शिवभारत अध्याय पंधरावा

कवीन्द्र उवाच

परैः पुरन्दरतटे मुसेखानं निपातितम् ।

प्रभूतं सैन्यमन्यच्च पराक्रम्य पराहतम् ॥१॥

फतेखानं च विमुखीकृतमंतिकमागतम् ।

निशम्य महमूदेन मुमुदे न दिवानिशम् ॥२॥

अथो विदूयमानोऽन्तः फतेखानस्य भङ्गतः ।

स्वे चेतसि चिरस्येत्थं महमूदो व्यचिन्तयत् ॥३॥

अहो अहर्दिवममी अस्माभिः परिपालिताः ।

क्षिण्वन्ति यवनानस्मान् क्शत्रियाः कालनोदिताः ॥४॥

समृद्धिमधिकाम लब्ध्वा दुर्मदात्मा मदाश्रयात् ।

साहसी शाहराजोऽयं मन्नियोगं न मन्यते ॥५॥

अनेन कोपनेनाद्धा विधायोद्धतमाहवम् ।

पुण्डरीकपुरोपान्ते विजितो रणदूलहः ॥६॥

अनेन मन्त्रकलया कलितो मलिकोऽम्बरः ।

निरर्गलेन निकृतः स चानेनार्गलेश्वरः ॥७॥

चिररात्राय पित्रेव येनायं परिपालितः ।

स निजामोऽप्यनेनोच्चैर्निकृतिस्थेन वञ्चितः ॥८॥

कार्णाटकाः क्षोणिभृतः परिहाय मदीयताम् ।

बतैतन्मन्त्रयोगेन प्रथमन्त्येतदीयताम् ॥९॥

मुहुराहूयमानोऽपि नायातोऽयमुपह्वरे ।

अपातयदयं ह्यस्मज्जयं संशयगह्वरे ॥१०॥

अनेनोपकृतः पूर्वमिभरामः पदे पदे ।

निवेशितोऽयं सन्तुष्य तेनाप्यत्युन्नते पदे ॥११॥

अनेन हेतुना ह्यस्य मन्तवः शतशो मया ।

अतिक्रान्ताध्वनोऽत्यर्थं क्षान्ता एव दिने दिने ॥१२॥

आगांसि सुगरीयांसि क्षन्तुं नैव क्षमोऽभवम् ।

तदानीं निग्रहायास्य मुस्तुफाखानमादिशम् ॥१३॥

अस्मिंस्तु निगृहीते‍ऽस्य सुतौ शम्भुशिवावुभौ ।

उन्नद्धीभूय युध्येते मन्निमज्जनलोलुभौ ॥१४॥

पित्रर्थे शम्भुना तत्र फरादः परिभावितः ।

सम्पराये शिवेनात्र फतेखानोऽपि यापितः ॥१५॥

अलं बलमहो शम्भोः किल येन यशस्विना ।

फरादस्तत्र भग्नो न भग्नं किन्त्वद्य मन्मनः ॥१६॥

शिवस्य यस्य हस्तेऽद्य धरौ सिंहपुरन्दरौ ।

सोहंकारं कथंकारं न करिष्यति मय्यरौ ॥१७॥

रणो यत्राजनिष्टायं भीषणो भीष्मपर्वतः ।

सुतरां दुर्ग्रहोऽस्माभिः स पुरन्दरपर्वतः ॥१८॥

बिंबरूरे पुरे शम्भुं शिवं चाद्रौ पुरन्दरे ।

न्यवेशयत शाहोऽयं किमस्मत्परिभूयते ॥१९॥

जनकः शम्भुशिवयोर्न मोक्तव्यो मया यदा ।

समृद्धायै श्रियेऽमुष्यै बत देयोऽञ्जलिस्तदा ॥२०॥

पृदाकुरिव निर्मुक्तो मोक्तव्योऽयं मया यदि ।

अपकारपरस्तर्हि किं मां नापकरिष्यति ॥२१॥

अयं मोक्तव्य इत्येको मोक्तव्यो नेति चापरः ।

मन्त्रयोरुभयोर्मन्ये प्रथमो मद्धितावहः ॥२२॥

सर्वथा जिह्मगस्यास्य रोषो मन्मन्त्रवैभवात् ।

अपकारपरस्यापि परयास्यत्यवकेशिताम् ॥२३॥

इमामुपकृतिं कृत्वा निधास्याम्यस्य मूर्धनि ।

न विस्मरिष्यति ह्येनां कुलीनोऽयं गुणाग्रणीः ॥२४॥

चिरं विचिन्त्य मनसा सुधीर्धीसचिवानिदम् ।

न्यगदद्येदिलो युक्तमित्यमन्यन्त तेऽप्यरम् ॥२५॥

अथ तं मङ्गलस्नानं निर्मलाम्बरभूषणम् ।

परिवेषविनिर्मुक्तं नवीनमिवपूषणम् ॥२६॥

उपह्वरे समानाय्य मानार्हमुपवेश्य च ।

अनुनीय च सोल्लासं महमूदोऽभ्यभाषत ॥२७॥

महमूद उवाच

