लघुभागवत - अध्याय १० वा

नंद आणि समस्त मंडळी । येऊनि पावतांचि गोकुळीं ।

सीमान्तस्थळीं एक्या मेळीं । सर्व जन राहिले १

पुढें अक्रूर जाऊनि वेगें । कंसासी समाचार सांगे ।

इकडे बलराम कृष्ण दोघे । नगरशोभा देखती २

रामकृष्णांची थोर कीर्ती । मथुरेमाजीं प्रकटली होती ।

म्हणूनि ऐशा दिव्य विभूती । देखावयाकारणें ३

लोटला जनसंभार । गजबजलें सारें नगर ।

सुवेष सालंकार । नारीनर मिरविती ४

तंव कृष्ण पाहे राजरजक । त्यासी म्हणे क्षण एक ।

उभा राहें दाखवीं अनेक । राजवसनें मोलाचीं ५

यावरी तो उन्मत्त रजक । वदला तिरस्कारपूर्वक ।

मज दिससी तूं मानव मूर्ख । राजवेष इच्छिसी ६

तेव्हां कृष्ण होऊनि क्रोधाविष्ट । मुखीं दिधली एक चपेट ।

तत्क्षणीं तो रजक धीट । गतप्राण जाहला ७

पुढें मार्गीं अनेक जन । करिती कृष्णाचें पूजन ।

तेविं चंदन उटीचें विलेपन । करी कुजा सद्भावें ८

त्या सद्भक्तीचें फळ । तीतें देई घनघीळ ।

वक्र अंग केलें सरळ ।सकृप होऊनि तियेचें ९

ऐसे अनेक चमत्कार । दाखवीत वसुदेवकुमर ।

यज्ञशालेसमोर । दोघे बंधु पातले ॥१०॥

तेथें इंद्रधनुष्य देखिलें । तीं सहज कृष्णें उचलिलें ।

हें पाहतां निरोधिलें । व्दारपाळें तयासी ॥११॥

ऐसा व्दारपाळ उन्मत्त । देखूनि केला त्याचा अंत ।

तत्काळ जाणविती दूत । घडलें वृत्त कंसातें ॥१२॥

मग  कृष्णाचें पारिपत्य । करावया बहुत दैत्य ।

कंसें धाडिले तेही समस्त । मृत्यु पावले क्षणार्धे ॥१३॥

तेव्हां मथुरावासी समस्त । जन झाले विस्मित ।

कंसही झाला भयभीत । न ये निद्रा तयासी ॥१४॥

दुसरे दिनीं मल्लयुध्द । होणार ऐसें झालें प्रसिध्द ।

सपरिवार गोप नंद । पाचारिले त्या समयीं ॥१५॥

त्यापरी नेमिल्या वेळीं । मंडपीं मिळाली मंडळी ।

नंदें कंसासी प्रथम अर्पिलीं । वस्त्रें भूषणें सन्मानें ॥१६॥

तंव रामकृष्ण उभय भ्राते । पातले देखूनि महातें ।

कुवलयापीड गजातें । कृष्णावरी लोटिलें ॥१७॥

करुनि गजाचा तिरस्कार । पुच्छ ओढुनि केला जर्जर ।

शेवटीं करुनि तीक्ष्ण प्रहार । महात आणि गज वधिला ॥१८॥

स्कंधीं घेऊनि हस्तिदंत । रामकृष्ण आले मंडपाआत ।

त्यांसी देखोनि भ्याले बहुत । कोणी सप्रेम देखती ॥१९॥

तंव मुष्टिक आणि चाणूर ।  मल्लयुध्दीं दैत्य चतुर ।

आवेशें रामकृष्णांसमोर । दंड पिटूनि राहिले ॥२०॥

तेव्हां बलराम आणि चाणूर । कृष्ण आणि मुष्टिक वीर ।

युध्द जुंपले परस्पर । प्रेक्षक तटस्थ देखती ॥२१॥

त्या युध्दीं अकस्मात । उभय दैत्य झाले मृत ।

तें देखूनि मल्ल समस्त । कृष्णावरी धांवले ॥२२॥

तेही पावले मृत्युपंथी । तेव्हां कंस दचके चित्तीं ।

नंदासी म्हणे शत्रुप्रती । आश्रय कैसा त्वां दिधला ॥२३॥

