श्रीराम जन्माचे अभंग

कुळगुरु वसिष्ठ सांगे नृपवरा । असती गरोदरा तुझ्या कांता ॥१॥

धर्मशास्त्र ऎसें डोहळे पुसावें । त्यांचे पुरवावे मनोरथ ॥२॥

ऎकोनियां ऎसें आनंद मानसीं । कैकयी सदनासी जाता झाला ॥३॥

मंचकी बैसली होती ते पापिणी । देखतां नयनीं पहुडली ॥४॥

सुदरपणाचा अभिमान मनीं । त्यावरी गर्भिणी नामा म्हणे ॥५॥

**************************

राजा म्हणे इच्छा तुझिये मानसीं । डोहळे मजसी सांग आतां ॥१॥

येरी म्हणे ऎसें वाटतसे जीवा । कनिष्ठासी द्यावा राज्यपट ॥२॥

ज्येष्ठासी धाडावें दुरी दिगंतरा । नये समाचारा त्याचा आम्हां ॥३॥

जनांत हें निंद्य वेदबाह्य कर्म । करितां अधर्म पाप बहु ॥४॥

माझिये मस्तकी ठेवावा हा दोष । तुम्हांकडे लेश काहीं नाहीं ॥५॥

निंदितील जन मज वाटे सुख । ऎकतांची दु :ख राया झालें ॥६॥

वृश्र्चिकाचें पेंवीं तक्षक पडत । घालिताती घृत अग्निमुखीं ॥७॥

ऎसी व्यथा होय नामा म्हणे त्यासी । उठिला त्वरेसी तेथोनियां ॥८॥

**************************

येतसे दशरथ सुमित्रामंदिरी । देखतां सामोरी येती झाली ॥१॥

न माये आनंद तियेचें मानसीं। ठेवी मस्तकासी चरणावरी ॥२॥

घालोनी आसन प्रक्षाळी चरण । सर्वांगी लेपन तीर्थोदकें ॥३॥

गंध धूप दीप पुष्पांचिया माळा । अर्पूनी तांबुला उभी राहे ॥४॥

कैकयीचें दु:ख विसरला राव । पाहोनियां भाव सुमित्रेचा ॥५॥

होती जे डोहळे तुझिये मानसीं । सांग मजपाशी पतिव्रते ॥६॥

प्राणनाथ ऎसें वाटतसें जीवा । वडिलांची सेवा अहर्निशीं ॥७॥

आवडे हे एक नावडे आणिक । द्यावें मज एक हेंचि आतां ॥८॥

ऎकतांचिअ ऎसें कांतेचें वचन । आनंदे निमग्न मन होय ॥९॥

घेऊनियां हातीं रत्‍नांचें भूषण । टाकी ओवाळून नामा म्हणे ॥१०॥

**************************

दशरथ राजा उठिला तेथूनी । कौसल्येसदनीं जाता झाला ॥१॥

पाहातसे दृष्टी तेव्हां श्रावणारी । न माये अंतरी तेज तिचे ॥२॥

तुझिये मानसी होती जे डोहाळे । सांग वो वेल्हाळे मजपासी ॥३॥

उदरांत असे भक्तांचा कैवारी । तेथें उरी देहभावा ॥४॥

सदा समाधिस्थ रामरुप झाली । कौसल्या माऊली नामा म्हणे ॥५॥

**************************

न बोलेचि कांहीं इसीं काय झालें । भूतें झडपिलें निश्र्चयेसी ॥१॥

माझिये अदृष्टीं नाहीं हा नंदन । म्हणोनियां विघ्न ओढवले ॥२॥

निवारी हें विघ्न वैकुंठनायका । रक्षीं या बाळका सुदर्शने ॥३॥

तुझा मी किंकर आजि अंबुजाक्षा । द्यावी मज भिक्षा हेंचि आतां ॥४॥

नामाचा उच्चार ऎकतांचि कानीं । नेत्र उघडोनि पाहती झाली ॥५॥

राजा म्हणे कां हो ऎसी अवस्था । कां हो भ्रम चित्ता झाला असे ॥६॥

विश्‍वाचा मी आत्मा स्वयें असे राम । मजमाजीं भ्रम कैचा असे ॥७॥

अवतार महिमा वाणी वेद माझा । सुरवरांच्या काजा नामा म्हणॆ ॥८॥

**************************

रावणे हें केलें लग्नामाजी विघ्न । असे कीं स्मरण तुजलागी ॥१॥

आणि रे धनुष्य मारीन रावणा । लंका बिभीषण देईन मी ॥२॥

अंगद सुग्रीव जांबुवंत वीरा । हनुमंत पाचारा लवकरी ॥३॥

टाकोनी पर्वत बुजवा रे सागरा । पायवाट करा जावयासी ॥४॥

लंकेपुढे मोठे माजवीन रण । तोडीन बंधन सुरवराचें ॥५॥

विश्‍वामित्र याग नेईन मी सिद्धि । मारीन कुबुद्धि दोघा जणा ॥६॥

खर दुषणाचा घेईन मी प्राण । धनुष्य मोडीन भुजाबळे ॥७॥

ध्याती मज त्यासी बहुत आवडी । न विसम्बे घडी त्यासी एक ॥८॥

बोलीला वाल्मिक तैसेंचि करीन । वर्तोनि दावीन नामा म्हणे ॥९॥

**************************

परब्रम्ह पूर्ण आलें माझे घरीं । न कळे अंतरीं नृपाचिया ॥१॥

करीती बडबड होती भूत चेष्टा । पाचारा वसिष्ठा लवकरी ॥२॥

येऊनि वसिष्ठ पाहे कौसल्येसी । नावरती तियेसी अष्टभाव ॥३॥

राजा म्हणे कैसें विपरीत झालें । वसिष्ठा झडपिलें महाभूतें ॥४॥

श्रावणवधाचें अध नाहीं जळालें । दुजें हें निर्मिलें प्रारब्धासी ॥५॥

ऎकतांचि हासे सावध होऊनि । बोलतसे झणी नामा म्हणे ॥६॥

**************************

विरंचीचा बाप क्षीरसागरवासी । ध्याती योगी त्यासी निरंतर ॥१॥

पुरेहूनिपर वैखरीहूनि दुरी । कौसल्येंचे उदरीं तोचि असे ॥२॥

बोलियेंलें जें जें नव्हे असत्य वाणी । न येऊं दे मनीं शंका कांही ॥३॥

माझें हें संचित धन्य धन्य आतां । पाहीन मी कांता लक्षुमीचा ॥४॥

धन्य धन्य धन्य अयोध्येचे लोक । वैकुंठनायक पाहतील ॥५॥

धन्य पशुपक्षी श्‍वापदें तरुवर । राजा रघुवीर पाहतील ॥६॥

त्रैलोक्यांत धन्य तूंचि एक नृपा । नामयाच्या बापा पाहशील ॥७॥

**************************

उत्तम हा चैत्रमास । ऋतु वसन्ताचा दिवस ॥१॥

शुक्लपक्षी ही नवमी । उभे सुरवर ते व्योमीं ॥२॥

मध्यान्हासी दिनकर । पळभरी होय स्थिर ॥३॥

धन्य मीच त्रिभुवनीं । माझे वंशीं चक्रपाणि ॥४॥

सुशोभित दाही दिशा । आनंद नरनारी शेषा ॥५॥

नाहीं कौसल्येसी भान । गर्भी आले नारायण ॥६॥

अयोनी सम्भव । प्रगटला हा राघव ॥७॥

नामा म्हणे डोळां । पाहीन भूवनत्रयपाळा ॥८॥