ऐतिहासिक वारसा आणि आध्यात्मिक ऊर्जा: सज्जनगडाची वारी

"जय जय रघुवीर समर्थ!"

Maharashtra Tourism : महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यात सज्जनगड हे एक अत्यंत पवित्र आध्यात्मिक केंद्र आणि ऐतिहासिक किल्ला आहे. समर्थ रामदास स्वामींच्या वास्तव्याने आणि त्यांच्या समाधीने पावन झालेल्या या गडाला 'परळीचा किल्ला' असेही म्हटले जाते. समर्थ रामदास स्वामींच्या वास्तव्याने पावन झालेला आणि त्यांच्या विचारांनी भारलेला सज्जनगड म्हणजे केवळ एक किल्ला नाही, तर महाराष्ट्राच्या आध्यात्मिक आणि ऐतिहासिक क्रांतीचे केंद्र आहे.  

ऐतिहासिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व

समर्थांची कर्मभूमी-छत्रपती शिवाजी महाराजांचे आध्यात्मिक गुरु समर्थ रामदास स्वामी यांनी या गडाला आपले निवासस्थान बनवले. समर्थांनी याच ठिकाणी आपला देह ठेवला (समाधी घेतली). तसेच हा किल्ला आदिलशाहीकडून शिवरायांनी जिंकला होता. महाराजांनी समर्थांना राहण्यासाठी आणि धर्मकार्यासाठी हा गड अर्पण केला होता. समर्थांनी आपले अमूल्य ग्रंथ आणि विचार याच भूमीत अधिक विस्ताराने मांडले.

 गडावर आजही समर्थांनी घालून दिलेली शिस्त पाहायला मिळते. दररोज होणारी आरती, दासबोध वाचन आणि भिक्षा फेरी यामुळे गडावर एक वेगळीच सकारात्मक ऊर्जा जाणवते. सातारा शहरापासून जवळच असलेल्या या किल्ल्यावरून आजूबाजूचा निसर्ग आणि उरमोडी धरणाचे विलोभनीय दर्शन घडते. मनाच्या शांतीसाठी आणि समर्थांचे 'मनाचे श्लोक' व 'दासबोध' समजून घेण्यासाठी शेकडो साधक येथे येतात.

गडावरील प्रेक्षणीय स्थळे

समर्थांची समाधी: गडावरील मुख्य मंदिर जिथे समर्थांची समाधी आहे. येथील वातावरण अतिशय शांत आणि सात्त्विक असते.

श्री राम मंदिर: गडावर सुंदर राम मंदिर आहे, जिथे आजही समर्थांच्या काळातील परंपरेने पूजा-अर्चा केली जाते.

समर्थांची गुंफा: जिथे समर्थ ध्यानधारणा करत असत.

अंगापूरचा गणपती: गडावर प्रवेश करताना या मूर्तीचे दर्शन होते.

पाण्याचे टाके: गडावर आजही पिण्याच्या पाण्याचे नैसर्गिक टाके आहे (उदा. सोनटक्के) 

गडावरील शिस्त आणि परंपरा

भिक्षा फेरी: समर्थांनी सुरू केलेली 'भिक्षा' मागण्याची परंपरा आजही प्रतिकात्मक स्वरूपात येथे पाळली जाते.

प्रसाद आणि भोजन: गडावर दुपारी आणि रात्री भाविकांसाठी 'महाप्रसाद' (भोजन) दिला जातो. हे भोजन अतिशय सात्त्विक असते.

स्वच्छता: सज्जनगड हा त्याच्या अफाट स्वच्छतेसाठी आणि शिस्तीसाठी ओळखला जातो.

जावे कसे? 

सातारा बस स्थानकापासून सज्जनगड साधारण १५-१८ किमी अंतरावर आहे. साताऱ्याहून एसटी बस किंवा खाजगी टॅक्सी सतत उपलब्ध असतात. पूर्वी गडावर जाण्यासाठी बऱ्याच पायऱ्या चढाव्या लागत असत, पण आता पायथ्यापर्यंत रस्ता झाला आहे. तिथून फक्त २५०-३०० सोप्या पायऱ्या चढून मंदिरात जाता येते.

सज्जनगडला भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ कोणती?

१. हिवाळा (ऑक्टोबर ते मार्च) - सर्वोत्तम वेळ

हवामान: हवा अतिशय प्रसन्न, थंड आणि आल्हाददायक असते.

फायदा: गडावर जास्त चढ-उतार करताना थकवा जाणवत नाही. तसेच सकाळी गडावर असणारे धुकं आणि शांतता एक वेगळाच आध्यात्मिक अनुभव देते.

विशेष: समर्थ रामदास स्वामींची 'दास नवमी' (माघ वद्य नवमी) साधारणपणे फेब्रुवारी महिन्यात येते. या काळात गडावर मोठा उत्सव असतो.

२. पावसाळा (जुलै ते सप्टेंबर) - निसर्गप्रेमींसाठी

हवामान: मुसळधार पाऊस आणि चहुबाजूंनी हिरवळ.

फायदा: जर तुम्हाला निसर्गाची आवड असेल, तर हा काळ उत्तम आहे. गडावरून दिसणारा उरमोडी धरणाचा जलाशय आणि ढगांच्या दुलईत लपलेला गड अतिशय सुंदर दिसतो.

टीप: पायऱ्या थोड्या निसरड्या असू शकतात, त्यामुळे काळजीपूर्वक चढणे आवश्यक आहे.

३. उन्हाळा (एप्रिल ते जून) - टाळलेले बरे

हवामान: दुपारी कडक ऊन आणि उष्णता असते.

फायदा: गर्दी खूपच कमी असते.

टीप: जर तुम्ही उन्हाळ्यात जाणार असाल, तर पहाटे लवकर किंवा संध्याकाळी उशिरा दर्शन घेणे सोयीचे ठरेल.

सज्जनगडावर राहण्याची सोय आहे का?

प्रसाद आणि निवास: गडावर संस्थानतर्फे निवास आणि महाप्रसादाची उत्तम सोय केली जाते.

सज्जनगड आरतीची वेळ किती आहे?

गडावर सकाळी आणि संध्याकाळी होणारी 'आरती' अनुभवाण्यासारखी असते. जर तुम्हाला शक्य असेल, तर एकदा गडावर मुक्काम करून तिथल्या पहाटेच्या काकड आरतीचा लाभ नक्की घ्या.