हा राजद्रोहाचा भयंकर। अपराध केला त्वां साचार ।

तरी बंदिवास निरंतर । आम्ही तूतें नेमिला ॥२४॥

तैसेंचि वसुदेव देवकीसी । आतांचि वधावें, आज्ञा ऐसी ।

दूतांसी केली, कीं आम्हांसी । कपट केलें तयांनीं ॥२५॥

आणि रामकृष्णासि दूर । घालवा येथूनि सत्वर ।

ऐसे कंसाचे कठोर उद्रार । ऐकूनि कृष्ण कोपला ॥२६॥

कंस प्रत्यक्ष मातुल । परी अत्यंत क्रूर दु:शील ।

म्हणूनि देहान्त शिक्षाच केवळ । योग्य ऐशा नरातें ॥२७॥

ऐसें कृष्णें धरिलें मनीं । आणि उडी घेऊनि सिंहासनीं ।

कंसाचा चेपितां कंठमणी । प्राण तेणें सांडिला ॥२८॥

कंस झुंजला बहुकाळ । परी मृत्यु येतां जवळ ।

प्रयत्न होती सकळ निष्फळ । न चले बळ कोणाचें ॥२९॥

ऐसा घडला कंसवध । येथें इतुकाचि घेणें बोध ।

कीं जो वागे होऊनि मदांध । नाश त्याचा शेवटीं ॥३०॥

आणि नम्रता ज्याचे अंगीं । तोचि मान पावे जगीं ।

आढयता मिरविणें वाउगी । तें मूर्खत्व जाणावें ॥३१॥

कंसवध ऐकूनि सर्वत्र । मथुरेंत झाला हाहा:कार ।

अष्ट बंधु त्याचे धुरंधर । कृष्णावरी धांवले ॥३२॥

वैर्‍याचा उगवावया सूड । धांवले ते आठही मूढ ।

परी कृष्णाचें बळ उदंड । नाहीं त्यांनीं जाणिलें ॥३३॥

ज्यापरी पाहूनि दीप । पतंग घाली झडप ।

मृत्युमुखीं आपोआप । पडे स्वशक्ति नेणुनी ॥३४॥

तैसे कंसभ्राते सकळ ।मृत्यु पावले तत्काळ ।

दैत्यांसी मनीं तळमळ । अहोरात्र लागली ॥३५॥

ऐसा पराक्रम करुनि अद्भुत । केलीं जननी आणि तात ।

तत्क्षणींच बंधमुक्त । जयजयकार जाहला ॥३६॥

सामर्थ्यवंत निजतनय । पाहूनि देवकीचें हृदय ।

उचंबळलें अतिशय । वसुदेवही तोषला ॥३७॥

मग उग्रसेन कंसतात । त्यातेंही करुनि बंधमुक्त ।

राज्य त्याचें त्यासी देत । श्रीकृष्ण सुत कन्येचा ॥३८॥

तैसेचि अनेक यादव । केवळ कंसभयास्तव ।

गेले जे जे दूर सर्व । ते मथुरेसी परतले ॥३९॥

मग कांहीं काळपर्यंत । बलराम कृष्ण राहिले तेथ ।

नंद आणि गोपाळ समस्त । गेले परत गोकुळीं ॥४०॥

योग्य काळीं मौंजीबंधन । झालियावरी, सांदीपन ।

गुरुच्या गृहीं रामकृष्ण । विद्याभ्यासासी राहिले ॥४१॥

कष्ट करुनि रात्रंदिवस । सोत्कंठ दोघे करिती अभ्यास ।

तेव्हां गुरुसी होऊनि संतोष । गुरुदक्षिणा याचिली ॥४२॥

जेधवां होय शिक्षणासमाप्ती । तेव्हांचि गुरुचे हातीं ।

दक्षिणा द्यावी ऐशी पध्दती ।  होती पूर्वी सर्वत्र ॥४३॥

असो सांदीपन म्हणे कृष्णा । द्यावी आम्हां गुरुदक्षिणा ।

सागरीं बुडाल्या माझ्या नंदना । सजीव करुनि देइजे ॥४४॥

कृष्ण म्हणे आपण गुरु । सांगाल तें अवश्य करुं ।

मागाल तरी कल्पतरु । आणूनि देऊं या समयीं ॥४५॥

मग जाऊनि सागरापाशीं । म्हणती गुरुपुत्र दे आम्हांसी ।

