हिंदू धर्मात आणि ज्योतिषशास्त्रात औदुंबराचे झाड हे अतिशय पवित्र आणि दैवी मानले जाते. याला दत्तात्रेयांचे स्वरूप मानले जाते. म्हणूनच ते तोडणे अत्यंत निषिद्ध आणि महापाप मानले जाते.
औदुंबर तोडण्याबद्दल स्पष्ट नियम आणि शास्त्र:
कधीही पूर्ण झाड तोडू नये – अगदी मृत झालेल्या झाडालाही पूर्ण तोडणे टाळावे.
फांदी तोडायची असल्यास फक्त अत्यंत आवश्यक असेल तरच आणि तेही खालील पूर्ण विधी करूनच तोडावे.
जर झाड तुमच्या घरात/शेतात अडथळा करत असेल तर ते हलवणे (उखडून दुसरीकडे लावणे) शक्य आहे, पण तोडणे नाही.
जर अत्यंत आवश्यक असेल तर फक्त फांदी तोडायची असेल तर असे करताना गुरुवार किंवा सोमवार निवडावा. शनिवार, रविवार, पौर्णिमा, अमावास्या, एकादशी, संक्रांत या दिवशी कटाक्षाने टाळावे.
सूर्यास्तानंतर झाडे तोडणे वर्ज्य मानले जाते.
सकाळी लवकर स्नान करून स्वच्छ वस्त्र परिधान करा.
औदुंबराच्या झाडापुढे बसून दत्तात्रेय स्तोत्र किंवा "ॐ द्रां दत्तात्रेयाय नमः" १०८ वेळा म्हणा.
झाडाला दूध, पाणी, हळद-कुंकू, फुले, अक्षता वाहा.
झाडाला हात जोडून खालील प्रार्थना करा:"हे दत्तात्रेय स्वरूप औदुंबर देवा, मी अज्ञानाने किंवा अडथळ्यामुळे तुमची फांदी तोडत आहे. कृपया मला क्षमा करा. मी तुम्हाला दुसरीकडे पुन्हा लावणार आहे. माझ्यावर कृपा करा."
११ वेळा झाडाची प्रदक्षिणा घाला.
नंतर फक्त आवश्यक तेवढीच फांदी कापा.
कापलेली फांदी पाण्यात ठेवा आणि लवकरात लवकर दुसऱ्या चांगल्या जागी लावा.
त्या दिवशी दत्त मंदिरात किंवा गरीबांना अन्नदान करा.
संध्याकाळी दत्तात्रेयाची आरती करा आणि क्षमायाचना करा.
काय करू नये:
रागात किंवा चिडून झाड तोडणे.
संक्रांती, अमावास्या, एकादशीला स्पर्श करणे.
झाड तोडून टाकणे किंवा जाळणे.
झाडाखाली बसून शिवीगाळ करणे किंवा नास्तिक बोलणे.
जर चुकून तोडले तर काय करावे?
लगेच ११ गुरुवारी दत्त मंदिरात दर्शन घ्या.
१०८ वेळा "ॐ द्रं दत्तात्रेयाय नमः" जप करा.
११ औदुंबराची रोपे इतर कुठे लावा.
११ ब्राह्मणांना किंवा गरीबांना जेवण घाला.
पर्यायी उपाय (जर झाड अडथळा करत असेल):
धार्मिक दृष्ट्या औदुंबराच्या झाडाला श्री दत्तात्रेयांचे निवासस्थान मानले जाते आणि ते अत्यंत पवित्र, पूजनीय आहे. त्यामुळे ते तोडणे सामान्यतः अशुभ मानले जाते. जर ते तोडणे अपरिहार्य असेल (उदा. घर बांधकामात अडथळा, धोका निर्माण झाल्यास), तर खालीलप्रमाणे विधी करण्याची प्रथा आहे:
संकल्प आणि क्षमायाचना: झाड तोडण्यापूर्वी त्याची विधिवत पूजा करून, त्याला नमस्कार करून, झाडामध्ये वास करणाऱ्या देवतांची आणि जीवांची (पक्षी इ.) क्षमस्व मागावी. हे झाड तोडण्याची अपरिहार्यता स्पष्ट करून, परवानगी मागावी.
'मुंज' (संस्कार) नसलेले झाड: काही लोकांच्या मते, जोपर्यंत झाडाची मुंज करून (म्हणजे झाडावर संस्कार करून) त्याचे विधिवत पूजन सुरू केले जात नाही, तोपर्यंत त्यात देवत्व आलेले नसते. अशा झाडाला माफक विधी करून तोडले जाऊ शकते, असे मानले जाते.
पुनर्स्थापित करणे: तोडलेल्या झाडाऐवजी, त्याच प्रजातीचे (औदुंबराचे) किंवा इतर कोणतेही पवित्र झाड दुसऱ्या शुभ ठिकाणी पुनर्स्थापित (लावणे) करणे आवश्यक मानले जाते.
धार्मिक विधींसाठी तुम्ही एखाद्या विद्वान पुरोहिताचा किंवा धर्मशास्त्राच्या जाणकाराचा सल्ला घेणे योग्य राहील, जेणेकरून ते योग्य मुहूर्त आणि संपूर्ण विधी तुम्हाला सांगू शकतील.
औदुंबराचे झाड अत्यंत पवित्र असल्याने, ते तोडणे शक्यतो टाळावे. अपरिहार्य असल्यास, क्षमस्व मागून आणि योग्य धार्मिक विधी करूनच तोडावे आणि नवीन झाड लावावे.
आपले झाड कोणत्या भागात आहे (शहर/गाव) आणि नेमका काय अडथळा निर्माण करत आहे, यानुसार कायदेशीर प्रक्रिया थोडी बदलू शकते. औदुंबराचे झाड कधीही तोडू नये. अत्यंत आवश्यक असल्यास वरील विधी करून फक्त एक-दोन फांद्या तोडाव्यात किंवा झाड हलवावे. अन्यथा दत्तात्रेयांचा कोप होऊन आयुष्यात मोठे संकट येऊ शकते.
महत्तवाचा सल्ला: परवानगीशिवाय झाड तोडणे हा दंडनीय गुन्हा आहे. झाड तोडण्यापूर्वी, तुमच्या स्थानिक ग्रामपंचायत/नगरपालिका/वन कार्यालयात चौकशी करून रीतसर अर्ज करणे आणि त्यांची लेखी परवानगी घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
अस्वीकारण: हा लेख सामान्य माहितीवर आधारित आहे. वेबदुनिया याची पुष्टी करत नाही.
