देव दिवाळी कार्तिक पौर्णिमा पौराणिक कथा

Kartik Purnima 2024: प्रबोधिनी एकादशीच्या दिवशी देव जागृत होतात आणि कार्तिक पौर्णिमेच्या दिवशी यमुनेच्या तीरावर स्नान करून दिवाळी साजरी करतात.

त्रिपुरासुराचा वध: आख्यायिकेनुसार भगवान कार्तिकेयाने तारकासुराचा वध केल्यानंतर त्याच्या तीन पुत्रांनी देवांकडून सूड घेण्याची शपथ घेतली. त्यांनी कठोर तपश्चर्या केली आणि ब्रह्माजींकडे वरदान मागितले. हे परमेश्वरा! तुम्ही आमच्यासाठी तीन पुरी निर्मित करा आणि जेव्हा अभिजित नक्षत्रात त्या तीन पुरी एका रांगेत उभ्या राहतील आणि जेव्हा रागाच्या भरात कोणीतरी अशक्य रथ आणि अशक्य बाणाच्या साहाय्याने आम्हाला मारण्याचा प्रयत्न करेल, तेव्हा आमचा मृत्यू व्हावा. तेव्हा ब्रह्माजी म्हणाले- तथास्तु!

यानंतर तिघांनीही आपल्या दहशतीने पाताळ, पृथ्वी आणि स्वर्गातील सर्वांनाच ग्रासले होते. देव, ऋषी आणि ऋषी भगवान शिवाकडे मदतीसाठी गेले आणि त्यांनी राक्षसाचा नाश करण्याची प्रार्थना केली. यानंतर भगवान शिवाने त्रिपुरासुर राक्षसाचा वध केला. दानवांचा अंत साजरा करण्यासाठी सर्व देव आनंदी होऊन भोलेनाथांच्या नगरी काशीला पोहोचले आणि यावेळी त्यांनी काशीमध्ये लाखो दिवे लावून आनंदोत्सव साजरा केला. ज्या दिवशी हे घडले, तो दिवस कार्तिक महिन्यातील पौर्णिमा होता. तेव्हापासून आजपर्यंत काशीमध्ये कार्तिक महिन्यातील पौर्णिमेला देव दिवाळी मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते.

त्रिशंकू कथा: त्रिशंकूला विश्वामित्र ऋषींच्या सामर्थ्याने स्वर्गात पाठवले गेले असे म्हटले जाते. यामुळे देव नाराज झाले आणि त्रिशंकूला देवांनी स्वर्गातून हाकलून दिले. शापित त्रिशंकू लटकतच राहिला. त्रिशंकूला स्वर्गातून हाकलून दिल्याने क्रोधित होऊन विश्वामित्रांनी आपल्या तपश्चर्येच्या जोरावर पृथ्वी, स्वर्ग इत्यादीपासून मुक्त होऊन संपूर्ण नवीन सृष्टी निर्माण करण्यास सुरुवात केली.

त्यांनी कुश, माती, उंट, शेळी-मेंढी, नारळ, कोहडा, पाण्याची छाती इत्यादी निर्मितीची प्रक्रिया सुरू केली. या क्रमाने विश्वामित्रांनी उपस्थित ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांच्या मूर्ती बनवून त्यांना आमंत्रित केले आणि त्यांच्यामध्ये प्राण फुंकण्यास सुरुवात केली. सारी सृष्टी डगमगली. सर्वत्र गोंधळ माजला होता. आक्रोशात देवतांनी राजर्षि विश्वामित्रांची प्रार्थना केली. महर्षी प्रसन्न झाले आणि त्यांनी नवीन सृष्टी निर्माण करण्याचा संकल्प मागे घेतला. देव आणि ऋषींमध्ये आनंदाची लहर पसरली. पृथ्वी, स्वर्ग आणि पाताळात सर्वत्र या निमित्ताने दिवाळी साजरी झाली. हा सण आता देव दिवाळी म्हणून ओळखला जातो.

भगवान विष्णूच्या जागरणासाठी देव दिवाळी साजरी करतात: असे देखील म्हटले जाते की आषाढ शुक्ल एकादशीपासून भगवान विष्णू चार महिने योग निद्रामध्ये लीन होतात आणि नंतर ते कार्तिक शुक्ल एकादशीला जागे होतात. त्या दिवशी त्यांचा तुळशीविवाह होतो आणि त्यानंतर योगनिद्रातून भगवान विष्णू जागृत झाल्याने सर्व देवी-देवता लक्ष्मी-नारायणाची महाआरती करून आणि कार्तिक पौर्णिमेला दिवे लावून प्रसन्न होतात.

स्वर्गप्राप्तीच्या आनंदात साजरी केली दिवाळी : बाली येथील वामनदेवांनी स्वर्गप्राप्तीच्या आनंदात कार्तिक महिन्यातील पौर्णिमा सर्व देवतांनी मिळून साजरी केली आणि गंगेच्या काठावर दिवे लावले, तेव्हापासून देव दिवाळी साजरी केली. साजरा केला जातो. या पौर्णिमेला ब्रह्मा, विष्णू, शिव, अंगिरा आणि आदित्य इत्यादींनी एक महान उत्सव म्हणून प्रमाणित केले आहे. या दिवशी भगवान विष्णूने सत्ययुगात मत्स्य अवतार घेतला. या दिवशी देवी तुळशीजी प्रकट झाल्याचंही म्हटलं जातं. कार्तिक पौर्णिमेला भगवान श्रीकृष्णाला आत्मसाक्षात्कार झाला असे म्हणतात.