येरु म्हणे नसे मजपाशीं । सत्य ऐसें सांगतों ॥४६॥

परी माझे उदरीं निरंतर । वसतसे शंखासुर ।

तेणें भक्षिला गुरुकुमर । ऐसी वार्ता ऐकिली ॥४७॥

तेव्हां शंखासुराचें उदर । कृष्णें चिरितां न दिसे कुमर ।

मग यमापासूनि गुरुपुत्र । परत घेतला शेवटी ॥४८॥

पुत्र आणूनि गुरुसी देतां । संतोष होय त्याचे चित्ता ।

आशीर्वादें बंधु उभयतां । गौरवीले बहुमानें ॥४९॥

असो वंदन करुनि गुरुसी । रामकृष्ण आले मथुरेसी ।

पुढील कथा वर्तली कैसी । ते सावध परिसावें ॥५०॥

कंसाचा श्वशुर जरासंध । त्यासी कळलें कीं कंसवध ।

कृष्णें केला, म्हणूनि युध्द । करुनि यादव संहारुं ॥५१॥

ऐसा करुनि विचार ।वेष्टिलें तेणें मथुरानगर ।

परी झुंझले यादव वीर । जरासंघ पळविला ॥५२॥

ऐसें अनेकदां झाले युध्द। तितुक्या वेळ जरासंध ।

पराभवितां वैरसंबंध । दिवसेंदिवस वाढला ॥५३॥

पुढें कालयवन वीर प्रसिध्द । कृष्णासंगें करी युध्द ।

ही संधि साधूनि जरासंध। त्याच वेळीं धावला ॥५४॥

युध्द जुंपलें घनघोर । यादव झाल सकळ जर्जर ।

आतां नाश होणार समग्र । ऐसें कृष्णें देखुनी ॥५५॥

मथुरेपासूनि दुरी । निर्मिली एक सागरीं ।

व्दारका नामें रम्य पुरी । यादवांसाठीं केवळ ॥५६॥

तेथें धाडिले सर्व । मथुरा नगरीचे यादव ।

आणि युक्ति केली अभिनव । कालयवन वधावया ॥५७॥

आपण धांवे पुढें वेगें । कालयवन लागे मागें ।

ऐसें होतां देखिली मार्गे । गुहा एक भयंकर ॥५८॥

त्या गुहेमाजीं अवचित । कृष्ण झाला गुप्त ।

तेथेंचि होता एक गुप्त । साधु महंत तपस्वी ॥५९॥

काळयवनें त्यासी देखुनि । समजला ऐसें मनीं ।

कीं कृष्णचि साधुवेष घेउनी । निद्रित झाला भयानें ॥६०॥

म्हणूनि आवेशें लाथ । मारितांचि अकस्मात ।

साधु होऊनि जागृत । काळयवन जाळिला ॥६१॥

हा पवित्र साधु प्रतिसविता । इक्ष्वाकुवंशीं नृप माघाता ।

तनय त्याचा शूर ज्ञाता । मुचकुंद नामें प्रसिध्द ॥६२॥

एकदां झुंझले दैत्यांसी देव । तेव्हां देवांतें साहाय्य सर्वस्व ।

करुनि, शीणतां विश्रांतीस्तव । गुहेमाजी झोंपला ॥६३॥

ब्रह्मदेवें त्यासी चांग ।  वर दिधला, तव निद्राभग ।

करील, त्यातें मृत्युयोग । दृष्टिपातें होईल ॥६४॥

त्यापरी कालयवन । दृष्टिपातें झाला दहन ।

मग कृष्णें दिधलें दर्शन । मुचकुंदते त्या समय़ीं ॥६५॥

तेव्हांपासूनि कृष्णभक्त । झाला मुचकुंद विख्यात ।

मग वसुदेवदेवकीसुत । कृष्ण गेला व्दारके ॥६६॥

भागवत ग्रंथ प्रसिध्द । तेथील सार सुबोध ।

गातसे भक्त गोविंद । बालहिताकारणें ॥६७॥

याचें करितां श्रवण पठण । आयुरारोग्य ऐश्वर्य पूर्ण ।

प्राप्त होईल विद्या धन । ऐसें वरदान व्यासाचें ॥६८॥

इति श्रीलघुभागवत दशमोऽध्याय: ॥१०॥

॥श्रीकृष्णार्पणमस्तु॥