मत्तो ह्यजानतो जातं तद्धि नो विद्धि जानतः ।

न जगत्त्यत्र दुर्ज्ञेयं राजंस्तव विजानतः ॥२८॥

विहितो मुस्तुफेनोच्चैर्द्वेषादफजलेन वा ।

तं मन्तुतन्तुं राजेन्द्र मदीयं मन्तुमर्हसि ॥२९॥

दिदृक्षुस्त्वामहं यस्मै यत्नानकरवं बहून् ।

बत मे सम्मदः सोऽ‍भूदस्तु वा मास्तु वा तव ॥३०॥

उक्तोऽसि मृदुभिर्वाक्यैः परिमुक्तोऽसि निग्रहात् ।

अभिजातोऽसि भूपाल मदभीष्टपरो भव ॥३१॥

एकामप्युपकारस्य कणिकां प्राप्य निर्वृताः ।

शतमप्यपकाराणां न स्मरन्ति महाव्रताः ॥३२॥

अणुनाप्यपकारेण परिश्रुभितमानसाः ।

उपकारसहस्राणि न स्मरन्त्यपचेतसः ॥३३॥

अपकारसहस्राणि करोत्वलमसज्जनः ।

उपकारसहस्राणि करोत्येव तु सज्जनः ॥३४॥

उपकारं परकृतं स्मरन्ति स्वकृतं न ये ।

त एव धारणावन्तः कृतज्ञाश्च सतां नये ॥३५॥

उपकारपरं लोकं प्रभुर्नोपकरोति यः ।

स्वप्नलब्धा इव सुधा समृद्धा अपि तच्छ्रियः ॥३६॥

शिक्षयस्व कनीयांसं तनयं गर्वपर्वतम् ।

महाराज मदीयं मे देहि तं सिंहपर्वतम् ॥३७॥

न हि मां मुञ्चतितमां सिंहशैलग्रहाग्रहः ।

मदीयेन नियोगेन शिवायास्तु पुरन्दरः ॥३८॥

करोतु मह्यं सोऽप्यद्धा बिंगरूरमुपायनम् ।

यद्भग्नेन फरादेन व्यधीयत पलायनम् ॥३९॥

नियुञ्जते नियोगार्हान् कार्यायार्याः क्षणे क्षणे ।

तन्न कुर्वन्ति ते तर्हि को हेतुः शीलरक्षणे ॥४०॥

प्रभुर्नियुंक्ते कार्यार्थी कार्यार्थी तं निषेवते ।

तयोरन्यतराकार्यान्न कार्यमुभयोरपि ॥४१॥

न सौहित्यं विना पानं विना प्राणं न विग्रहः ।

विराजते महाराज नानुयानं विना नुगः ॥४२॥

किं स्यादुक्तेन बहुना तवाहं त्वं ममाधुना ।

अन्योन्यमवलम्बो नौ लोकस्यास्यावलम्बनम् ॥४३॥

अल्पवर्णमयीमित्थमनल्पार्थगरीयसीम् ।

येदिलः शाहराजाय श्रावयामास भारतीम् ॥४४॥

यत्र यद्व्यञ्जयामास महमूदो वदावदः ।

शाहः स्वेन स्मितार्धेन तत्र तस्योत्तरं ददौ ॥४५॥

स तदानीं महाबुद्धिर्महमूदं मदोद्धतम् ।

तद्दुर्गद्वितयीदानप्रसंदानममन्यत ॥४६॥

अथ तस्य विमुक्तस्य सत्कृतस्य यथायथम् ।

येदिलः सदनद्वारि द्विरदाश्वमबन्धयत् ॥४७॥

स तदा जगदाह्लादतत्परः परसङ्कटात् ।

मुमुचेऽम्भोधरघटापटलादिव चन्द्रमाः ॥४८॥

बन्धुः सर्वस्य लोकस्य मुक्तस्तस्मात् स निग्रहात् ।

व्यराजततरां तत्र दिवाकर इव ग्रहात् ॥४९॥

मुक्तमात्रः स युक्तोऽभूदनीकेन महीयसा ।

दिदीपे जगती सर्वा तदीयेन सुतेजसा ॥५०॥

अथ शम्भुर्महाबाहुरनतिक्रमणीयया ।

बिंगरूरं पुरं सद्यस्तत्त्याज पितुराज्ञया ॥५१॥

समर्थोऽप्याहवं कर्तुमदेयमपि सर्वथा ।

शिवः सिह्माचलं प्रादात् पित्रर्थाय गरीयसे ॥५२॥

अथ निज इति मत्वा पूजयित्वा वचोभिः ।

पदि पदि विहिताभिः प्रीणयित्वोपदाभिः ।

उपचितबहुसेनः प्रेषितो येदिलेन ।

प्रतिभटविजयार्थं शाहराजः प्रतस्थे ॥५३॥

इत्यनुपुराणे कवीन्द्रपरमानन्दप्रकाशितायां संहितायां पञ्चदशोऽध्यायः ॥१५॥