Tukdoji Maharaj : संत तुकडोजी महाराजांचा जन्म महाराष्ट्रातील अमरावती जिल्ह्यातील यावली नावाच्या गावात एका गरीब कुटुंबात झाला (1909-1968). त्यांचे मूळ नाव माणिक बंडोजी इंगळे. चला जाणून घेऊया त्याच्याबद्दलच्या 5 खास गोष्टी...
तुकडोजी महाराजांना तुकडोजी असे नाव देण्यात आले कारण त्यांचे बालपण भजन गाताना मिळालेल्या भिक्षेमध्ये व्यतीत झाले. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण तेथे व बारखेडा येथे झाले. आपल्या सुरुवातीच्या आयुष्यात ते अनेक महान संतांच्या संपर्कात आले, परंतु समर्थ अडकोजी महाराजांचा त्यांच्यावर विशेष आशीर्वाद होता आणि ते त्यांचे शिष्य झाले. हे नाव त्यांना त्यांचे गुरू अडको जी महाराजन यांनी दिले होते. ते स्वतःला ‘तुकड्यादास’ म्हणत.
1935 च्या सुमारास महाराजांनी मोठा यज्ञ आयोजित केला होता. यामध्ये 3 लाखांहून अधिक लोकांनी सहभाग घेतल्याचे सांगण्यात येत आहे. त्यामुळे त्यांची ख्याती दूरवर पसरली. त्यामुळे 1936 मध्ये त्यांना महात्मा गांधींनी सेवाग्राम आश्रमात बोलावले होते. सुमारे महिनाभर ते तेथे राहिले आणि नंतर स्वातंत्र्यलढ्यात सहभागी झाले.
संत तुकडोजी महाराजांच्या चळवळीमुळे त्यांना इंग्रजांनी चंद्रपुरात अटक करून 28 ऑगस्ट ते 2 डिसेंबर 1942 पर्यंत नागपूर व नंतर रायपूर तुरुंगात ठेवले. तुरुंगातून सुटल्यानंतर त्यांनी अमरावतीजवळील मोझरी येथे गुरुकुंज आश्रम स्थापन केला. तेथे त्यांनी त्यांच्या अनुभवांवर आणि अंतर्दृष्टीच्या आधारे 'ग्रामगीता' रचली, ज्यामध्ये त्यांनी ग्रामीण भारताच्या आजच्या परिस्थितीवर विकासाची नवीन कल्पना मांडली. त्यांच्या संस्थेचे सेवक आजही कार्यरत आहेत.
गावाच्या विकासातूनच राष्ट्राचा विकास होईल, असा त्यांचा विश्वास होता. ग्रामविकास आणि ग्राम कल्याण हा त्यांच्या विचारसरणीचा केंद्रबिंदू होता. यासाठी त्यांनी ग्रामीण विकासाच्या विविध समस्यांच्या मूळ स्वरूपाची कल्पना मांडली आणि त्या कशा सोडवता येतील यासाठी उपाययोजना व योजनाही सुचविल्या.
एवढेच नाही तर राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज यांनी 1955 मध्ये जपानसारख्या देशात जाऊन सर्वांना विश्व बंधुतेचा संदेश दिला होता. 1956 मध्ये त्यांनी स्वतंत्र भारतातील पहिली संत संघटना स्थापन केली. त्यांनी केवळ महाराष्ट्रच नव्हे तर संपूर्ण देशाचा दौरा करून आध्यात्मिक, सामाजिक आणि राष्ट्रीय एकात्मतेचा संदेश दिला. शेवटच्या काळापर्यंत त्यांनी आपल्या प्रभावी खंजाडी भजनातून आपल्या विचारसरणीचा प्रचार केला आणि आध्यात्मिक, सामाजिक आणि राष्ट्रीय प्रबोधन केले.
