शास्त्रानुसार राजा बळीने तिन्ही लोकांचा ताबा घेतला. तेव्हा घाबरलेल्या इंद्रदेव आणि इतर सर्व देवांनी भगवान विष्णूंकडे मदत मागितली तेव्हा श्री हरी वामनाचे रूप धारण करून राजा बळीकडे दान मागण्यासाठी गेले. भगवान वामनने दान म्हणून तीन पावले जमीन मागितली. दोन पावलांमध्ये, भगवानांनी पृथ्वी आणि आकाश मोजले आणि तिसरे पाऊल कुठे ठेवावे असे विचारले असता, बळीने ते त्याच्या डोक्यावर ठेवण्यास सांगितले.
अशा प्रकारे, बळीला तिन्ही लोकांपासून मुक्त करून, श्री नारायणाने देवराज इंद्राचा भय दूर केला. परंतु राजा बळीची उदारता आणि भक्ती पाहून, भगवान विष्णूने बळीला वरदान मागण्यास सांगितले. बळीने भगवानांना त्याच्यासोबत पाताळात येण्यास आणि तिथे कायमचे राहण्यास सांगितले. भगवान विष्णूने त्यांच्या भक्त बळीची इच्छा पूर्ण केली आणि पाताळात गेले. यामुळे सर्व देव-देवता आणि देवी लक्ष्मी चिंतेत पडल्या.
देवी लक्ष्मीने भगवान विष्णूंना पाताळातून मुक्त करण्यासाठी एक युक्ती विचारली आणि एक गरीब स्त्री बनून राजा बळीकडे पोहोचली. राजा बळीला आपला भाऊ मानून तिने त्याला राखी बांधली आणि त्या बदल्यात भगवान विष्णूंकडून त्याला पाताळातून मुक्त करण्याचे वचन मागितले. भगवान विष्णू आपल्या भक्ताला निराश करू इच्छित नव्हते, म्हणून त्यांनी बळीला आशीर्वाद दिला की तो आषाढ शुक्ल एकादशीपासून कार्तिक शुक्ल एकादशीपर्यंत पाताळात राहील, म्हणून या चार महिन्यांत भगवान विष्णू योग निद्रामध्ये राहतात.
चातुर्मास हा आत्म-सुधारणा आणि आध्यात्मिक विकासासाठी महत्त्वाचा मानला जातो. या काळात भक्त तपश्चर्या, ध्यान, धार्मिक ग्रंथांचे वाचन, तीर्थयात्रा, दानधर्म करतात आणि इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न करतात. चातुर्मासात काही लोक दिवसातून एकदा जेवतात आणि जमिनीवर झोपतात.
