोखीम सतत वाढत जाते, आणि ८०, ८३% वर्षापर्यंत पुरुष आणि त्याहूनही जास्त टक्के महिला ८७%  बाधित आहेत.                           

तुम्ही काय करू शकता: तुम्ही पुरुष असो की स्त्री, डॉक्टरांना आपल्या हृदयाचे बेसलाइन तपासणी करण्यास सांगा आणि त्यांच्या शिफारसी नुसार अनुसरण करा.

डॉ. अजित देसाई, सल्लागार आणि अतिरिक्त संचालक, हृदयरोग, जसलोक हॉस्पिटल आणि रिसर्च सेंटर